ĐỀ CƯƠNG BÀI HỌC VẤN ĐỀ 1 – MODUL1 LUẬT DÂN SỰ: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM

A. YÊU CẦU:

Sinh viên phải tích lũy 17 mục tiêu nhận thức được hướng dẫn trong Đề cương môn học:

- 6 bậc 1

- 5 bậc 2

- 6 bậc 3

Lưu ý: Ngoài các mục tiêu nhận thức trên. Khuyến khích sinh viên hướng tớ́i các mục tiêu nhận thức của riêng mình.

Tìm hiểu thêm ở đây

B. THỜI LƯỢNG:

- 2 tiết lý thuyết (90 phút);

- 2 tiết thảo luận (90 phút)

Tìm hiểu thêm ở đây

B. TÀI LIỆU

- BLDS năm 1995 và BLDS năm 2005

- Nghị quyết 45/2005/QH11 ngày 14-06-2005 về thi hành Bộ luật dân sự năm 2005

- Luật ban hành văn bản qui phạm pháp luật

- Các văn bản khác

- Giáo trình Luật dân sự Việt Nam tập 1 của Đại học Luật Hà Nội năm 2005 – 2008

- Giáo trình Luật dân sự Việt Nam (Phần chung) – Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2002;

- Các tài liệu được định hướng trong cuốn Đề cương môn học dành cho vấn đề 1 – Modul1;

- Các bài viết được đăng trên trang thongtinphapluatdansu theo đường link: http://thongtinphapluatdansu.wordpress.com/category/luat-dan-su/lds-qui-dinh-chung/

- Câu hỏi thảo luận dành cho vấn đề :  link1   link2

C. ĐỊNH HƯỚNG NỘI DUNG BÀI HỌC

1. Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của Luật dân sự

1.1. Nội dung 1: Đối tượng điều chỉnh của luật dân sự

Các quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản trong giao lưu dân sự (Các chủ thể tham gia quan hệ độc lập, bình đẳng, tự nguyện cam kết, thỏa thuận và chịu trách nhiệm tài sản)

1.1.1. Quan hệ tài sản:  Các quan hệ xã hội giữa con người với con người thông qua một tài sản nhất định

*  Đặc điểm:

- Thứ nhất, Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật dân sự đa dạng, phong phú:

+ Đa dạng về lĩnh vực: Bao gồm các quan hệ trong trạng thái “tĩnh” (quan hệ xác định một tài sản thuộc về ai? – Quan hệ sở hữu) và trong trạng thái “động” (tài sản là đối tượng các quan hệ trong quá trình trao đổi của giao lưu dân sự – mua bán, tặng cho, thuê, gửi giữ, vận chuyển, gia công…);

+ Đa dạng về đối tượng: vật, tiền, giấy tờ có giá, quyền tài sản; tài sản hiện tại, tài sản hình thành trong tương lai; tài sản vô hình, tài sản hữu hình…

+ Đa dạng về chủ thể: cá nhân, pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác và Nhà nước; chủ thể mang quốc tịch Việt Nam, chủ thể mang quốc tịch nước ngoài.

- Thứ hai, Quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật dân sự mang tính ý chí

+ Phản ánh và ghi nhận ý chí của các chủ thể trong quan hệ tài sản: trong xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ;

+ Chịu tác động bởi ý chí của nhà nước – Tính phù hợp với qui định của BLDS: mỗi quan hệ tài sản trong giao lưu dân sự đều chịu một qui chế pháp lý từ nhà nước (quan hệ có đối tượng là tài sản cấm lưu thông, hạn chế chế lưu thông, tự do lưu thông; có đối tượng là bất động sản…).

- Thứ ba, quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật dân sự mang tính chất giá trị và tính được bằng tiền  Tính chất hàng hóa – tiền tệ:

+ Đối tượng của quan hệ tài sản là hàng hóa có giá trị và được xác định thông qua sự trao đổi hàng hóa, chịu sự chi phối của qui luật giá trị;

+ Tính chất hàng hóa của tài sản cũng phụ thuộc vào ý chí của nhà nước. Ví dụ: Quyền sử dụng đất lại chịu những qui định riêng…

- Thứ tư,  Quan hệ tại sản thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật dân sự có tính chất đền bù tương đương trong trao đổi

+ Chủ thể trong một quan hệ tài sản cụ thể để hưởng dụng một tài sản thì phải chấp nhận một sự đền bù ngang giá trị – Đổi một giá trị tương đương và ngược lại;

+ Cùng một tài sản nhưng trong những quan hệ khác nhau, chủ thể khác nhau mức đền bù ngang giá trị là khác nhau;

+ Một số quan hệ tài sản không mang tính chất đền bù ngang giá (không phổ biến): tặng cho, mượn…

* Câu hỏi thảo luận:

+ Nêu 5 ví dụ về quan hệ tài sản thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật dân sự;

+ Tìm các ngành luật cũng có đối tượng điều chỉnh là quan hệ tài sản và nêu sự khác biệt với Luật dân sư;

+ Cho các ví dụ về quan hệ tài sản có đối tượng là tài sản vô hình, hữu hình.

1.1.2. Quan hệ nhân thân: Các quan hệ xã hội phát sinh từ một giá trị tình thần gắn liền với một cá nhân hoặc một tổ chức

* Đặc điểm:

- Thứ nhất, quan hệ nhân thân thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự luốn gắn liền một chủ thể xác định theo qui định của pháp luật và có thể chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố đạo đức, truyền thống, phong tục, tập quán;

- Thứ hai, về nguyên tắc các quan hệ nhân thân không mang tính giá  trị, không tính được thành tiền;

- Thứ ba, các giá trị tinh thần là đối tượng của quan hệ nhân thân về nguyên tắc không là đối tượng để trao đổi, chuyển dịch;

* Các nhóm quan hệ nhân thân:

- Quan hệ nhân thân không gắn với tài sản: là các quan hệ nhân thân không mang lại cho chủ thể bất kỳ một lợi ích vật chất nào: danh dự, nhân phẩm, uy tín, tên họ…

- Quan hệ nhân thân gắn với tài sản: là các quan hệ mang lại cho chủ thể những lợi ích vật chất nhất định: quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống, cây trồng vật nuôi

* Câu hỏi thảo luận:

+ Nêu 5 ví dụ về quan hệ nhân thân thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật dân sự;

+ Tìm các ngành luật cũng có đối tượng điều chỉnh là quan hệ nhân thân và nêu sự khác biệt so với Luật dân sự;

+ Nêu sự khác nhau cơ bản giữa quan hệ nhân thân gắn với tài sản và quan hệ nhân thân không gắn với tài sản.

1.2. Nội dung 2: Phương pháp điều chỉnh của Luật dân sự

Biện pháp, cách thức thông qua đó pháp luật tác động đến các quan hệ tài sản, quan hệ nhân thân thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự

* Đặc điểm:

- Thứ nhất, các chủ thể bình đẳng với nhau trên phương diện pháp lý

+ Điều kiện gắn liền là các chủ thể độc lập về tổ chức và tài sản

+ Không phân biệt thành phần xã hội

+ Không áp đặt quyền uy cho nhau.

- Thứ hai, các chủ thể có quyền tự định đoạt:

+ Xác lập, thực hiện, chấm dứt và nội dung quan hệ phụ thuộc vào sự tùy nghi và theo ý chí của chủ thể;

+ Sự định đoạt có hiệu lực của chủ thể có giá trị bắt buộc đối với tất cả các chủ thể trong quan hệ, được pháp luật tôn trọng và bảo vệ;

+ Quyền định đoạt của chủ thể bị hạn chế vì lợi ích công, quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác.

- Thứ ba, các chủ thể dân sự phải chịu trách nhiệm dân sự khi vi phạm cam kết có hiệu lực hoặc vi phạm các qui định của pháp luật dân sự (chủ yếu là trách nhiệm tài sản):

+ Nghĩa vụ trong luật dân sự thường là nghĩa vụ tài sản;

+ Người gây thiệt hại có nghĩa vụ bù đắp các tổn thất về vật chất cho người bị thiệt hại (nếu người bị thiệt hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ có yêu cầu);

+ Ngoài trách nhiệm tài sản, chủ thể vi phạm cam kết có hiệu lực hoặc vi phạm các qui định của pháp luật dân sự còn phải thực hiện các trách nhiệm dân sự khác: chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi công khai, đăng tin cải chính….

- Thứ tư, các tranh chấp dân sự được giải quyết theo nguyên tắc thỏa thuận và hòa giải giữa các chủ thể

+ Các chủ thể tự thỏa thuận để giải quyết tranh chấp;

+ Các chủ thể có thể giải quyết qua vai trò hòa giải của các cơ quan, tổ chức, cá nhân do họ thỏa thuận hoặc theo qui định pháp luật (Ví dụ: hòa giải theo thủ tục tố tụng tại Tòa án);

+ Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết theo trình tự, thủ tục luật định để giải quyết các tranh chấp dân sự mà các chủ thể không có hoặc không thể thỏa thuận hoặc hòa giải.

- Thứ năm, các chủ thể có thể bảo vệ các quyền dân sự theo phương thức kiện dân sự.

* Câu hỏi thảo luận:

+ Phân biệt phương pháp điều chỉnh của luật dân sự với phương pháp điều chỉnh của Luật hành chính, luật hình sự.

2. Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật dân sự Việt Nam – Nội dung 3

* Thời kỳ nhà nước phong kiến (Tham khảo thêm Giáo trình lịch sử Nhà nước và pháp luật Việt Nam – Đại học Luật Hà nội):

- Bộ luật Hồng Đức (Nhà Lê);

- Bộ Luật Hoàng Việt luật lệ (nhà Nguyễn)

Tìm đọc trên thư viên trường Đại học Luật  Hà Nội.

* Thời kỳ Pháp thuộc (Tham khảo thêm Giáo trình lịch sử Nhà nước và pháp luật Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội):

- Bộ Dân luật giản yếu Nam Kỳ 1883;

- Bộ Dân luật Bắc kỳ 1931;

- Bộ Dân luật Trung kỳ 1936;

Tìm đọc trên thư viên trường Đại học Luật  Hà Nội.

* Thời kỳ 1945 – 1954 (Tham khảo thêm Giáo trình Luật dân sự Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội và các luận án tiến sỹ, sách tham khảo có liên quan);

* Thời kỳ 1954 – 1986 (Tham khảo thêm Giáo trình Luật dân sự Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội và các luận án tiến sỹ , sách tham khảo có liên quan);

* Thời kỳ 1986 – 2005 (Tham khảo thêm Giáo trình Luật dân sự Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội và các luận án tiến sỹ, sách tham khảo có liên quan);

* Thời kỳ 2005 – nay (Tham khảo thêm Giáo trình Luật dân sự Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội và các luận án tiến sỹ, sách tham khảo có liên quan);

* Câu hỏi thảo luận:

+ Xác định các điều kiện chính trị – kinh tế – văn hóa – xã hội đã tác động đến các quan hệ dân sự và pháp luật dân sự ở mỗi thời kỳ;

+ Sự cần thiết cần thiết ban hành Bộ luật dân sự năm 2005 và quan điểm chỉ đạo xây dựng Bộ luật dân sự năm 2005 (Tìm đọc thêm Những vấn đề cơ bản của Bộ luật dân sự năm 2005 – Bộ Tư pháp – NXB. Tư pháp năm 2005)

3. Nguồn của Luật dân sự Việt Nam – Nội dung 4

3.1. Khái niệm nguồn của Luật dân sự

Là các loại văn bản qui phạm pháp luật  do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành  theo một trình tự, thủ tục luật định và có chứa đụng các qui phạm pháp luật dân sự.

* Điều kiện để một văn bản qui phạm pháp luật là nguồn của Luật dân sự:

- Tính hợp pháp của văn bản qui phạm pháp luật đó:

+ Được ban hành bởi cơ quan nhà nước  có thẩm quyền;

+ Được ban hành theo trình tự, thủ tục được qui định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật;

+ Có hiệu lực áp dụng với quan hệ dân sự được điều chỉnh (Hiệu lực về thời gian, không gian)

- Văn bản phải chứa đựng các qui phạm pháp luật dân sự: qui định về xử sự của các chủ thể trong các quan hệ dân sự cụ thể

3.2 Phân loại nguồn của luật dân sự (Theo tiêu chí hiệu lực của văn bản):

- Hiến pháp

- Các văn bản luật: Bộ luật và các luật

- Các văn bản dưới luật: Lệnh, Pháp lệnh, , Nghị định, Nghị quyết, thông tư, thông tư liên tịch, quyết định

* Câu hỏi thảo luận:

+ Xác định các văn bản luật là nguồn của luật dân sự;

+ Xác định các qui định trong Hiến pháp là nguồn của Luật dân sự;

+ Nêu 10 Nghị định do chính phủ ban hành là nguồn của Luật dân sự Việt Nam hiện hành;

+ Nêu các Nghị quyết hưỡng dẫn của Tòa án tối cao là nguồn của Luật dân sự.

4. Qui phạm pháp luật dân sự và áp dụng luật dân sự

4.1. Nội dung 5 – Qui phạm pháp luật dân sự

* Khái niệm: Định nghĩa, đặc điểm, cấu tạo của qui phạm pháp luật (Đọc giáo trình Lý lâận nhà nước và Pháp luật Việt Nam và Giáo trình Luật dân sự của Đại học Luật Hà Nội)

* Phân loại:

- Qui phạm mệnh lệnh: qui định các xử sự bắt buộc chủ thể dân sự phải tuân thủ

- Qui phạm tùy nghi lựa chọn: Pháp luật dự liệu nhiều cách xử sự khác nhau và chủ thể có quyền lựa chọn một trong các xử sự đó.

- Qui phạm tùy nghi theo thỏa thuận: Qui phạm cho phép các chủ thể được toàn quyền định đoạt theo ý chí của mình – Xử sự do chủ thể quyết định theo ý chí

* Câu hỏi thảo luận:

+ Tại sao trong luật dân sự lại có qui phạm tùy nghị lựa chọn và qui phạm tùy nghi theo thỏa thuận?

+ Phân biệt giữa qui phạm tùy nghi theo lựa chon và qui phạm ùy nghi theo thỏa thuận;

+ Cho ít nhất 5 ví dụ đối với mỗi loại qui phạm pháp luật dân sự.

4.2. Nội dung 6 – Áp dụng luật dân sự, áp dụng tương tự luật, áp dụng tập quán

4.2.1. Áp dụng luật dân sự:

* Khái niệm:

- Định nghĩa (Giáo trình Luật dân sự Việt nam);

- Các yếu tó tác động đến hiệu quả áp dụng luật dân sự:

+ Tính đúng đắn của qui phạm;

+ Ý thức pháp luật của các chủ thể dân sự;

+ Hiệu quả tổ chức, hoạt động của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trong áp dụng luật.

* Hậu quả pháp lý của áp dụng luật dân sự

- Công nhận hoặc làm phát sinh quyền dân sự của chủ thể;

- Công nhận hoặc làm phát sinh nghĩa vụ dân sự của chủ thể;

- Áp dụng các trách nhiệm dân sự đối với chủ thể vi phạm

* Hiệu lực áp dụng luật dân sự:

- Hiệu theo thời gian:

+ Đối với những quan hệ dân sự phát sinh trước ngày 1/7/1996 (Ngày Bộ luật dân sự năm 1995 có hiệu lực);

+ Đối với các quan hệ dân sự phát sinh từ ngày 1/7/1996 đến ngày 1/1/2006 (Ngày Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực);

+ Đối với quan hệ dân sự phát sinh từ ngày 1/1/2006

Lưu ý: Hiệu lực hồi tố trong luật dân sự

- Hiệu lực về không gian:

+ Có hiệu lực đối với các quan hệ dân sự trên lãnh thổ Việt Nam. Trừ trường hợp các Điều ước quốc tế mà Việt Nam tham giá hoặc ký kết qui định khác.

+ Có hiệu lực đối với các quan hệ dân sự trên lãnh thổ nước ngoài nếu điều ước quốc tế mà việt Nam tham giá hoặc ký kết có viện dẫn.

4.2.2. Áp dụng tương luật

* Định nghĩa;

* Điều kiện: Quan hệ được điều chỉnh là quan hệ dân sự; chưa được trực tiếp qui định trong Bộ luật dân sự hoặc các văn bản hướng dẫn; đã được qui định trong các văn bản pháp luật khác còn hiệu lực.

4.2.3.  Áp dụng tập quán

* Định nghĩa

* Điều kiện: Quan hệ dân sự cụ thể chưa dduwwojc qui định trong Bộ luật dân sự hoặc các văn bản pháp luật khác; đã có tập quán áp dụng cho quan hệ dân sự đó; tập quán được áp dụng có nội dung không trái với các nguyên tắc cơ bản của luật dân sự.

* Câu hỏi thảo luận:

+ Cho ít nhất 5 ví dụ cho mỗi hậu quả pháp lý của áp dụng luật dân sự;

+ Tìm ít nhất 3 ví dụ về áp dụng BLDS năm 1995 mà không áp dụng BLDS năm 2005;

+ Tìm 3 ví dụ về áp dụng tương tự Luật;

+ Tìm 3 ví dụ về áp dụng tập quán.

5. Các nguyên tắc cơ bản của luật dân sự Việt Nam – Nội dung 8

5.1. Định nghĩa:

5.2. Các nguyên tắc cơ bản, đặc trưng của Luật dân sự

- Nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết thỏa thuận;

- Nguyên tắc bình đẳng;

- Nguyên tắc thiện chí, trung thực;

- Nguyên tắc hòa giải.

* Các nguyên tắc cơ bản khác

- Nguyên tắc chịu trách nhiệm pháp lý – trách nhiệm dân sự (Nguyên tắc này cũng có thể được coi là nguyên tắc đặc trưng nếu xuất phát từ các đặc thù của trách nhiệm dân sự so với các trách nhiệm pháp lý khác);

- Nguyên tắc tôn trọng đạo đức, phong tục tập quán;

- Nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ quyền dân sự;

- Nguyên tắc tôn trọng lợi ích công, quyền, lợi ích của người khác;

- Nguyên tắc tuân thủ pháp luật.

* Câu hỏi thảo luận:

+ Tại sao Luật dân sự lại có các nguyên tắc cơ bản, đặc trưng;

+ Chứng minh các nguyên tắc cơ bản không đặc trưng của luật dân sự cũng có thể được áp dụng ở các ngành luật khác.

ĐỀ CƯƠNG BÀI HỌC DO CIVILLAWINFOR SOẠN THẢO – KHÔNG SỬ DỤNG VÀO MỤC ĐÍCH THƯƠNG MẠI

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 662 other followers

%d bloggers like this: