GIẢM TÍNH HÌNH THỨC TRONG VIỆC THAM GIA XÉT XỬ CỦA HỘI THẨM NHÂN DÂN

PHẠM THÁI

Trong thời gian qua, Báo ĐBND đăng một số bài trao đổi về việc quản lý và nâng cao chất lượng xét xử của Hội thẩm nhân dân (HTND). Xét thấy, cần phải có sự đánh giá toàn diện, nhiều chiều về thực tiễn tham gia hoạt động xét xử của HTND, nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật cũng như việc thực thi vai trò, trọng trách của HTND, tôi thấy cần trao đổi để cung cấp thêm thông tin và quan điểm của mình về vấn đề này.

Việc xét xử của Tòa án có HTND tham gia đã được Hiến pháp và pháp luật quy định, đó là một trong những nguyên tắc thể hiện rõ tư tưởng “Nhà nước của dân, do dân và vì dân” và chế độ dân chủ XHCN. Ghi nhận vai trò của HTND trong công tác xét xử của Ngành Tòa án trong những năm qua. Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng một số nơi, việc tham gia xét xử của HTND vẫn mang nặng tính hình thức. Thực tế nhiều HTND chưa phát huy được hết vai trò, trách nhiệm mà pháp luật quy định, cũng như sự kỳ vọng của nhân dân.

Mục đích của chế định xét xử có HTND tham gia không đơn thuần là cùng Thẩm phán xét xử cho xong vụ án theo quy định của pháp luật tố tụng. Quan trọng hơn, pháp luật giao trọng trách cho HTND thay mặt nhân dân tham gia xét xử, giám sát, chế ước, hạn chế tiêu cực trong hoạt động của Tòa án, bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế XHCN. Thực tế thời gian qua cho thấy, chất lượng xét xử các loại án chưa cao, tình trạng tiêu cực của một số cán bộ Tòa án đã bị phát hiện ảnh hưởng uy tín của Ngành Tòa án. Để xảy ra tình trạng đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân mang tính nội tại của Ngành Tòa án, có một phần trách nhiệm của các HTND. Do kiến thức pháp luật và bản lĩnh còn hạn chế nên hầu hết các HTND chưa thực hiện tốt nguyên tắc “Hội thẩm ngang quyền với Thẩm phán” và nguyên tắc “độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”. Việc HTND chưa phát huy hết được vai trò, trách nhiệm có lẽ xuất phát từ cả quy định của pháp luật và việc thực thi.

Trước hết phải khẳng định rằng, xét xử các vụ án là việc phức tạp đòi hỏi các thành viên hội đồng xét xử phải tinh thông nghiệp vụ, nắm chắc pháp luật, am hiểu xã hội. Đòi hỏi đặt ra là vậy, tuy nhiên Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm Tòa án nhân dân năm 2002 (PLTP và HTND) và Quy chế về tổ chức và hoạt động của Hội thẩm Tòa án nhân dân quy định tiêu chuẩn để được bầu làm HTND chỉ nêu chung chung là “có kiến thức pháp lý”. Vậy, căn cứ vào đâu để đánh giá một người có kiến thức pháp lý? Với quy định chưa rõ ràng này nên thực tế việc áp dụng quy định pháp luật còn mang tính cơ cấu, thành phần. Số HTND có bằng cấp đào tạo về pháp luật chiếm tỷ lệ rất thấp.

Cũng theo quy định của hai văn bản nêu trên thì Chánh án Tòa án cùng cấp là người quản lý, phân công HTND tham gia xét xử. Quy định này thực tế là một trong những nguyên nhân làm ảnh hưởng đến điều kin cần thiết để các HTND có thể thực hiện tốt nguyên tắc “ngang quyền” , “độc lập xét xử” và trọng trách thay mặt nhân dân giám sát được hoạt động của Tòa án. Mặc dù, PLTP và HTND có quy định: Trong một năm mà HTND không được Chánh án Tòa án phân công làm nhiệm vụ xét xử thì có quyền yêu cầu Chánh án Tòa án cho biết lý do. Tuy nhiên, việc tham gia xét xử của HTND dường như mang nặng trách nhiệm hơn là quyền lợi nên thực tế hiếm thấy HTND sử dụng quyền nêu trên.

HTND do HĐND cùng cấp bầu ra. Tuy vậy thực tế trong thời gian qua ở các địa phương, sau khi bầu xong, HĐND coi như làm xong nhiệm vụ mà ít quan tâm, theo dõi tình hình tham gia xét xử, khó khăn vướng mắc của các HTND khi thực thi nhiệm vụ. Theo quy định của PLTP và HTND thì kinh phí bồi dưỡng nghiệp vụ cho HTND được dự toán trong kinh phí hoạt động của Tòa án, có sự hỗ trợ của ngân sách địa phương. Tại Quy chế về Tổ chức và hoạt động của HTTAND cũng quy định: HĐND, UBND địa phương có trách nhiệm tạo điều kiện, hỗ trợ phương tiện làm việc và kinh phí cho các hoạt động của HTND và Đoàn HTND. Thế nhưng, kinh phí hoạt động của Tòa án địa phương hiện nay lại được khoán theo số lượng biên chế cán bộ nên rất eo hẹp. Do đó, mỗi lần tổ chức tập huấn hoặc hội nghị tổng kết công tác HTND là lãnh đạo Tòa án lại phải mang tờ trình đến UBND cùng cấp “xin” kinh phí. Quy chế về Tổ chức và hoạt động của HTTAND quy định: sáu tháng một lần, Trưởng Đoàn Hội thẩm tổ chức cuộc họp của Đoàn Hội thẩm để đánh giá kết quả công tác. Tuy vậy, do không có kinh phí hoạt động nên thực tế không thực hiện được quy định này.

Để HTND thực hiện được nguyên tắc “ngang quyền” và “độc lập”, cần nghiên cứu, sửa đổi các quy định của pháp luật theo hướng:

Thứ nhất, cần quy định tiêu chuẩn về chuyên môn để được bầu làm HTND phải có bằng đại học luật; nâng cao mức phụ cấp cho HTND.

Thứ hai, cần quy định về mặt tổ chức: Đoàn HTND là một tổ chức chính trị xã hội không chịu sự quản lý của Chánh án Tòa án nhân dân cùng cấp, có kinh phí hoạt động riêng. Đoàn Hội thẩm có Trưởng đoàn hoặc Phó trưởng đoàn làm việc theo chế độ chuyên trách là người trực tiếp quản lý, phân công việc tham gia xét xử của HTND. Theo đó, cơ chế phối hợp với Tòa án sẽ là: sau khi lên lịch xét xử, Tòa án gửi cho Trưởng đoàn Hội thẩm để sắp xếp, phân công HTND tham gia xét xử và gửi văn bản phân công cho Tòa án để ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử. Làm như vậy, một mặt giảm bớt công việc cho Tòa án, mặt khác hạn chế được những tiêu cực từ phía Tòa án.

SOURCE: BÁO NGƯỜI ĐẠI BIỂU NHÂN DÂN

Trích dãn từ:

http://www.nguoidaibieu.com.vn/Trangchu/VN/tabid/66/CatID/7/ContentID/95070/Default.aspx

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 663 other followers

%d bloggers like this: