BÁO CÁO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA VIỆT NAM – 2010 (Vietnam Competitive Report 2010)

best-seo-company-list-600-300VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG & HỌC VIỆN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CHÂU Á

1. Phần Giới thiệu

1.1 Giới thiệu chung về Báo cáo

Bối cảnh ra đời

Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng ấn tượng nhất trên thế giới trong hai thập kỷ qua. Sau khi thực hiện công cuộc đổi mới vào cuối thập kỷ 80, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng trung bình mỗi năm gần 6% và giúp đưa hàng triệu người thoát nghèo. Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á và cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu gần đây không ảnh hưởng quá nhiều tới Việt Nam như nhiều quốc gia khác trên thế giới. Cộng đồng các nhà tài trợ coi Việt Nam như một trong những câu chuyện thành công về hiệu quả của những nỗ lực hỗ trợ phát triển quốc tế. Các nhà đầu tư cũng nhìn nhận Việt Nam như một điểm đến ngày càng hấp dẫn.

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, Việt Nam vẫn còn nhiều việc phải làm phía trước. Mức thu nhập của Việt Nam còn thấp, ngay cả so với các nước châu Á láng giềng. Bất ổn định kinh tế vĩ mô là dấu hiệu nhắc nhở rằng những thành quả tăng trưởng rất mong manh trước các cú sốc. Nghèo đói vẫn tồn tại ở một số vùng tăng trưởng chậm và một bộ phận dân số, và ngày càng khó xoá nếu chỉ thông qua các biện pháp kích thích tăng trưởng kinh tế chung chung. Những thành tựu đã đạt được cho tới nay càng làm tăng kỳ vọng và tham vọng, buộc Việt Nam phải tìm cách tiếp tục duy trì đà tăng trưởng bền vững sau khi đã đạt tới trình độ phát triển hiện nay. Trên nhiều khía cạnh, Việt Nam hiện nay đang phải đối mặt với những lựa chọn chính sách phức tạp hơn nhiều so với thời kỳ quyết định mở cửa nền kinh tế hai thập kỷ trước.

Trong những tháng tới, Việt Nam sẽ đứng trước một loạt các mốc quan trọng tác động tới tương lai trong trung hạn của đất nước. Một trong những cột mốc đó là việc công bố Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm của quốc gia mà hiện nay dự thảo Chiến lược đang được thảo luận trong Đảng, Chính phủ và Quốc hội. Chiến lược này đặt ra những trụ cột chính sách quan trọng mà Chính phủ muốn tập trung đẩy mạnh cũng như đề ra một tầm nhìn tổng quát để Việt Nam hướng tới trong thập kỷ tới. Đại hội Đảng toàn quốc vào đầu năm 2011 cũng sẽ đặt ra những định hướng quan trọng cho tương lai phát triển của đất nước.

Trong bối cảnh đó, ý tưởng về một nghiên cứu sâu về năng lực cạnh tranh (NLCT) của Việt Nam bắt nguồn từ cuộc gặp giữa Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Giáo sư Michael E.Porter của Đại học Harvard tại Hà Nội vào cuối năm 2008. Giáo sư Porter rất ấn tượng với những thành tựu to lớn trong tăng trưởng và giảm nghèo mà Việt Nam đạt được trong hai thập kỷ qua. Nhưng ông cũng chỉ ra vị trí khiêm tốn của Việt Nam trên nhiều xếp hạng quốc tế về NLCT là một vấn đề đáng quan ngại. Sau đó, đã có những thảo luận tiếp theo về việc xây dựng Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Việt Nam. Năm 2009, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đề nghị Viện Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) và Học viện Năng lực Cạnh tranh Châu Á của Singapore (ACI) phối hợp xây dựng Báo cáo NLCT Quốc gia đầu tiên của Việt Nam. Giáo sư Michael E.Porter tham gia vào dự án này với vai trò là Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Quốc tế của ACI và thông qua sự tham gia chỉ đạo về mặt chuyên môn của nhóm cộng sự nghiên cứu của ông tại Học viện Chiến lược và NLCT, Đại học Harvard trong quá trình xây dựng báo cáo.

Mục tiêu của Báo cáo

Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Việt Nam nhằm mục tiêu cung cấp đầu vào cho quá trình ra quyết định và lựa chọn chính sách của các nhà lãnh đạo Việt nam trên ba khía cạnh:

· Một bộ dữ liệu về các kết quả kinh tế, hoạt động của nền kinh tế cũng như các yếu tố nền tảng của NLCT Việt Nam;

· Một khung phân tích nhằm phân tích các số liệu và mối liên hệ tương quan giữa các yếu tố của NLCT;

· Những đề xuất cụ thể về các ưu tiên chính sách và các bước thực hiện chi tiết

Mỗi khía cạnh nói trên đều có tầm quan trọng riêng. Nhiều, nếu không nói là tất cả, các vấn đề chính sách của Việt Nam hiện nay không thể giải quyết chỉ bằng lý thuyết chung chung, mà đòi hỏi phải đi sâu phân tích Việt Nam hiện đang đứng ở vị trí nào. Do đó, việc cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách số liệu để đưa ra được các chính sách dựa trên luận cứ khoa học và khách quan là vô cùng quan trọng.

NLCT có rất nhiều khía cạnh và cấu phần, vì thế nếu chỉ dựa vào số liệu thì khó có thể chuyển các phân tích thành những gợi ý chính sách cụ thể. Một khung phân tích dựa trên nghiên cứu khoa học nhưng không bị chi phối bởi các yếu tố tư tưởng ý thức hệ là một công cụ quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách xử lý được những vấn đề phức tạp.

Kết quả quan trọng cuối cùng chính là các quyết định chính sách. Các quyết định này cần phải do những cơ quan, tổ chức có liên quan của Việt Nam đưa ra, dựa trên điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam. Báo cáo này giúp phục vụ cho quá trình ra quyết định chinh sách thông qua việc đề xuất các khuyến nghị hành động để các nhà hoạch định chính sách tham khảo và vận dụng.

Không phải tất cả các khuyến nghị trong báo cáo này đều được mọi người đồng ý và tiếp nhận. Nhưng chúng tôi hy vọng các phân tích của chúng tôi sẽ nhận được sự chia sẻ và đồng tình của nhiều người và các số liệu và phân tích sẽ làm cơ sở phục vụ cho các thảo luận chính sách hiện nay ở Việt Nam.

Vai trò của Báo cáo NLCT Việt Nam so với các báo cáo và nghiên cứu khác

Báo cáo NLCT Việt Nam kế thừa và bổ sung, chứ không thay thế, các báo cáo nghiên cứu khác. Báo cáo này cũng có một số điểm khác biệt với các báo cáo, nghiên cứu đã có. Mục tiêu của báo cáo vừa rộng hơn nhưng đồng thời cũng tập trung hơn. Mục tiêu của báo cáo rộng hơn ở chỗ nó cung cấp một cái nhìn toàn diện và tổng thể bao quát nhiều lĩnh vực chính sách, và nó kết hợp giữa phân tích với các khuyến nghị hành động cụ thể. Đồng thời, báo cáo cũng tập trung và có trọng tâm hơn trong việc xác định những lĩnh vực chính sách nào là quan trọng nhất với Việt Nam và do đó đề xuất một kế hoạch hành động với thứ tự ưu tiên rõ ràng.

Báo cáo này có so sánh Việt Nam với các nền kinh tế khác trên nhiều chỉ tiêu. Nhưng Báo cáo không tập trung vào xếp hạng Việt Nam về tổng thể so với các quốc gia khác, do đã có nhiều xếp hạng và chỉ số toàn cầu thực hiện việc này. Thay vào đó, Báo cáo đi sâu vào phân tích các nguyên nhân gốc rễ đằng sau những kết quả thực hiện hay các xếp hạng của Việt Nam, dựa trên việc phân tích các yếu tố nền tảng của NLCT. Báo cáo cung cấp một cái nhìn tổng thể về nền kinh tế Việt Nam ở cấp quốc gia; việc đánh giá NLCT ở cấp độ ngành hoặc địa phương nằm ngoài phạm vi của Báo cáo năm nay nhưng sẽ được giải quyết trong các báo cáo tiếp theo trong tương lai.

Báo cáo NLCT Việt nam là một nguồn cung cấp các đầu vào chính sách nhằm bổ sung và cụ thể hoá những định hướng và mục tiêu tổng quát đã được đề ra trong các văn kiện chính sách quan trọng như Chiến lược 10 năm, Kế hoạch 5 năm hay Văn kiện Đại hội Đảng, v.v.

Và cuối cùng, nhóm tác giả của Báo cáo là sự kết hợp đặc biệt giữa CIEM và ACI và báo cáo được thực hiện hoàn toàn độc lập, không chịu ảnh hưởng của bất cứ cơ quan, tổ chức nào. Sự kết hợp giữa một đối tác Việt Nam và một đối tác quốc tế đã tạo ra sự giao thoa giữa sự hiểu biết sâu về tình hình của Việt Nam với các kinh nghiệm quốc tế.

1.2 Phương pháp luận

Các phân tích của Báo cáo dựa trên khung phân tích NLCT mà Giáo sư Michael E. Porter đã phát triển trong vòng hai thập kỷ qua. Khung phân tích này rất linh hoạt trong việc mô tả vai trò của các yếu tố khác nhau của NLCT. Khung phân tích vừa ghi nhận sự tương tác giữa các yếu tố, đồng thời không áp đặt một giả định nào về việc yếu tố nào có vai trò quan trọng hơn.

Yếu tố trung tâm cốt lõi của khung phân tích NLCT là khái niệm năng suất – được định nghĩa là khả năng tạo ra các hàng hoá và dịch vụ có giá trị thông qua việc sử dụng các nguồn lực con người, vốn và nguồn lực tự nhiên của một quốc gia – và năng suất là động lực cốt lõi dẫn dắt sự thịnh vượng bền vững. Năng suất phụ thuộc cả vào giá trị của hàng hoá và dịch vụ được sản xuất ra cũng như hiệu quả của quá trình sản xuất. NLCT cao, do đó, được phản ánh qua mức năng suất cao.

clip_image002

Năng suất là kết quả của một tập hợp các nhân tố được hình thành dưới tác động của những thành viên tham gia trong nền kinh tế. Một số nhân tố được nhóm vào NLCT vĩ mô, nhóm nhân tố này xác định môi trường hay bối cảnh chung mà trong đó các công ty hoạt động. Các nhân tố này bao gồm chất lượng của hạ tầng xã hội và thể chế chính trị cũng như các chính sách kinh tế vĩ mô. Nhóm nhân tố này không tác động trực tiếp lên năng suất nhưng tạo ra cơ hội cho các yếu tố thúc đẩy năng suất được phát huy.

Một nhóm nhân tố khác, được gọi là NLCT vi mô, mô tả cách thức các công ty hoạt động và các yếu tố bên ngoài có tác động trực tiếp lên kết quả hoạt động của các công ty. Nhóm nhân tố này bao gồm sự tinh thông của doanh nghiệp, trình độ phát triển các cụm ngành và chất lượng của môi trường kinh doanh. Tất cả các yếu tố này có tác động trực tiếp lên năng suất.

Các lợi thế tự nhiên là một nhóm nhân tố nữa cần xem xét. Chúng không tác động lên năng suất, nhưng có thể hỗ trợ trực tiếp cho việc tạo ra sự thịnh vượng. Các nhân tố này cũng tạo ra một môi trường tổng thể mà trong đó một nền kinh tế và vị thế tương đối của nó so với các nền kinh tế khác được xác định.

Phân tích NLCT trong báo cáo này sử dụng nhiều bộ số liệu. Các số liệu được tổ chức thành ba nhóm chính nhằm đánh giá và định vị NLCT Việt Nam từ các lăng kính khác nhau:

· Nhóm thứ nhất nhằm đánh giá kết quả kinh tế mà quốc gia đạt được, bao gồm phân tích mức sống mà người dân Việt Nam đang được hưởng do hệ quả của các nền tảng NLCT tạo ra. Các số liệu đánh giá bao gồm thu nhập bình quân đầu người, bất bình đẳng, phát triển giữa các vùng, và các thước đo khác. Nhóm này cũng xem xét các yếu tố góp phần tạo ra tăng trưởng và thịnh vượng như năng suất lao động, mức độ huy động lao động. Các vấn đề như chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đặc điểm dân số cũng được thảo luận trong phần này.

· Nhóm chỉ tiêu thứ hai đánh giá các chỉ tiêu trung gian của hoạt động kinh tế. Các yếu tố trong nhóm chỉ tiêu này là dấu hiệu, đồng thời là nhân tố đóng góp vào NLCT nhưng không phải là mục tiêu cuối cùng mà các chính sách cần hướng tới. Những nhân tố như vậy gồm đầu tư trong nước và nước ngoài, thương mại quốc tế, đổi mới sáng tạo và năng lực kinh doanh.

· Nhóm chỉ tiêu thứ ba đánh giá điểm mạnh và yếu của Việt Nam về một loạt các yếu tố nền tảng vĩ mô và vi mô của NLCT, những yếu tố quyết định nên các kết quả kinh tế được thảo luận trong các phần trước. Các chỉ tiêu này bao gồm từ đánh giá chất lượng điều hành, cung cấp các dịch vụ công, sự bền vững tài khoá cho tới sự tinh thông của doanh nghiệp, sự năng động của các cụm ngành, chất lượng của hạ tầng cơ sở hay mức độ cạnh tranh trong nước, v.v.

Sự kết hợp cả ba nhóm chỉ tiêu này sẽ cung cấp những thông tin đánh giá tổng hợp và toàn diện cho các nhà hoạch định chính sách thay vì họ chỉ dựa vào những đánh giá trong một lĩnh vực hẹp hay từ một lăng kính hẹp. Các chỉ tiêu kết quả kinh tế phản ánh những mục tiêu cuối cùng của chính sách, thất bại trong việc thực hiện các chỉ tiêu này phản ánh thất bại trong toàn bộ các khâu. Việc bóc tách các chỉ tiêu này thành các chỉ tiêu bộ phận giúp gợi ý nhiều vấn đề chính sách quan trọng. Các chỉ tiêu về hoạt động kinh tế giúp hiểu sâu hơn làm thế nào để các yếu tố cấu thành NLCT được chuyển thành các kết quả kinh tế cuối cùng. Nhìn vào các chỉ tiêu này giúp gợi ý định hướng chính sách cần tập trung vào đâu. Cuối cùng là các chỉ tiêu nền tảng của NLCT nhằm đánh giá những nguyên nhân gốc rễ của các kết quả đạt được ở các lớp chỉ tiêu bên ngoài. Đây chính là những lĩnh vực cần có sự can thiệp chính sách, và cần hướng vào những lĩnh vực mà các chỉ tiêu kết quả kinh tế chỉ ra là quan trọng, chứ không chỉ dựa vào những lĩnh vực mà theo cảm nhận là trong lĩnh vực đó quốc gia còn có nhiều yếu kém.

clip_image004

Báo cáo NLCT Việt Nam khai thác rất nhiều nguồn số liệu khác nhau. Nhiều đánh giá và các cơ sở dữ liệu quốc tế được sử dụng; hình trên chỉ ra một vài nguồn số liệu được sử dụng trong báo cáo. Nhiều cơ quan tổ chức của Việt Nam và quốc tế đã cho phép chúng tôi được tiếp cận các phân tích và báo cáo; và chúng tôi rất biết ơn sự hỗ trợ và chia sẻ thông tin quý báu này. Thông qua CIEM, nhóm tác giả cũng được tiếp cận một số lượng lớn các số liệu thống kê của các cơ quan Chính phủ Việt Nam.

Trong năm vừa qua, CIEM và ACI đã tổ chức một loạt các cuộc phỏng vấn và hội thảo lấy ý kiến về dự thảo báo cáo. Những cuộc gặp này được tổ chức với các cơ quan và cán bộ của Chính phủ Việt Nam, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, các nhà đầu tư nước ngoài, các chuyên gia nghiên cứu và đại diện của các tổ chức tài trợ quốc tế. Một Ban tư vấn bao gồm các chuyên gia có uy tín đã cung cấp thường xuyên các góp ý và đóng góp cho báo cáo. Vào tháng 6 năm 2010, dự thảo báo cáo đã được thảo luậnt tại Hội nghị bên lề của Diễn đàn Kinh tế Thế giới về Đông Á tại Tp. Hồ Chí Minh với sự tham gia của hơn 300 đại biểu. Chúng tôi xin cám ơn tất cả các đối tác về sự cởi mở và chia sẻ ý kiến với chúng tôi trong suốt quá trình xây dựng báo cáo.

Phần còn lại của Báo cáo được chia thành ba chương:

Chương 2 xem xét các kết quả kinh tế dưới giác độ là các chỉ tiêu biểu hiện NLCT. Chương này trước hết mô tả các khía cạnh khác nhau của sự thịnh vượng. Trong khi GDP bình quân đầu người là một thước đo quan trọng, phần này cũng mở rộng phạm vi phân tích để đánh giá liệu GDP bình quân đầu người có phải là một thước đo toàn diện về chất lượng cuộc sống của người dân thuộc các tầng lớp khác nhau trong xã hội. Phần này cũng bóc tách các kết quả kinh tế của Việt Nam ra thành các cấu phần là năng suất lao động và mức độ huy động lao động. Tác động của chuyển dịch cơ cấu trong nền kinh tế là trọng tâm phân tích trong phần này. Phần hai của Chương này xem xét các chỉ tiêu về hoạt động kinh tế với tư cách vừa là dấu hiệu vừa là nhân tố đóng góp vào NLCT, những chỉ tiêu này thường sẽ chỉ báo cho các kết quả kinh tế đạt được trong tương lai. Đây là những công cụ phân tích quan trọng nhưng không phải là mục tiêu cuối cùng của các chính sách. Nếu nhắm tới các chỉ tiêu này một cách trực tiếp, như nhiều quốc gia đã làm, thường sẽ giúp nâng các kết quả thực hiện chỉ tiêu đó, nhưng không giúp cải thiện sự thịnh vượng cũng như NLCT. Các chỉ tiêu kết quả kinh tế được đề cập gồm có đầu tư (trong nước và FDI), hội nhập toàn cầu (FDI, xuất khẩu, nhập khẩu), đổi mới sáng tạo và năng lực kinh doanh. Một số phát hiện lớn từ việc phân tích các chỉ tiêu kết quả được tóm tắt ở cuối mỗi phần.

Chương 3 đánh giá các nền tảng NLCT đã giúp tạo ra những kết quả kinh tế nói trên. Phần đầu của chương đánh giá tóm tắt về các lợi thế tự nhiên của Việt Nam như vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên và các nhân tố khác. Phần thứ hai xem xét các yếu tố chính của NLCT vĩ mô, như hạ tầng xã hội và thể chế chính trị và chất lượng của chính sách vĩ mô. Về hạ tầng xã hội, các yếu tố như nền tảng nhân lực cơ bản, tính pháp quyền, và hiệu quả của hệ thống chính trị là những chỉ tiêu chính được xem xét. Về chính sách kinh tế vĩ mô, báo cáo chủ yếu xem xét các chính sách tài khoá và tiền tệ cũng như các cân đối bên trong và bên ngoài. Phần thứ ba đánh giá các khía cạnh của NLCT vi mô, như sự tinh thông của doanh nghiệp, sự năng động của cụm ngành, và chất lượng môi trường kinh doanh. Mô hình Kim cương, một khái niệm được Giáo sư Michael Porter đưa ra vào năm 1990, được sử dụng để phân tích môi trường kinh doanh theo bốn nhóm yếu tố chính, đó là các yếu tố đầu vào sản xuất, bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh, các yếu tố điều kiện cầu và các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan. Những phát hiện chính từ phân tích các nền tảng của NLCT cũng được tóm tắt ở cuối mỗi phần.

Chương 4 là phần đề xuất các khuyến nghị dựa trên kết quả phân tích. Phần đầu của chương tổng hợp các phát hiện chính từ hai chương trước nhằm xác định ba nhóm nhiệm vụ chính Việt Nam cần thực hiện. Phần thứ hai vạch ra một chương trình hành động để giải quyết các nhiệm vụ này. Phần này đề ra một số các nguyên tắc chung cần được áp dụng xuyên suốt trong toàn bộ quá trình xây dựng chính sách ở Việt Nam. Sau đó, các khuyến nghị cụ thể được đưa ra cho mỗi lĩnh vực chính sách ưu tiên đã xác định. Phần thứ ba và cũng là phần cuối của chương đề xuất các vấn đề cụ thể về triển khai thực hiện, một lĩnh vực mà có lẽ nhiều báo cáo trước đây chưa chú ý đúng mức. Phần này đề xuất việc xác định thứ tự ưu tiên các bước thực hiện theo thời gian, nhằm tạo động lực thay đổi dựa trên các thành công và kinh nghiệm bước đầu. Phần này cũng đề xuất việc thành lập một cơ quan chủ trì toàn bộ quá trình nâng cao NLCT là Hội đồng Năng lực Cạnh tranh Quốc gia – một khuyến nghị mang tính điểm nhấn và cốt lõi trong toàn bộ các khuyến nghị của báo cáo.

CÁC BẠN TRA CỨU TOÀN VĂN BÁO CÁO:

VCR Powerpoint presentation 11.30.2010

VCR Chương 1

VCR Chương 2 & 3

VCR Chương 4

Global Competitive Report 2010-2011

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 656 other followers

%d bloggers like this: