TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI CỦA VỢ VÀ CHỒNG ĐỐI VỚI HỢP ĐỒNG DÂN SỰ DO MỘT BÊN THỰC HIỆN

NGUYỄN HẢI AN – Tòa Dân sự – Tòa án nhân dân tối cao

1. Tại điều 25 của luật Hôn nhân và Gia đình quy định: Trách nhiệm liên đới của vợ, chồng đối với giao dịch do một bên thực hiện: “Vợ hoặc chồng phải chịu trách nhiệm liên đới đối với giao dịch dân sự hợp pháp do một trông hai người thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của gia đình”. Và khoản 3 Điều 28 của Luật này còn quy định: Việc xác lập, thực hiện và chấm dứt giao dịch dân sự liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn hoặc nguồn sống duy nhất của gia đình việc dùng tài sản chung để đầu tư kinh doanh phải được vợ chồng bàn bạc, thỏa thuận, trừ tài sản chung đã được chia để đầu tư kinh doanh riêng theo quy định của pháp luật.

Theo Điều 4 Nghị định số 70/2001/NĐ-CP ngày 03 tháng 10 năm 2001 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Hôn nhân và Gia đình, thì việc xác lập, thực hiện, chấm dứt các giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của vợ, chồng được quy định như sau:

“1. Trong trường hợp việc xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt các giao dịch dân sự liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn của vợ chồng hoặc tài sản chung là nguồn sống duy nhất của gia đình, việc xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt các giao dịch liên quan đến định đoạt tài sản thuộc sở hữu riêng của một bên vợ hoặc chồng nhưng tài sản đó đã đưa vào sử dụng chung mà hoa lợi, lợi tức phát sinh là nguồn sống duy nhất của gia đình mà pháp luật quy định thì sự thỏa thuận của vợ chồng cũng phải tuân theo hình thức đó (lập thành văn bản có chữ ký của vợ, chồng hoặc phải có công chứng, chứng thực…)

2. Đối với các giao dịch dân sự mà pháp luật không có quy định phải tuân theo hình thức nhất định, nhưng giao dịch đó có liên quan đến việc định đoạt tài sản thuộc sở hữu riêng của một bên vợ hoặc chồng nhưng đã đưa vào sử dụng chung và hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản đó là nguồn sống duy nhất của gia đình, thì việc xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt các giao dịch đó cũng phải có sự thỏa thuận bằng văn bản của vợ chồng.

3. Tài sản chung có giá trị lớn của vợ chồng nói tại khoản 1, khoản 2 Điều này được xác định căn cứ vào phần giá trị của tài sản đó trông khối tài sản chung của vợ chồng.

4. Trông trường hợp vợ chồng xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt các giao dịch dân sự liên quan đến tài sản chung quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này mà không có sự đồng ý của một bên, thì bên đó có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu theo quy định tại Điều 139 của Bộ luật Dân sự và hậu quả pháp lý được giải quyết theo quy định tại Điều 146 của Bộ luật Dân sự.”

2. Theo các quy định nêu trên của pháp luật thì khi tham gia vào giao dịch dân sự nói chung cũng như hợp đồng dân sự nói riêng đối với tài sản chung của vợ và chồng đều phải có sự thỏa thuận và đồng ý của cả vợ và chồng. Nếu một bên vợ hoặc chồng không có sự đồng ý, thì giao dịch dân sự hay hợp đồng dân sự đó là bất hợp pháp, bị coi là vô hiệu. Đối với các hợp đồng dân sự do một bên vợ hoặc chồng thực hiện thì vợ hoặc chồng chỉ phải chịu trách nhiệm liên đới khi:

– Giao dịch đó phải hợp pháp:

– Nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình.

Song trên thực tế giải quyết các vụ án về vấn đề này lại rất phức tạp, rất nhiều hợp đồng dân sự do một bên vợ hoặc chồng thực hiện không có sự bàn bạc, thỏa thuận với bên kia. Khi một bên vợ hoặc chồng phát hiện ra, có yêu cầu Tòa án hủy hợp đồng, các Tòa án đều xác định hợp đồng dân sự đó vị vô hiệu, nhưng việc xác định trách nhiệm liên đới của bên không tham gia của các Tòa án lại rất khác nhau. Chúng tôi nhận thấy cần phải nhận thức đúng về vấn đề này và có đường lối giải quyết cho thống nhất, xin nêu một số ví dụ cụ thể như sau:

Ví dụ thứ nhất: Theo hợp đồng mua bán căn nhà số 24 A Lê Minh Ngươn, phường Mỹ Lông thành phố Lông Xuyên, tỉnh An Giang ngày 3-01-2001 lập tại Phòng Công chứng Nhà nước thì vợ chồng ông Vương Tấn Dũng, bà Phạm Thị Nga thỏa thuận bán nhà cho vợ chồng ông Lâm Đức Trung, bà Văng Thị Bạch Tuyết với giá 300.000.000 đồng. Ngày 28-02-2001 ông Lâm Đức Trung được UBND tỉnh An Giang cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với căn nhà nêu trên. Trong khi bán nhà cho ông Trung, thì ông Dũng vẫn đang cho bà Nguyễn Kim Hoàng thuê. Ngày 6-3-2001 ông Trung lại lập hợp đồng bán căn nhà trên cho bà Kha Thị Hiếng với giá 345.000.000 đồng. Do đó ông Trung đã khởi kiện xin hủy hợp đồng mua bán nhà với ông Trung vì cho rằng ông bị ông Trung ép buộc bán nhà trừ nợ và nhà đất là tài sản của vợ chồng ông và bà Nga, hợp đồng mua bán nhà có chữ ký của bà Nga, ông Dũng xin hoàn lại tiền bán nhà cho ông Trung.

Căn cứ vào kết luận giám định số 1017 ngày 15-4-2002 của Viện khoa học hình sự Bộ Công an thì chữ ký trông hợp đồng mua bán nhà giữa ông Dũng, bà Nga với ông Trung, bà Tuyết không phải chữ ký của bà Nga, nên Tòa án cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm đều xác định hợp đồng mua bán nhà giữa ông Dũng với vợ chồng ông Trung là vô hiệu.Tại Bản án dân sự phúc thẩm số 147/DSPT ngày 16-4-2003 của Tòa án nhân dân tỉnh An Giang nhận định để đảm bảo việc thi hành án nên tuyên xử buộc vợ chồng ông Dũng và bà Nga cùng liên đới hòan trả cho vợ chồng ông Trung 300.00.000 đồng tiền bán nhà đã nhận và tiền chênh lệch 1/2 giá trị căn nhà là 191.807.000 đồng. (Ngoài ra Bản án còn giải quyết các quan hệ pháp luật khác).

Ví dụ hai: Ngày 16-3-2000 ông Nguyễn Văn Can lập hợp đồng bán cho anh Doãn Hữu Hùng căn nhà tại tổ 6, khu 5, phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hạ Lông, tỉnh Quang Ninh là tài sản chung của vợ chồng ông và bà Ngô Thị Lý với giá 34.500.000 đồng, không có sự đồng ý của bà Lý. Do đó bà Lý dã khởi kiện đòi anh Hùng phải trả lại nhà cho bà. Ông Can và anh Hùng đều thừa nhận việc mua bán nhà chưa có sự đồng ý của bà Lý, tiền bán nhà ông Can đã sử dụng. Anh Hùng đề nghị được tiếp tục thực hiện hợp đồng, trường hợp phải trả lại nhà thì yêu cầu ông Can, bà Lý phải trả cho anh tiền mua nhà và tiền sửa chữa nhà mà anh đã bỏ ra là 28.000.000 đồng. Tòa án cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm đều xác định hợp đồng mua bán nhà giữa ông Can với ông Hùng là vô hiệu. Tại Bản án dân sự phúc thẩm số 11/DSPT ngày 6-3-2002 của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã quyết định: Buộc anh Hùng phải trả cho bà Lý, ông Can căn nhà tại tổ 6, khu 5, phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hạ Lọng, tỉnh Quảng Ninh. Buộc ông Can phải trả cho anh Hùng 34.500.000 đồng. Vợ chồng bà Lý, ông Can có trách nhiệm liên đới thanh tóan tiền sửa chữa nhà cho anh Hùng. 19.000.000 (vì bà Lý, ông Can cùng được nhận lại nhà, thì cùng phải liên đới thanh tóan cho anh Hùng tiền sửa chữa nhà).

Ví dụ ba: Từ ngày 2-7-1997 đến 28-2-1997, bà Nguyễn Thị Nga có cho bà Đào Thị Nhâm vay 7 lần tổng cộng là 477.000.000 đồng. Việc vay nợ chỉ do một mình bà Nhâm ký giấy nhận nợ. Hai bên thỏa thuận lãi suất 2%/tháng, bà Nhâm có giao cho bà Nga giấy tờ nhà 3 tầng do bà Nhâm đứng tên để thế chấp nợ. Do bà Nhâm không chịu trả nợ nên bà Nga đã khởi kiện đòi nợ. Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 02/DSST ngày 23-3-1999 của Tòa án nhân dân huyện Cẩm Phả và tại Bản án dân sự phúc thẩm số 32/DSPT của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đều quyết định: Buộc bà Nhâm phải hoàn trả bà Nga 477.000.000 đồng tiền nợ gốc và 143.000.000 đồng tiền lãi. Ngày 03-5-2002 Phó chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã có Quyết định số 54/KNDS kháng nghị Bản án dân sự phúc thẩm nêu trên với nhận định: Cần xác định ông Hà Văn Hiên – chồng bà Nhâm liên đới chịu trách nhiệm trả nợ, vì việc kinh doanh của bà Nhâm nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình và ông Hiên không thừa nhận nhưng ông Hiên đương nhiên phải biết việc kinh doanh đó của bà Nhâm. Tại Quyết định giám đốc thẩm số 173/GĐT-DS ngày 22-8-2002 của Tòa án nhân dân tối cao đã hủy Bản án dân sự sơ thẩm và phúc thẩm nêu trên, giao hồ sơ cho Toà án nhân dân tỉnh Quảng Ninh xét xử sơ thẩm lại theo hướng kháng nghị của Phó chánh án. Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 02/DSST ngày 30-6-2003 và Bản án dân sự phúc thẩm số 131/DSPT ngày 19-6-2003 đều quyết định: Buộc bà Nhâm và ông Hiên phải trả nợ cho bà Nga 477.000.000 đồng nợ gốc và 391.000.000 đồng tiền lãi.

Như vậy, qua các ví dụ nêu trên đều cho thấy: Các hợp đồng dân sự (hợp đồng mua bán nhà và hợp đồng vay nợ) đều được một bên vợ hoặc chồng xác lập liên quan đến tài sản chung của vợ chồng các hợp đồng dân sự đó đều bị Tòa án các cấp tuyên bố vô hiệu là đúng. Song việc xác định trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với hợp đồng dân sự do một bên thực hiện và việc xử lý hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu có khác nhau.

3. Để khắc phục tình trạng trên khi giải quyết các vụ án xác định trách nhiệm liên đới liên quan đến hợp đồng dân sự bất hợp pháp do một bên vợ hoặc chồng thực hiện đối với tài sản chung của vợ chồng, chúng tôi nhận thấy cần phải thống nhất đường lối giải quyết loại việc này như sau:

– Nếu một bên vợ hoặc chồng tham giá các hợp đồng dân sự liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn mà không có sự đồng ý của bên kia, thì bên đó có quyền yêu cầu Tòa án hủy bỏ hợp đồng dân sự đó, Tòa án phải tuyên bố hợp đồng dân sự đó là vô hiệu.

– Tuy một bên vợ hoặc chồng không có sự tham gia hợp đồng dân sự, làm cho hợp đồng dân sự đó trở nên bất hợp pháp, bị coi là vô hiệu, song thông qua các hợp đồng đó vẫn nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của gia đình, thì bên vợ hoặc chồng không tham gia hợp đồng dân sự vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới đối với việc xử lý hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu.

– Việc thể hiện sự đồng ý hay không đồng ý của bên vợ hoặc chồng không tham gia hợp đồng dân sự, không nhất thiết phải được xác định bằng văn bản thỏa thuận, mà chỉ cần xác định bên vợ hoặc chồng không tham gia hợp đồng dân sự đó có biết và phải biết việc tham gia hợp đồng dân sự của phía bên kia, thì sẽ buộc họ phải có trách nhiệm liên đới đối với việc xử lý hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu.

SOURCE: vietnamese-law-consultancy.com

Advertisements

5 Responses

  1. DE NGHI CUA TAC GIA QUI TRACH NHIEM CHO VO HAY CHONG CHI TREN CAN BAN: BIET HAY KHONG BIET CO HOP DONG DAN SU LA KHONG HOP LY VA QUA BAT CONG.
    TREN THUC TE CO RAT NHIEU NGUOI VO, HAY CHONG, RAT NGANG NGHANH HAY COI THUONG NGUOI PHOI NGAU, CU LAM MOT MINH, CU KY HOP DONG MOT MINH (ONG AY HAY BA AY KHONG BANG LONG CUNG MAC KE, CO GIOI THI DI KIEN DI, CO GIOI THI DI LY DI DI !!)
    THUC TE NGUOI VO HAY CHONG BI VUOT QUYEN KHONG CO CACH NAO DE PHAN KHANG, DU CO BIET (XIN TAC GIA CHO BIET PHAN KHANG CACH NAO DAY?)
    CON NEU BAO LA KHONG BANG LONG THI DI KIEN DI, HAY LA DI LY DI DI
    THI THUC TE THI CO VO CHONG NAO, DE DAU GI MA DI KIEN NHAU, HAY DE GI MA NAP DON LY DI NGAY DUOC ( THU HOI VO TAC GIA CO NAP DON XIN LY DI NGAY KHONG?)

    DO DO , GIAI PHAP DE NGHI LA:
    1. MAC NHIEN COI LA KHONG BI LIEN DOI TRACH NHIEM GI NEU KHONG MINH THI KY VAO GIAY LA CHO CHONG HAY VO DUOC TU Y MOT MINH KY VAO HOP DONG DAN SU
    NGHIA LA, DU CO BIET LA CO VIEC GIAO KET NAY NHUNG VAN KHONG CO TRACH NHIEM GI HET
    2. VO HAY CHONG (BEN KHONG KY VAO HOP DONG) NHUNG SE LIEN DOI CHIU TRACH NHIEM CHI KHI NAO KY TEN VA VIET DONG Y CHO VO HAY CHONG MINH DUOC MOT MINH KY VAO HOP DONG.. CHU KY VA BAN VIET NAY CO THE CHI LA MOT GIAY TO NOI BO TRONG GIA DINH NHUNG NO XAC DINH Y CHI CUA BEN KHONG KY TREN HOP DONG.
    CHU Y: DAY LA KINH NGHIEM THUC TE CUA TOI DA CHUNG KIEN HOAN CANH CUA 2 GIA DINH:
    MOT GIA DINH CO MOT NGUOI VO RAT NGANG NGUOC, CU DI VAY MUON CAM CO TIA LIA DU NGUOI CHONG CO CAN CUNG KHONG DUOC ( NGUOI CHONG CO BIET , BIET RO MA KHONG LAM GI DUOC, CHI TRU KHI LY DI THOI, CHUYEN XAY RA LIEN TUC DA 7,8 NAM ROI, CAI NHAU LUNG TUNG NHUNG KHONG LY DI DUOC MA CUNG KHONG BAO GIO DI KIEN NHAU VI LIEN HE CON CAI VA HO HANG QUA NANG
    TRUONG HOP THU HAI LA MOT NGUOI CHONG CUNG RAT NGANG NGUOC, BAO GIO CUNG KY KET, HOP DONG MOT MINH KY MA THOI. BA VO BIET, DUNG BIET RAT RO, BIET RAT RO, CO CAN NHIEU LAN MA KHONG DUOC: CHI BIET KHOC VA THAN THO VOI CHI EM TRONG NHA.
    CON KHONG BAO GIO DAM NGHI DEN CHUYEN DI KIEN HAY LY DI CA
    XIN TAC GIA CHO BIET GIAI PHAP NAO CHO NHUNG TRUONG HOP NGANG NGUOC CUA NHUNG NGUOI VO HAY CHONG DO.
    LUAT PHAP CAN PHAI QUI DINH NHUNG TRUONG HOP MAC NHIEN DE BAO VE NHUNG NGUOI NAY
    DO MOI DUNG LA BAO VE CONG LY
    TRAN TRONG

  2. Em vẫn chưa hiểu về “trách nhiệm liên” đới là gì? Có ai giải thích rõ khái niệm này không? Em tìm trên mạng không thấy.

    • Trách nhiệm liên đới là trường hợp nhiều chủ thể cùng thực hiện một nghĩa vụ dân sự với một người, trong đó, bên có quyền yêu cầu có thể yêu cầu bất kỳ ai trong số các chủ thể có nghĩa vụ thực hiện toàn bộ nghĩa vụ cho mình (trừ khi các bên có thảo thuận về việc chỉ định một chủ thể nhất định thực hiện toàn bộ nghĩa vụ), khi chủ thể được chỉ định đã thực hiện toàn bộ nghĩa vụ đối với bên có quyền thì quan hệ nghĩa vụ chấm dứt. Bên đã thực hiện toàn bộ nghĩa vụ theo chỉ định có quyền yêu cầu các chủ thể có nghĩa vụ còn lại hoàn lại cho mình phần nghĩa vụ đã được chủ thể được chỉ định thực hiện thay (trên thực tế các chủ thể có nghĩa vụ được thực hiện thay có thể cũng còn phải thanh toán các chi phí phát sinh trong việc thực hiện nghĩa vụ, trả một khoản phí nhất định cho chủ thể đã thực hiện toàn bộ nghĩa vụ nếu có thỏa thuận).

  3. Em vẫn chưa hiểu về “trách nhiệm liên đới”. Có ai giải thích rõ về khái niệm này không? E tìm hoài trên mạng cũng không thấy.

  4. Thế nào là “giao dịch liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn”? trường hợp một bên vợ/chồng vay tiền/vàng của người thứ 3 thì có được coi là nằm trong “giao dịch liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn không?

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: