TÒA ÁN CÓ ĐỘC LẬP KHI TÒA ÁN XÉT XỬ SAI KHÔNG?

LÊ TRỌNG DŨNG – Khoa Luật ĐHQG Hà Nội

Nguyên tắc độc lập của toà án là nguyên tắc quan trọng trong các nguyên tắc điều chỉnh việc tổ chức và hoạt động của toà án. Chính hoạt động độc lập, chỉ tuân theo pháp luật của thẩm phán nhằm mục đích bảo đảm quyền con người, quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật. Vì nhiều lý do khác nhau mà nguyên tắc này chưa được thực hiện triệt để ở Việt Nam.

Hiện nay có nhiều quan điểm cho rằng, nếu xem xét trách nhiệm của thẩm phán thì nguyên tắc này không được đảm bảo, thậm chí còn mất đi tính độc lập. Tác giả bài viết này cho rằng, vì pháp luật của chúng ta còn thiếu hụt, mâu thuẫn, có lỗ hổng, phải hoàn thiện nên thẩm phán có thể xử kiểu gì cũng được. Để khắc phục tình trạng này người thẩm phán phải chịu trách nhiệm trong các phán quyết và có lương tâm khi xét xử.

Hoạt động xét xử là việc phán xét tính đúng đắn, tính hợp pháp các hành vi của chủ thể pháp luật. Một phán quyết của thẩm phán liên quan trực tiếp sức khỏe, tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm của công dân. Nó còn ảnh hưởng tới những lợi ích của nhà nước, của các tổ chức và những giá trị được thừa nhận chung trong xã hội. Do đó, nảy sinh nhu cầu hoạt động xét xử cần phải đảm bảo tính cẩn trọng, kỹ lưỡng, tỷ mỷ. Đây chính là cơ sở của việc thẩm phán phải chịu trách nhiệm về những phán quyết của mình. Khi thẩm phán phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình thì những phán quyết của thẩm phán sẽ cẩn trọng hơn, kỹ lưỡng hơn. Từ đó, việc xét xử sẽ đúng người, đúng tội đảm bảo công lý, bất bình đẳng không xảy ra.

Xét xử với tinh thần trách nhiệm mới lấp đi được những toan tính, những định kiến mang tính cá nhân của thẩm phán. Hoạt động xét xử là hoạt động đặc biệt, hoàn toàn dựa trên hoạt động tư duy của thẩm phán. Là con người, thẩm phán cũng mang trong mình những xúc cảm như tức giận, bực bội, khó chịu với ai đó. Điều đó có thể xảy ra trên “công đường”, chủ tọa phiên tòa khó chịu với các đương sự chưa biết cách ăn nói tại tòa và cả những vị luật sư tranh tụng thẳng thắn thiếu ý tứ trước tòa. Nhưng khi xử lý công việc với cương vị là thẩm phán, được xác định là người cầm cán cân công lý, chủ tọa phiên tòa không được phép mang những cảm xúc con người vào phán quyết của mình. Điều này thật khó. Nhưng với ý thức sẽ có trách nhiệm thẩm phán sẽ lựa chọn được những quyết định không sai lầm của mình. Và việc công lý được tôn trọng, quyền con người không bị xâm phạm, lợi ích của công dân được đảm bảo là điều dễ nhận thấy.

Ngược lại, nếu không xem xét trách nhiệm của thẩm phán tức là thẩm phán không phải gánh chịu những hậu quả bất lợi về việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng với những gì pháp luật quy định. Nó sẽ không công bằng khi những hành vi vi phạm pháp luật của công dân bị phán xét còn những hành vi sai của chính người tái phán không bị xem xét. Thẩm phán cũng là một công dân, cũng là một chủ thể tồn tại trong xã hội có nhà nước. Điểm khác duy nhất nhận thấy là thẩm phán được uỷ quyền nhân danh công lý (hay pháp luật) đưa ra những quyết định cuối cùng công trong một vụ án. Hiển nhiên thẩm phán không phải là công lý, ông ta chỉ được quyền nhân danh công lý khi công nhận giải pháp giải quyết các tranh chấp tại toà. Vì vậy, nghĩa vụ và trách nhiệm của thẩm phán là định hướng các bên thảo luận, tranh luận, nhằm tìm ra giải pháp hợp lý nhất để tiếp cận gần nhất với công lý. Việc mắc sai lầm và phải chịu trách nhiệm là một điều tất yếu. Thẩm phán không bi xem xét trách nhiệm về những hành vi trên “công đường” có chăng đã đi ngược lại với điều này.

Một khi xem xét trách nhiệm của thẩm phán thì nguyên tắc độc lập trong xét xử có được đảm bảo không? Theo tôi không hề vi phạm nguyên tắc này. Độc lập tức là thẩm phán chỉ tuân theo pháp luật khi xét xử, thẩm phán tự mình giải quyết vụ án không phụ thuộc vào ai, không bị chi phối bởi ý kiến của ai. Không một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân nào can thiệp trái pháp luật vào hoạt động xét xử của thẩm phán. Độc lập là dựa trên căn cứ pháp luật để xem xét. Nguyên tắc độc lập xác định trách nhiệm của thẩm phán trong các hoạt động của mình mang tính độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, không bị tác động can thiệp từ bên ngoài. Ở đây thẩm phán không những độc lập với sự can thiệp của lập pháp, hành pháp mà còn độc lập với chính sự can thiệp của cá nhân hay tổ chức trong nội bộ cơ quan tư pháp.

Như vậy, sự độc lập chỉ có ý nghĩa khi thẩm phán tuân theo pháp luật, làm theo những gì pháp luật cho phép và trách nhiệm chỉ đặt ra khi làm trái với các quy định của pháp luật. Độc lập mà dẫn đến xâm phạm đến quyền lợi của người dân và làm giảm uy tín của nhà nước, của ngành toà án thì nguyên tắc độc lập của toà án không có ý nghĩa. Điều đó chứng tỏ để đảm bảo độc lập của toà án, cần tăng trách nhiệm của thẩm phán. Một khi trách nhiệm của các thẩm phán được tăng cường, các thẩm phán phải chịu trách nhiệm về phán quyết của mình thì sự độc lập trong việc ra phán quyết của thẩm phán sẽ được đảm bảo hơn.

TRÍCH DẪN TỪ: COMMENT CỦA LÊ TRỌNG DŨNG TRONG BÀI “LÝ LẼ NÀO PHÁN XÉT QUAN TÒA” CỦA TS. NGUYỄN NGỌC ĐIỆN

Advertisements

One Response

  1. Gởi Lê Trọng Dũng

    Quốc hội làm ra luật . Toà gỉải thích luật . Cảnh sát thi hành luật . Nhân dân tuân thủ luật .

    Khi nhân dân sai luật thì toà giải thích luật cho dân . Khi cảnh sát sai luật thì toà giải thích luật cho cảnh sát .

    Thế thì nếu toà không có độc lập thì làm sao đối sử cho công bằng được . Có luật sư hai bên biện hộ

    Tuy nhiên Quốc hội phải được dân bầu thì mới có thể phản ảnh được ngưoi dân muốn gì . Xong mới làm ra luật phù họp vói người dân

    Cái kẹt của chúng ta bây giờ là Dân không bầu được đại biểu Quốc hộị

    Đây là một cải cách cần phải làm . Ba nguyên tắc nầy rất là căn bản .

    Check and balance . Hay thế ba chân . Tuy nhiên vẩn có kẻ hở của nó . Thí dụ như đút lót nhưng củng dể bị bắt hơn vì đưòng lối rất minh bạch nhưng con ngưòi không minh bạch.

    Vậy em phải làm sao?

    Trần hà Zhu

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: