MỘT SỐ CÔNG CỤ MÀ CƠ QUAN QUYỀN LỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG ĐỂ GIÁM SÁT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

TS. ĐẶNG VĂN DU

Giám sát Ngân sách nhà nước (NSNN) là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp ở mọi quốc gia. Nó cũng là hệ quả tất yếu của quá trình phân cấp, phân quyền giữa các cơ quan công quyền kể từ khi xuất hiện NSNN. Bởi vậy, thẩm quyền và trách nhiệm giám sát NSNN của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp đều được xác lập rõ rang trong Hiến pháp của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, trong bài viết này không đi sâu phân tích tính hợp lệ, hợp pháp của hoạt động giám sát; mà chủ yếu tập trung luận bàn về cơ sở lý luận của việc lựa chọn các công cụ phục vụ cho giám sát NSNN của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp.

Theo tôi, một số công cụ mà cơ quan quyền lực nhà nước có thể sử dụng để giám sát NSNN, bao gồm: pháp luật, mục lục NSNN, kế hoạch hóa, kiểm toán, thông tin, chuyên gia.

Công cụ pháp luật.

Đây là công cụ có sớm nhất và chung nhất để phục vụ cho quản lý nhà nước ở mọi quốc gia. Nó luôn gắn liền với sự hình thành và phát triển của Nhà nước. Theo xu hướng chung, cùng với quá trình phát triển của nền kinh tế, năng lực quản của nhà nước cũng ngày càng được nâng cao đã làm cho hệ thống pháp luật- với tư cách là công cụ phục vụ cho quản lý Nhà nước, cũng ngày càng được đầy đủ hơn, hoàn thiện hơn. Pháp luật đã luôn giữ vị trí quan trọng hàng đầu trong số các công cụ mà Nhà nước phải sử dụng để quản lý nền kinh tế; bởi: (i) nó điều chỉnh hành vi cho mọi tổ chức, cá nhân khi tham gia vào các hoạt động của xã hội; (ii) là thước đo chung mức độ chấp hành pháp luật của mọi chủ thể, không phân biệt cao- thấp, sang- hèn.

Chính vì vậy, từ xa xưa, khi nói đến pháp luật mọi người đều biết: “Pháp luật bất vị thân”. Còn ngày nay, Đảng và Nhà nước ta luôn khuyến cáo mọi người rằng: “Sống và làm việc theo Hiến pháp và Pháp luật” và “Mọi người đều có quyền bình đẳng trước pháp luật”.

Tầm quan trọng của công cụ pháp luật lớn lao như vậy, nhưng hệ thống pháp luật có rất nhiều sắc luật, làm sao các đại biểu của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp có thể an tường được tất cả? Đây thực sự là thách thức lớn cho các đại biểu của các cơ quan này. Vì thế, cần phải có sự chọn lựa các phần sắc luật chủ yếu cho mỗi hoạt động mà các cơ quan quyền lực cần phải thực hiện. Cụ thể là: Muốn thực hiện quyền giám sát NSNN, thì các đại biểu của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp trước hết buộc phải hiểu tường tận các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến thu, chi NSNN (từ Luật NSNN, Luật thuế Giá trị gia tăng, Luật thuế Thu nhập DN…đến các văn bản hướng dẫn thi hành các Luật này); tiếp đến là các sắc luật điều chỉnh vào các hoạt động quản lý tài chính- tiền tệ ngoài phạm vi hoạt động của NSNN và các sắc luật điều chỉnh các hoạt động kinh tế khác.

Continue reading

Advertisements

MỘT SỐ KHÍA CẠNH TÀI CHÍNH KHI CHUYỂN ĐỔI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC SANG MÔ HÌNH CÔNG TY MẸ – CÔNG TY CON

TAPCHIKETOAN – Mô hình công ty mẹ – công ty con còn đang trong giai đoạn thử nghiệm ở nước ta, đặc biệt là nó lại được xây dựng và thí điểm để chuyển đổi các tổng công ty nhà nước, nên chắc chắn có nhiều vấn đề cần phải quan tâm làm rõ – nhất là về quan hệ tài chính giữa các công ty trong mô hình.

Việc sắp xếp, tổ chức lại và đổi mới quản lý DNNN đang được Nhà nước ta quyết tâm thực hiện thông qua các hình thức như:  cổ phần hoá, chuyển đổi thành công ty TNHH một thành viên, bán, khoán, cho thuê, giải thể,… Và trong đó có việc chuyển sang mô hình công ty mẹ – công ty con, một mô hình đang được coi là tối ưu để chuyển đổi hoạt động của các tổng công ty (bao gồm tổng công ty thành lập theo Quyết định 90/TTg và 91/TTg của Thủ tướng Chính phủ) vốn đang bộc lộ nhiều khiếm khuyết. Để thúc đẩy quá trình tổ chức, sắp xếp lại DNNN, Chính phủ đang tiếp tục khẩn trương nghiên cứu, đề xuất những sửa đổi, bổ sung cần thiết trong luật DNNN để sớm trình Quốc hội xem xét, thông qua. Bên cạnh đó, do mô hình công ty mẹ – công ty con có sự tham gia góp vốn của nhiều chủ sở hữu thuộc nhiều thành phần kinh tế, nên điều tất yếu là cần phải thống nhất các luật doanh nghiệp – trước hết là thống nhất Luật DNNN và Luật doanh nghiệp – để tạo dựng một nền tảng pháp lý vững chắc cho sự hoạt động của mô hình này.
Mô hình công ty mẹ – công ty con còn đang trong giai đoạn thử nghiệm ở nước ta, đặc biệt là nó lại được xây dựng và thí điểm để chuyển đổi các tổng công ty nhà nước, nên chắc chắn có nhiều vấn đề cần phải quan tâm làm rõ – nhất là về quan hệ tài chính giữa các công ty trong mô hình.

Ưu điểm của mô hình

Trên thế giới, mô hình này không mới mẻ gì, nó được các tập đoàn đa và xuyên quốc gia áp dụng vì có nhiều ưu điểm. Về hình thức, công ty mẹ có quyền quản lý các công ty con, nhưng về địa vị pháp lý thì đây là những pháp nhân độc lập, hoạt động sản xuất kinh doanh hoàn toàn bình đẳng với nhau trước pháp luật. Công ty mẹ,  thông qua tỷ lệ đầu tư vốn vào các công ty con, có thể chi phối hoạt động của các công ty con theo nhiều cấp độ. Mức độ đầu tư vốn của công ty mẹ vào các công ty con có thể là: đầu tư 100% vốn, đầu tư giữ cổ phần chi phối hoặc đầu tư không giữ cổ phần chi phối. Như vậy, công ty mẹ có thể điều chỉnh chiến lược kinh doanh, mục tiêu kinh doanh của mình thông qua việc điều chỉnh danh mục vốn đầu tư vào các công ty con: tăng, giảm tỉ lệ vốn, đầu tư vào công ty mới hay rút vốn ra khỏi công ty,… cũng như điều chỉnh chiến lược sản xuất kinh doanh của chính công ty mẹ. Công ty mẹ chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty con trong phạm vi số vốn góp vào theo như luật định. Ưu điểm của mô hình này là:
– Địa vị pháp lý của công ty mẹ cũng như công ty con có tính độc lập tương đối. Đó đều là những pháp nhân chịu trách nhiệm trước pháp luật như nhau.
– Các công ty con được đảm bảo quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong quyết định phương án đầu tư, sản xuất, kinh doanh trong chiến lược phát triển chung của công ty.
– Cơ chế vốn góp rõ ràng, phân định được rõ trách nhiệm và quyền hạn của công ty mẹ căn cứ trên số vốn đầu tư vào các công ty con.
– Các công ty con hoạt động theo chiến lược phát triển chung của công ty mẹ (hay các công ty mẹ) và có mối quan hệ chặt chẽ với các công ty con khác trong công ty mẹ. Công ty con thực hiện các chế độ báo cáo tài chính định kỳ với công ty mẹ,…

Continue reading

TIN LUẬT HAY TIN … “CÒ”?

QUỐC DŨNG

Trong các Hợp đồng môi giới, bà Nguyễn Thị Kim Dung (xã Đại Hưng, Mỹ Đức, Hà Nội) cam kết sẽ đền bù gấp đôi số tiền đặt cọc nếu không “mua” được đất cho những người thuê bà. Nhưng khi đất không có, bà Dung hoàn toàn… vô sự, trong khi người thuê thì… mất tiền. Thực tế ấy đã đặt câu hỏi, người sử dụng dịch vụ phải tin vào luật, hay tin… “cò”, để tham gia thị trường bất động sản ?

Đúng lý: Vẫn mất tiền !

Để thực hiện thương vụ môi giới mua đất tại khu đô thị mới Nam An Khánh thuộc các xã An Khánh, An Thượng, huyện Hoài Đức, Hà Nội, bà Dung đã thể hiện thỏa thuận thành văn bản cụ thể với những người có nhu cầu với “tên” rất kêu: “Hợp đồng thuê làm thủ tục Đăng ký và mua quyền sử dụng” – nghĩa là ngay từ tiêu đề đã thể hiện người muốn mua đất đã chủ động thuê môi giới. Các hợp đồng đều có người làm chứng, có các điều khoản ràng buộc, có thời gian thực hiện, mức tiền, mức bồi hoàn, điều khoản xử lý vi phạm… Tóm lại là rất đầy đủ nội dung đối với một thỏa thuận dân sự và chắc chắn về pháp lý.

Chính vì thế, chỉ với hai khách hàng trong giai đoạn tháng 12/2007 và tháng 1/2008, bà Dung đã thu được tới 3,9 tỷ VND…. Trên hợp đồng, bà Dung và người giao tiền công nhận đó là tiền đặt cọc để phục vụ nhu cầu mua được đất. Nhưng cầm tiền xong, bà Dung không thực hiện được cam kết “mua được đất với giá gốc… trong vòng 15 ngày từ khi ký Hợp đồng tại khu đô thị mới Nam An Khánh”. Thế nên, bà Dung viết các giấy hẹn ghi rõ ngày thanh toán, trả lại tiền đặt cọc cho khách. Kết quả là tới tận bây giờ, những nạn nhân của bà vẫn chưa lấy lại được một xu trong số tiền 3,9 tỷ trên.

Theo quy định của các Hợp đồng môi giới, khi có mâu thuẫn hoặc một bên vi phạm cam kết thì các bên phải tiến hành hòa giải, không hòa giải được thì tòa dân sự là nơi giải quyết tranh chấp. Như vậy, nếu làm đúng luật để buộc “cò” phải trả tiền cho mình, các nạn nhân sẽ phải khởi kiện ra Tòa án. Phải theo đuổi suốt thời gian dài kiện tụng. Theo đuổi mà không biết có đòi lại được tiền hay không. Vì chắc chắn tòa án tuyên họ thắng kiện, nhưng việc lấy lại tiền thì do cơ quan thi hành án quyết định, và phụ thuộc vào tình trạng gia sản của “cò”. Vậy là, dù rất đúng luật, nhưng nguy cơ mất trắng tiền môi giới rất rõ ràng với những người mua đất qua “cò”. Thế nên, nếu các cơ quan chức năng không vào cuộc làm rõ đây có phải một vụ lừa đảo hay không, thì dường như những người tin “cò” chẳng biết bấu víu vào đâu để mà bảo đảm quyền lợi cho mình.

Continue reading

THỰC HIỆN QUYỀN, NGHĨA VỤ GIÁM HỘ: MUỐN CHĂM SÓC CÔ, PHẢI XIN PHÉP PHƯỜNG?

NG.VẸN – CL

Người được giao quyền nuôi người cô già mù lòa lại thường xuyên bỏ mặc bà trong căn nhà khóa trái cửa. Chuyện tưởng như đùa này lại có thật 100%, xảy ra tại phường Lê Bình (quận Cái Răng, TP Cần Thơ). Để có thể đến chăm sóc cô ruột là bà Phan Thị Diệu Hương (76 tuổi, bị mù hai mắt) đang sống tại khu vực Yên Hòa thuộc phường Lê Bình, chị Phan Nguyễn Thanh Tuyền (ngụ cùng phường) đã phải nộp đơn xin phép… UBND phường!

Người cô già đơn thân

Đơn của chị Tuyền viết: “Tôi viết đơn này gửi đến quý cơ quan để xin phép cho tôi được đến thăm và chăm sóc cô tôi những lúc khó khăn và giúp đỡ lo thêm việc ăn uống cho cô tôi vì cô tôi mù lòa và tuổi già sức yếu”. Ông Nguyễn Văn Sang, Phó Chủ tịch UBND phường Lê Bình, đã có bút phê trong đơn như sau: “Chuyển lãnh đạo khu vực Yên Hòa xem xét theo đơn xin của Phan Nguyễn Thanh Tuyền, tạo điều kiện thuận lợi cho đương sự được phép đến thăm và chăm sóc người thân”.

Có lẽ ít ai ngờ rằng người cô nêu trong đơn đang gần như bị giam lỏng trong căn nhà của chính mình với cửa bên ngoài bị khóa trái. Bà lần dò từng bước tìm hướng đi ra cửa mỗi khi ai đó gọi.

Bà Hương không có con, được người cháu tên là Phan Công Dũng đưa về khu vực Yên Hòa để chăm sóc từ khoảng tháng 7-2008. Anh Dũng là anh họ của chị Tuyền, cả hai đều gọi bà Hương bằng cô ruột. Mỗi ngày vợ anh Dũng mang cơm nước đến cho bà Hương. Tuy nhiên, theo lời một người hàng xóm thì vợ anh Dũng chỉ đem cơm vào khoảng 10 giờ sáng rồi thôi. Có nghĩa là cả ngày bà Hương chỉ có duy nhất bữa cơm! Có lần người hàng xóm này thử vào xem thì thấy phần cơm của bà Hương chỉ có cơm và miếng cá nục. Có lẽ vì không có đủ dinh dưỡng nên chỉ vài tháng sau thì bà Hương không đi nổi, phải chống hai tay lết dài đến cửa sổ mỗi khi có ai gọi. Sức khỏe bà dần suy kiệt, tay chân, mình mẩy đầy vết muỗi cắn.

Nóng lòng, chị Tuyền vội vàng đưa bà Hương nhập viện nhưng mới được vài ngày thì anh Dũng lại đưa bà về nhà, không cho ở trong bệnh viện nữa.

Chính quyền thiếu sâu sát

Bức xúc trước việc cô mình dường như bị ngược đãi, chị Tuyền đã nộp đơn đề nghị chính quyền cho chị được chăm sóc bà Hương. Sau khi chuyện vỡ lở thì phần ăn của bà Hương có thêm củ khoai, trái chuối luộc để dành cho bà ăn buổi tối. Tuy nhiên, bà Hương vẫn rất khổ sở trong các sinh hoạt hàng ngày. Có hôm bà không biết nhà vệ sinh ở đâu, phải kêu lên để nhờ hàng xóm chỉ giùm. Khi khát nước, đôi khi bà bò lại vòi nước uống đỡ. Bà phải ngủ không mùng mền, chỉ nằm trên một chiếc võng đặt gần nhà vệ sinh.

Chiều qua (28-4), khi chúng tôi tìm đến nhà bà Hương thì cái ổ khóa vẫn lạnh lùng khóa kín bên ngoài. Vẫn đang ở một mình trong nhà, bà Hương đã phải nhận lấy thức uống do chị Tuyền đưa qua cửa sổ duy nhất của căn nhà.

Continue reading

GIÁ TRỊ THỰC CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

VĂN NHƯ CƯƠNG

Khuyến khích các trường Đại học (ĐH) nghiên cứu khoa học là đúng…nhưng cần dành tỷ lệ thích đáng cho nghiên cứu những vấn đề mà thực tiễn cuộc sống đòi hỏi giải quyết. Và tránh tình trạng nghiên cứu để mà nghiên cứu, để có bài đăng báo, để đạt được chỉ tiêu đã đề ra vì hướng tới mục tiêu “bầu, bán…”

Nghiên cứu- “hoạt động” từ bà nội trợ đến người thầy

Thuật ngữ “nghiên cứu” được hiểu là một quá trình quan sát kỹ càng, thu thập thông tin chính xác, tìm hiểu có hệ thống và chi tiết, để có hiểu biết sâu sắc, đầy đủ hơn về một vấn đề nào đó, một sự kiện nào đó, một đối tượng nào đó.

Người đang làm công việc nghiên cứu gọi là “nghiên cứu viên”, thường họ làm trong một cơ quan nghiên cứu nào đó. Ở nước ta có rất nhiều cơ quan như vậy: Viện Toán học, Viện Vật lý, Viện Tin học, Ban nghiên cứu lịch sử Đảng,Viện nghiên cứu Chiến lược Giáo dục…

Không phải mọi người đều có thể viết công trình nghiên cứu và được ấn hành, nhưng xem ra việc nghiên cứu là một hoạt động không thể thiếu được của mỗi người bình thường. Một học sinh cũng phải làm một “nghiên cứu nhỏ” mới có thể viết được bài văn “Tả con mèo nhà em” nếu không muốn chép trong sách.

Một bà nội trợ cũng cần phải nghiên cứu giá cả, quan sát bó rau, miếng thịt …sao cho chọn được mớ rau tươi, miếng thịt ngon và mua không bị hớ. Một cặp nam nữ đang “tìm hiểu” nhau có nghĩa là họ đang “nghiên cứu” đối tượng của mình với một mục tiêu rõ ràng: Có nên tiến hành hôn nhân hay không? Nghiên cứu này tuy rất quan trọng đối với họ, nhưng kết quả nghiên cứu chỉ có lợi cho một mình họ, không thể phổ biến nên không được in ấn, phong cấp này hay cấp nọ…

Đối với một số người thì nghiên cứu là một hoạt động thường xuyên trong suốt cuộc đời làm việc của họ: Nhà lãnh đạo mọi cấp bậc, người thẩm phán, nhà luật sư, người cán bộ cơ quan điều tra, người thầy thuốc…trong số đó đặc biệt có các thầy, cô giáo ở các trường ĐH. Chính vì lẽ đó vấn đề nghiên cứu khoa học luôn là một đề tài được bàn luận nhiều.

Nhiệm vụ của người thầy là truyền thụ kiến thức mới cho học trò. Vậy điều đầu tiên là thầy phải nghiên cứu, tìm hiểu để có hiểu biết sâu sắc, đầy đủ về vấn đề mà mình định thuyết giảng cho học trò. Sau đó thầy phải tìm ra phương pháp tối ưu để làm cho học trò tiếp thu tốt. Như vậy một bài giảng hay là hệ quả của một thái độ nghiên cứu nghiêm túc và công phu.

Phổ biến và "dị biệt"

Đối với các giảng viên ĐH, việc nghiên cứu nhằm hai mục đích chính: 1) Nghiên cứu để có những bài giảng tốt, đào tạo và hướng dẫn sinh viên có chất lượng cao. Kết quả của những nghiên cứu này là các tài liệu giảng dạy, các bộ sách giáo khoa chuyên ngành rất cần thiết để sinh viên học tập và tham khảo.

Continue reading

%d bloggers like this: