Bạn sinh ra là một nguyên bản. Đừng chết đi như một bản sao (Khuyết danh)

NÊN LẬP TÒA HIẾN PHÁP?

NGUYỄN TIẾN TÀI

Theo các chuyên gia, tòa án này sẽ hoạt động độc lập và chỉ tuân theo Hiến pháp nhằm bảo vệ những quyền hiến định. “Ngành giáo dục từng cấm sinh viên ta tại Liên Xô (cũ) lấy vợ, lấy chồng. Đây là một quy định trái Hiến pháp, nếu có tài phán hiến pháp thì chắc chắn nó đã bị coi là vi hiến và phải bãi bỏ” – PGS-TS Đinh Văn Mậu (Phó Giám đốc Học viện Hành chính quốc gia) dẫn chứng trong cuộc hội thảo do Viện Nhà nước và pháp luật tổ chức mới đây khi nói về sự cần thiết phải có một cơ quan tài phán nhằm bảo vệ những quyền hiến định.

Còn những quyền chưa đi vào đời sống?

Tại cuộc hội thảo, các đại biểu đều nhất trí rằng Hiến pháp hiện hành của nước ta là một hiến pháp tiến bộ, trong đó đã ghi nhận được những quyền, nghĩa vụ thiêng liêng của công dân.

Tuy nhiên, theo PGS-TS Trương Đắc Linh (Đại học Luật TP.HCM), suốt một thời gian dài và cho đến nay vẫn còn một số quy định của Hiến pháp chưa đi vào cuộc sống. Chẳng hạn Điều 23 Hiến pháp 1992 quy định thể thức trưng mua, trưng dụng tài sản do luật định. Nhưng từ đó đến nay, việc giải tỏa đền bù tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức lại theo thể thức do nghị định của Chính phủ và quyết định của UBND cấp tỉnh quy định. Mãi đến ngày 3-6-2008, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản mới được Quốc hội thông qua và chỉ có hiệu lực từ 1-1-2009.

Do thiếu hành lang pháp lý cụ thể nên không ít quyền hiến định đã không được bảo đảm thực thi hoặc thực thi một cách rất hạn chế. Chẳng hạn quyền được thông tin. Có vô số thông tin lẽ ra cần phải được công khai hoặc cung cấp khi yêu cầu nhưng người dân lại không được tạo điều kiện hoặc không được tiếp cận với nhiều lý do. Phải sau 17 năm Hiến pháp ghi nhận về quyền được thông tin, gần đây dự án Luật Tiếp cận thông tin mới bắt đầu được nghiên cứu, thực hiện.

Ngoài ra, theo PGS-TS Thái Vĩnh Thắng (Đại học Luật Hà Nội), một loạt quyền hiến định khác như quyền biểu quyết khi nhà nước tổ chức trưng cầu dân ý, quyền tự do lập hội… cũng chưa được cụ thể hóa để đi vào đời sống. Cạnh đó, có không ít quyền hiến định còn bị “cắt xén” bởi những văn bản pháp luật vi hiến. Một ví dụ điển hình được PGS-TS Trương Đắc Linh chỉ ra là Thông tư 02 ngày 13-1-2003 của Bộ Công an quy định mỗi người chỉ được đăng ký một xe máy. Theo ông Linh, quy định này rõ ràng trái với Điều 58 Hiến pháp 1992: “Công dân có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất…”. Phải hai năm sau, khi người dân kêu ca, phàn nàn và báo chí lên tiếng, Bộ Công an mới tự hủy bỏ quy định vi hiến này.

Chọn mô hình bảo hiến nào?

Hiến pháp đã giao cho tất cả cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương đều có thẩm quyền bảo đảm thi hành Hiến pháp thông qua việc kiểm tra, giám sát, xử lý các văn bản vi hiến, trong đó Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao.

Thế nhưng theo PGS-TS Trương Đắc Linh, cơ chế giám sát này đã tỏ ra không hữu hiệu”. GS-TS Trần Ngọc Đường (Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội) cũng thừa nhận hoạt động bảo hiến của Quốc hội “rất khó thực hiện do lẫn lộn giữa chức năng lập pháp và tư pháp”. Đặc biệt sẽ rất khó thực hiện với chính cơ chế giám sát tối cao của Quốc hội, nghĩa là không ai ngoài Quốc hội có thể thực hiện quyền giám sát đối với Quốc hội nếu cơ quan này cũng có hành vi bất hợp hiến. Theo PGS-TS Nguyễn Đăng Dung (Đại học Quốc gia Hà Nội), trên thực tế Quốc hội chưa hủy đạo luật nào của mình vì lý do đạo luật đó bất hợp hiến mà chỉ có hoạt động sửa đổi, bổ sung văn bản pháp luật. “Đây đơn giản chỉ là hoạt động lập pháp của Quốc hội, không phải là một hoạt động bảo hiến” – ông Dung nhấn mạnh.

Yêu cầu bảo hiến bằng một cơ chế hữu hiệu hơn trở thành một vấn đề bức thiết. Các chuyên gia đã đưa ra ba phương án: Một, thành lập Ủy ban giám sát Hiến pháp trực thuộc Quốc hội; hai, trao quyền bảo vệ Hiến pháp cho TAND tối cao; ba, thành lập một tòa án hiến pháp độc lập.

Hầu hết các ý kiến đều đề xuất chọn phương án sau cùng. Điều này cũng phù hợp với đường lối của Đảng khi Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X (tháng 4-2006) đã đặt ra nhiệm vụ “xây dựng cơ chế phán quyết về những vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp”…

Theo các chuyên gia, tòa án này sẽ có thẩm quyền phán quyết các tranh chấp liên quan đến các vấn đề hiến định trong hoạt động lập pháp, hành pháp, tư pháp theo nguyên tắc độc lập và chỉ tuân theo Hiến pháp. Đây cũng là mô hình phổ biến của các nhà nước dân chủ trên thế giới mà với vai trò to lớn của mình, tòa hiến pháp được giới học thuật tặng cho cái tên là “vương miện” của nhà nước pháp quyền.

Để thực hiện, các chuyên gia cho rằng cần sửa đổi Hiến pháp. Ngoài ra, theo PGS-TS Nguyễn Như Phát (Viện trưởng Viện Nhà nước và pháp luật), chánh án, thẩm phán của tòa hiến pháp nên được bổ nhiệm sau khi Quốc hội chuẩn y và với nhiệm kỳ duy nhất (không tái bổ nhiệm), có thể kéo dài 10-15 năm để đảm bảo được tính độc lập trong công việc…

Tòa hiến pháp trên thế giới

Theo PGS-TS Trương Đắc Linh, tòa hiến pháp đã trở thành một mô hình phổ biến trên thế giới. Nếu như năm 1978 chỉ có 26% các bản hiến pháp trên thế giới quy định việc thành lập tòa án hiến pháp thì đến năm 2005, con số này đã là xấp xỉ 44% và có mặt tại hơn 3/4 quốc gia.

SOURCE: BÁO PHÁP LUẬT TPHCM

Trích dẫn từ: http://www.phapluattp.vn/news/toa-an/view.aspx?news_id=252039

Advertisements

Gửi phản hồi

Học luật để biết luật, hiểu luật, vận dụng luật và hoàn thiện luật
%d bloggers like this: