Bạn sinh ra là một nguyên bản. Đừng chết đi như một bản sao (Khuyết danh)

CỔ PHẦN HÓA DỊCH VỤ CÔNG: BÀI TOÁN KHÓ GIẢI

NGUYỄN VẠN PHÚ

Bên cạnh khu vực doanh nghiệp nhà nước đã và đang được sắp xếp lại dưới các hình thức cổ phần hóa, bán, khoán, cho thuê… hàng chục ngàn đơn vị sự nghiệp công lập có thu cũng cần được đưa vào diện cải tổ để giảm gánh nặng ngân sách nhà nước, nâng cao chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên cải tổ các đơn vị này như thế nào cho có hiệu quả là một bài toán cần được cân nhắc.

Gánh nặng cần giải quyết

Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê, tính đến tháng 7-2007, cả nước có trên 110.000 cơ sở sự nghiệp, tuyển dụng gần 2 triệu cán bộ, nhân viên. Trong số này bao nhiêu là có thu, bao nhiêu không có thu thì Tổng cục Thống kê không phân rõ. Đáng chú ý là so với năm năm trước đó, số cơ sở sự nghiệp tăng đến 43% và số cán bộ, nhân viên tăng 29%.

Trong số trên 110.00 cơ sở sự nghiệp này, chiếm tỷ trọng lớn nhất là các cơ sở giáo dục và đào tạo (trên 87.000), sau đó là đến y tế (13.700), thông tin và truyền thông (1.500), hoạt động chuyên môn, khoa học, công nghệ (1.500), nghệ thuật, giải trí (1.300), hoạt động hành chính và dịch vụ hỗ trợ (430).

Với những đơn vị sự nghiệp công lập có thu như các đoàn ca nhạc nhẹ, nhà hát cải lương, ban quản lý bến xe, bến cảng… đã từng có nhiều ý kiến lẽ ra phải được chuyển giao cho tư nhân từ lâu. Thử hỏi vì sao ngân sách nhà nước phải nuôi hay góp phần để nuôi các đoàn ca nhạc nhẹ của các địa phương?

Ở những thành phố lớn như TPHCM, chỉ nên có một dàn nhạc giao hưởng do ngân sách địa phương lo, còn lại những loại hình văn hóa nghệ thuật thể thao khác nên chuyển sang cho tư nhân làm. Có người sẽ bảo, một đoàn xiếc chẳng hạn, không thể tự mình nuôi sống mình nếu hoạt động dưới cơ chế thị trường. Nếu chuyển sang cho tư nhân và thất bại thì sẽ làm mai một một loại hình nghệ thuật cần duy trì.

Thiết nghĩ những “đơn vị sự nghiệp có thu” như thế, một khi đã cổ phần hóa, không có nghĩa ngân sách nhà nước hay địa phương không thể tiếp tục duy trì tài trợ nếu thấy cần thiết phải duy trì một loại hình nghệ thuật nào đó vì lợi ích chung của xã hội. Chỉ có điều, những người chủ mới sẽ phải lập dự án, thuyết minh, thuyết phục hàng năm để được cấp kinh phí nếu chứng minh được hoạt động đó là phục vụ cho cộng đồng. Nơi cấp kinh phí như thế có thể là doanh nghiệp muốn tài trợ hay các quỹ quốc gia bảo trợ giáo dục, phát triển văn hóa…

Thật ra, các “đơn vị sự nghiệp công lập” hiện có nhiều loại, có loại tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên, có loại chỉ cân đối một phần. Và Bộ Tài chính cũng đã ban hành nhiều văn bản theo hướng giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị này. Thế nhưng cho dù một đơn vị có thể thu đủ bù chi, thậm chí có lãi, vẫn là gánh nặng cho ngân sách vì việc cân đối thu chi như thế không tính đến các tài sản nhà nước giao cho họ, kể cả đất đai, cơ sở vật chất.

Bản thân các đơn vị này không được tự chủ trong việc trả lương cho nhân viên nên không giữ được người giỏi và hoạt động ngày càng yếu kém. Cổ phần hóa chúng là con đường trước sau gì cũng phải thực hiện.

Khó tìm nhà đầu tư dài hạn

Ước mơ của các nhà đầu tư chuyên nghiệp là bỏ vốn vào một công ty, thực hiện việc cải tổ, tái cấu trúc sao cho tình hình tài chính, triển vọng kinh doanh công ty này hấp dẫn những nhà đầu tư khác để một khi nó trở thành công ty đại chúng người ta sẽ ào ào tranh nhau mua cổ phần và các nhà đầu tư ban đầu sẽ hưởng những khoản lợi nhuận lớn. Cơ hội như thế là khá hiếm hoi, trừ những đợt bùng nổ như giai đoạn tìm kiếm cơ hội kinh doanh qua Internet dẫn đến bong bóng các công ty dot.com ở Mỹ.

Ở Việt Nam các đợt cổ phần hóa công ty nhà nước trong giai đoạn thị trường chứng khoán sôi động đã dẫn đến tâm lý mua cổ phiếu là nhằm hưởng lợi từ chênh lệch vốn – tức là mua cổ phiếu lúc giá rẻ và bán lúc giá tăng cao. Rất hiếm thấy những nhà đầu tư trường vốn, mua cổ phiếu công ty để nhằm đầu tư lâu dài vào công ty đó và hưởng lợi từ lợi nhuận làm ra. Bởi vậy khó lòng trông mong việc cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp công lập thu hút được những nhà đầu tư tâm huyết với những loại hình dịch vụ đặc thù của các đơn vị này.

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay đã cung cấp những bài học nóng hổi về mô hình tài chính công ty. Nhiều chủ doanh nghiệp trong nước cho biết họ từ bỏ ý định chuyển doanh nghiệp của họ thành công ty cổ phần vì không muốn để thị trường với những cổ đông chỉ biết lợi ích ngắn hạn quyết định số phận của một doanh nghiệp mà họ dày công xây dựng.

Tài sản lớn nhất của các đơn vị sự nghiệp có thu ở nước ta là đất đai và cơ sở vật chất. Nếu khi cổ phần hóa, nhận giao đất và giá trị quyền sử dụng đất được tính quá thấp sẽ thu hút được nhà đầu tư theo dạng hưởng lợi ngắn hạn đã nói ở trên; nếu tính quá cao, việc cổ phần hóa sẽ thất bại. Việc thuê đất, vì không tính vào vốn mà trở thành chi phí hoạt động, sẽ trở thành một gánh nặng không đơn vị nào chịu nổi.

Giả dụ có những nhà đầu tư chăm chăm mua cổ phần các đơn vị được chuyển đổi chỉ để nhắm đến việc sử dụng đất đai và cơ sở vật chất của đơn vị đó cho mục đích khác một cách tinh vi, chính họ sẽ phá hỏng mục tiêu cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp.

Vì thế, cần phải cân nhắc việc cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp có thu theo hướng chuyển giao cho những người từng gắn bó lâu dài với nó theo tinh thần hỗ trợ cho họ tự điều hành lấy. Một đoàn xiếc phải được chính những người đã đổ mồ hôi trên sàn diễn để nuôi nó làm chủ khi chuyển đổi thành công ty cổ phần. Những khái niệm như “phi lợi nhuận”, “không vì lợi nhuận” cần được làm rõ kèm theo là các cơ chế thuế, ưu đãi cho các đơn vị này hoạt động có hiệu quả.

SOURCE: THỜI BÁO KINH TẾ SÀI GÒN

Trích dẫn từ: http://www.thesaigontimes.vn/Home/thoisu/sukien/18806/

Advertisements

Gửi phản hồi

Học luật để biết luật, hiểu luật, vận dụng luật và hoàn thiện luật
%d bloggers like this: