NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI LIÊN KẾT VIỆN, TRƯỜNG VỚI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

HOÀNG XUÂN LONG

Mối quan hệ liên kết giữa viện, trường với doanh nghiệp ở nước ta còn khá hạn chế, thiếu chặt chẽ do gặp phải nhiều trở ngại về hành chính và cơ chế tài chính. Bên cạnh đó, những chuyển giao, đổi mới về công nghệ thời gian qua còn dừng lại ở khâu tiếp nhận, vận hành, chứ chưa tạo ra được mối quan hệ chặt chẽ với các cơ quan nghiên cứu và triển khai công nghệ để nghiên cứu thích nghi, cải tiến công nghệ. Hiện đã có nhiều nghiên cứu xung quanh vấn đề này, tuy nhiên trong phạm vi hẹp của bài viết, tác giả xin nêu lên một số nhân tố đang cản trở liên kết viện, trường với doanh nghiệp.

Các ảnh hưởng từ phía doanh nghiệp

Một là, nhu cầu liên kết với viện, trường của doanh nghiệp không cao do thiếu những sức ép đòi hỏi doanh nghiệp tiến hành đổi mới công nghệ một cách mạnh mẽ; mặc dù trình độ công nghệ thấp, nhưng nhu cầu đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp không cao; hoạt động đổi mới công nghệ chủ yếu là tập trung đi mua máy móc từ bên ngoài và ít chú ý đến nghiên cứu đổi mới công nghệ. Các doanh nghiệp chưa có tầm nhìn xa, mang tính chiến lược, do đó chưa có những kế hoạch đổi mới công nghệ dài hạn nhằm đạt được sự phát triển bền vững…

Kết quả điều tra các doanh nghiệp tại ba thành phố lớn là Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh của Vũ Minh Khương và Jonathan Haughton đã rút ra những kết luận quan trọng. Thứ nhất, trong khi coi trọng sự cộng tác chặt chẽ với các nhà cung cấp nước ngoài thì mối liên kết của các doanh nghiệp với viện, trường chưa chặt chẽ, và việc tăng cường mối liên kết này chưa được ưu tiên cao. Thứ hai, nhìn chung các doanh nghiệp đề cao những hoạt động như sử dụng máy vi tính, thư điện tử,… hơn là liên kết với viện, trường để đổi mới công nghệ. Đó cũng có thể coi là tình hình chung của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

Nhìn chung, doanh nghiệp chưa coi trọng liên kết với các viện, trường. Tình trạng này đang đi ngược với cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia. Liên quan tới đây còn có một nhận định rất đáng chú ý là tình trạng của chúng ta đang trái ngược với cách tiếp cận Hệ thống đổi mới quốc gia: lẽ ra doanh nghiệp thì cơ quan nghiên cứu và phát triển lại đóng vai trò trung tâm của đổi mới, của gắn kết nghiên cứu và phát triển với hoạt động sản xuất kinh doanh.

Hai là, khả năng liên kết với viện, trường của các doanh nghiệp khá hạn chế do ngân sách chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp còn thấp, nhiều doanh nghiệp thiếu bộ phận nghiên cứu và phát triển; đồng thời nhân lực cho các hoạt động này còn yếu.

Ba là, hạn chế liên quan tới bảo mật của doanh nghiệp. Do phải giữ bí quyết kinh doanh, chưa thực sự tin tưởng đối tác và do tính kém hữu hiệu của hệ thống luật pháp trong việc bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp, nêu tồn tại hiện tượng khá phổ biến là các doanh nghiệp chủ động hạn chế chia sẻ thông tin cho người ngoài, kể cả các đối tác từ viện, trường.

Các ảnh hưởng từ phía viện, trường

Một là, nhu cầu và khả năng liên kết với doanh nghiệp của viện, trường không cao. Lý do chính là sự bao cấp kéo dài và đầu tư dàn trải đối với các tổ chức khoa học và công nghệ đã không tạo ra động lực thực sự để các nhà khoa học và công nghệ hướng các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo của mình phục vụ yêu cầu của thị trường. Hơn nữa, sản phẩm khoa học và công nghệ vừa ít về số lượng, vừa kém về chất lượng; nhiều cơ sở nghiên cứu chỉ có sản phẩm trong phòng thí nghiệm hoặc dừng lại ở ý tưởng, chưa có thiết kế cụ thể để triển khai.

Ngoài ra, năng lực nghiên cứu của các viện, trường còn hạn chế, lực lượng nghiên cứu không chỉ bất cập về kiến thức khoa học và công nghệ hiện đại; thiếu những nhà khoa học đầu đàn mà còn đang có xu hướng lão hoá; trang thiết bị vừa thiếu vừa lạc hậu và đang bị xuống cấp.

Hai là, hạn chế liên quan tới vấn đề hàng rào chức năng và phi chức năng. Bên cạnh xu hướng thoát ly nhu cầu sản xuất, trong hoạt động của các viện, trường còn có xu hướng khác là đẩy mạnh hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc các viện, trường phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh được coi là nguyên nhân hạn chế trong quan hệ với doanh nghiệp nói chung và liên kết với doanh nghiệp nói riêng. Đồng thời, hiện tượng các viện, trường tăng cường sản xuất lại dẫn tới giảm sút nhu cầu và khả năng liên kết với doanh nghiệp.

Các ảnh hưởng từ phía Nhà nước

Một là, quan hệ bao cấp, bảo hộ bất hợp lý, nhiều đặc quyền… khiến viện, trường và doanh nghiệp không tích cực tìm đến nhau,… ảnh hưởng của Nhà nước còn tỏ ra thiếu hiệu quả trong các chính sách liên quan tới khuyến khích đổi mới công nghệ như Quyết định số 324/1998/QĐ-NHNN1 ngày 30/9/1998 ban hành Quy chế cho vay của các tổ chức tín dụng đối với khách hàng; Nghị định 119/1999/NĐ-CP ngày 18/9/1999 về một số chính sách và cơ chế tài chính khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các hoạt động khoa học và công nghệ.

Hai là, còn thiếu sự đảm bảo từ phía Nhà nước để quan hệ trao đổi hợp tác về khoa học và công nghệ nói chung diễn ra thuận lợi và suôn sẻ. Cụ thể là thiếu các quy định và việc thực thi các quy định về hợp đồng liên kết khoa học và công nghệ, sở hữu trí tuệ, xử lý các vi phạm… Hơn nữa, những quy định chung về quan hệ khoa học và công nghệ còn bất cập là sự cản trở rõ ràng đối với quan hệ liên kết viện, trường với doanh nghiệp để phát triển công nghệ mới.

Ba là, mức độ ưu tiên đến hỗ trợ liên kết viện, trường với doanh nghiệp của các chính quyền địa phương chưa cao.

Bốn là, mặc dù đã có các chương trình tác động đến hỗ trợ liên kết thông qua Nghị định số 119/1999/NĐ-CP của Chính phủ, quy định tạm thời về xây dựng và quản lý dự án sản xuất thử nghiệm trong hoạt động nghiên cứu triển khai và phát triển công nghệ số 2766/KH ngày 30/11/1996 của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường; Quyết định số 54/1998/QĐTTg ngày 3/3/1998 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình Kỹ thuật – Kinh tế, tuy nhiên, các chính sách và văn bản này vẫn còn nhiều hạn chế cần được bổ sung, sửa đổi.

Trên thế giới, sự liên kết viện, trường với doanh nghiệp là một xu hướng khá phổ biến, có ảnh hưởng tích cực tới sự phát triển của các bên tham gia cũng như sự phát triển chung của nền khoa học, công nghệ quốc gia. Để có thể phát huy và bắt kịp với các nước phát triển, cần thúc đẩy hơn nữa liên kết viện, trường và doanh nghiệp, Nhà nước, cần có những động thái tích cực nhằm tháo bỏ các trở ngại nói trên. Có như vậy, hoạt động nghiên cứu và phát triển ở nước ta mới mong đạt được những bước đột phá mới./.

SOURCE: TẠP CHÍ KINH TẾ VÀ DỰ BÁO SÔ 6 (422) THÁNG 3 NĂM 2008

Advertisements

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: