TÒA ÁN NHÂN DÂN VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN: SẼ CÓ NHIỀU THAY ĐỔI

NGHĨA NHÂN

Tòa sơ thẩm khu vực; Tòa thượng thẩm; Viện công tố… sẽ hình thành.

Triển khai Nghị quyết 49 về chiến lược cải cách tư pháp đến 2020, các cơ quan tư pháp trung ương đều lên kế hoạch đến năm 2009 và sang 2010 phải cơ bản hoàn thành các đề án về đổi mới tổ chức, hoạt động của ngành mình. Ở giai đoạn nước rút này, nhiều cuộc hội thảo góp ý cho các đề án đã được tổ chức.

Ba mô hình đề xuất

Tổng hợp từ các hội thảo cho thấy đến nay về phía TAND tối cao, mô hình hệ thống tòa án được đề xuất gồm bốn cấp: Tòa sơ thẩm khu vực giữ thẩm quyền cơ bản như tòa cấp huyện hiện nay. Tòa phúc thẩm vừa xử phúc thẩm án của tòa khu vực, vừa xử sơ thẩm những vụ nghiêm trọng, phức tạp… Trên nữa là các tòa thượng thẩm khu vực được tổ chức trên cơ sở ba tòa phúc thẩm TAND tối cao hiện nay, chuyên xử phúc thẩm những vụ tòa phúc thẩm xử sơ thẩm. Cao nhất là TAND tối cao chỉ còn tổng kết, hướng dẫn áp dụng pháp luật, phát triển án lệ và xử giám đốc thẩm, tái thẩm.

Về phía ngành kiểm sát, VKSND tối cao đang nghiên cứu mô hình mới theo hướng tiếp tục khẳng định VKS các cấp là hệ thống cơ quan độc lập, thống nhất từ trung ương tới địa phương, trong đó viện trưởng VKSND tối cao do Quốc hội bầu. Bên cạnh trọng tâm nhiệm vụ là thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp, VKS còn đề xuất thêm chức năng đại diện nhà nước trong các vụ dân sự mà nhà nước có quyền khởi kiện nhân danh lợi ích nhà nước, lợi ích công cộng, lợi ích của những người cô thế.

Ngoài ra, khi nghiên cứu, VKS cũng quan tâm tới kinh nghiệm của Trung Quốc là giao cơ quan điều tra thuộc ngành kiểm sát trực tiếp điều tra một số loại tội phạm về chức vụ, tham nhũng. Còn cơ cấu tổ chức cũng như thẩm quyền VKS tới đây có thể theo hướng tương ứng với tòa các cấp, gồm VKS khu vực, VKS tỉnh, VKS cấp cao, VKSND tối cao.

Riêng mô hình cơ quan điều tra các cấp, thông tin từ các cuộc hội thảo cho thấy Bộ Công an vẫn giữ nguyên như hiện nay nhưng có củng cố thêm về nhân lực, cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng điều tra. Ngoài ra, Cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Bộ Công an có thể sẽ được nâng lên để thành một tổng cục độc lập, trong đó tổng cục trưởng đồng thời là thủ trưởng cơ quan điều tra.

Những ý kiến khác nhau

Quá trình mở rộng thảo luận, góp ý cho các đề án trên cho thấy còn nhiều ý kiến khác nhau về mô hình cơ quan tư pháp mới. Khoảng cách về quan điểm đó có cả trong các cơ quan tư pháp và nhất là giữa giới chuyên gia (đứng ngoài hệ thống tư pháp) với các cơ quan chủ trì soạn thảo đề án.

Nhiều ý kiến của giới này cho rằng cần mạnh dạn cải cách triệt để, đổi mới căn bản tổ chức tòa án từ mô hình theo đơn vị hành chính sang mô hình theo thẩm quyền xét xử thì mới tăng cường được tính độc lập của tòa án.

Như vậy, nên tổ chức tòa án theo ba cấp, không phụ thuộc vào địa giới hành chính, trong đó tòa sơ thẩm khu vực xử sơ thẩm tất cả các loại án hình sự, dân sự, hành chính. Quản hạt tư pháp của tòa này có thể chỉ trong phạm vi vài huyện một tỉnh nhưng cũng có thể là khu vực chồng lấn của hai tỉnh liền kề. Tòa phúc thẩm chỉ xử phúc thẩm những vụ án mà tòa sơ thẩm khu vực thuộc quản hạt mình đã xử sơ thẩm. Còn tòa tối cao tinh gọn với đội ngũ thẩm phán là những chuyên gia đầu ngành về pháp luật, tập trung vào tổng kết kinh nghiệm xét xử, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật, phát triển án lệ và phá án.

Tương tự, với mô hình hệ thống VKS, một số ý kiến cho rằng đề xuất của VKSND tối cao chưa giải quyết được yêu cầu “gắn công tố với hoạt động điều tra” và “tăng cường trách nhiệm của công tố trong hoạt động điều tra” theo Nghị quyết 49.

Theo các ý kiến này, cần chuyển VKS thành Viện công tố trực thuộc Chính phủ theo lộ trình hợp lý. Chức năng, nhiệm vụ của cơ quan công tố sẽ tập trung vào thực hành quyền công tố và chỉ đạo điều tra. Theo hướng đó, cơ quan công tố các cấp sẽ gắn chặt với cơ quan điều tra các cấp và vẫn tổ chức theo ba cấp huyện, tỉnh, trung ương như hiện nay. Mô hình ấy phù hợp với thực tiễn công việc của VKS là phải thường xuyên trao đổi với cơ quan điều tra trong xử lý tin báo tố giác tội phạm, khám nghiệm hiện trường, phê chuẩn các quyết định tố tụng, phúc cung, kiểm sát hoạt động giam giữ…

Cơ chế lãnh đạo

Đáng chú ý, về cơ chế lãnh đạo của Đảng và giám sát của cơ quan dân cử với VKS, tòa án địa phương, ý kiến từ các cơ quan tư pháp, các tỉnh ủy, thành ủy cho rằng cần duy trì quan hệ chiều ngang: chịu sự lãnh đạo của tỉnh ủy, thành ủy và báo cáo công tác trước HĐND tỉnh, thành.

Nhiều chuyên gia cho rằng với đặc thù một đảng duy nhất lãnh đạo, không nên băn khoăn về việc cấp ủy nào lãnh đạo, cơ quan dân cử nào giám sát. Quan trọng là phải lựa chọn mô hình đáp ứng hiệu quả công tác chuyên môn, đáp ứng tốt nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn công nghiệp hóa, hội nhập.

Vì thế, những học giả này cho rằng có thể đổi mới cơ chế lãnh đạo của Đảng với hệ thống tòa án, kiểm sát theo hướng lập đảng bộ ngành tòa án, kiểm sát trực thuộc Bộ Chính trị để lãnh đạo, chỉ đạo hệ thống của mình theo ngành dọc. Còn cơ chế giám sát của cơ quan dân cử với hoạt động tư pháp cần bám theo xu hướng cải cách hành chính của bộ máy nhà nước nói chung. Tức là nên thay hình thức giám sát của HĐND với tòa, viện bằng các hình thức mới, đa dạng hơn, hiệu quả hơn.

Chủ trì hội nghị cải cách tư pháp gần đây, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết từng đề nghị các chuyên gia phát biểu không hạn chế quan điểm của mình. Những ý kiến khác nhau về cải cách tư pháp cho thấy vẫn còn phải tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng để lựa chọn mô hình phù hợp cho tòa án, VKS, cơ quan điều tra các cấp.

SOURCE: BÁO PHÁP LUẬT TPHCM

Trích dẫn từ: http://www.phapluattp.vn/news/toa-an/view.aspx?news_id=264246

Advertisements

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: