Bạn sinh ra là một nguyên bản. Đừng chết đi như một bản sao (Khuyết danh)

ỦY BAN: CÔNG XƯỞNG CỦA QUỐC HỘI

NGUYÊN LÂM

Ở Mỹ, nơi có truyền thống nghị viện mạnh, người ta từng nói rằng: “Quốc hội phiên toàn thể là phiên trình diễn, Quốc hội tại uỷ ban mới là Quốc hội làm việc”. Nhưng xu hướng chung thì chỉ từ thập niên 1970, nhiều nước trên thế giới mới coi trọng vai trò của các uỷ ban trong hoạt động của nghị viện. Ở nước ta, thực tiễn hoạt động của Quốc hội (QH) gần đây cho thấy khối lượng và yêu cầu về nội dung, chất lượng công việc đại diện, làm luật, giám sát ngày càng tăng.

Trong bối cảnh đó, QH buộc phải chuyên môn hóa hơn, trong đó hệ thống ủy ban đóng vai trò cốt lõi. UB là diễn đàn lý tưởng để các ĐB đi sâu hơn vào những vấn đề cụ thể, chi tiết và đi đến thỏa thuận với nhau dễ hơn. Những gì diễn ra trên thực tế đang cho thấy vai trò ngày càng quan trọng hơn của các ủy ban. Chẳng hạn, trong khóa XI vừa qua, QH nhiều khi đã đạt kỷ lục về tốc độ làm luật. Trên thực tế, có lúc thời gian thông qua mỗi đạo luật chỉ khoảng chưa đầy 2 tiếng đồng hồ so vớì một hai ngày như ở những khóa trước đây. Sở dĩ QH có thể rút ngắn thời gian như vậy một phần là vì các ủy ban có liên quan đã làm việc rất công phu (với cả các chuyên gia của cơ quan soạn thảo) để hoàn thiện văn bản.

Hệ thống các ủy ban của QH còn đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động giám sát. Để giám sát một vấn đề cụ thể nào đó, một trình độ chuyên môn sâu là rất cần thiết. Các ủy ban ở các nước được chia thành các tiểu ban với những chuyên ngành sâu. Với cách làm như vậy, sau một vài nhiệm kỳ, các vị ĐB ở các ủy ban đều trở thành các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực của mình. Và giám sát của QH nhờ vậy mà trở nên hết sức hữu hiệu.

Trong thời gian qua, Quốc hội đã có những bước đổi mới, trong đó, một số giải pháp đã được thực hiện nhằm nâng cao vai trò của các uỷ ban trong hoạt động của Quốc hội. Chẳng hạn như mới đây Uỷ ban Pháp luật cũ đã được tách thành Uỷ ban Pháp luật và Ủy ban Tư pháp. Tuy nhiên, nói chung dấu ấn của hệ thống uỷ ban vẫn còn chưa đậm nét. Câu hỏi đặt ra ở đây là làm thế nào để nâng vị thế, vai trò của các uỷ ban của Quốc hội trong hoạt động chung của cơ quan lập pháp?

Báo cáo công tác của Quốc hội nhiệm kỳ XI nhấn mạnh đề cao vai trò của Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban của Quốc hội trong công tác giám sát, tăng cường giám sát tại các phiên họp của các cơ quan này. Báo cáo nói trên cũng đề xuất tổ chức lại một số Uỷ ban của Quốc hội để bảo đảm đi sâu vào các lĩnh vực, thực hiện mục tiêu tăng cường vai trò của Hội đồng, Uỷ ban. Tiếp tục xây dựng các tiểu ban trong các Uỷ ban của Quốc hội đủ mạnh và hoạt động thực chất, hiệu quả hơn. Nên giao cho Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban được tham gia giới thiệu thành viên của mình hoặc đại biểu Quốc hội khoá này tham gia tái cử khoá sau để vừa đảm bảo tính kế thừa, vừa tăng chất lượng cho Quốc hội khoá mới. Cần có cơ chế để trong nhiệm kỳ Quốc hội có thể bổ sung hoặc thay đổi thành viên Hội đồng dân tộc, các Uỷ ban. Tiến tới thực hiện cơ chế hầu hết các đại biểu Quốc hội đều tham gia làm thành viên Hội đồng, Uỷ ban của Quốc hội.

Đổi mới tổ chức, hoạt động của hệ thống ủy ban đặt ra nhiều câu hỏi. Chẳng hạn, số lượng ủy ban: Nếu nhiều UB quá sẽ sinh ra cồng kềnh, không hiệu quả, nhưng nếu ít thành viên quá sẽ làm giảm đi tính hiệu quả của thiết chế ủy ban. Bởi vậy, số lượng các UB của QH cần ở mức hợp lý, và theo tổng kết của các nhà nghiên cứu về hệ thống UB ở nghị viện các nước, số lượng UB trong QH dao động từ 10 đến 20 là vừa, tùy theo khối lượng công việc của QH ở từng nước. Thông thường ở các nước bên CP có bao nhiêu bộ thì bên QH có từng ấy UB. Điều này giúp cho mối quan hệ giữa QH và CP được chặt chẽ hơn, và như đã nói ở trên, nâng cao năng lực chuyên môn của UB để giám sát CP hiệu quả hơn. Sau khi tách thêm 2 UB trong năm 2007, QH nước ta hiện nay có 10 UB kể cả HĐDT và 3 ban giúp việc UBTVQH. Số lượng này đã bao trùm hết tất cả các lĩnh vực của quản lý nhà nước. Nhưng liệu nó đã hợp lý chưa, câu trả lời cần đến một nghiên cứu công phu.

Câu hỏi tiếp theo là hình thức hoạt động. Về mặt này, có thể học hỏi kinh nghiệm nước ngoài trong việc tổ chức các hình thức hoạt động hiệu quả của hệ thống uỷ ban ở nghị viện các nước như điều trần, điều tra để cải tiến hoạt động của các uỷ ban trong Quốc hội nước ta. Chẳng hạn, theo đánh giá chung, lâu nay hoạt động thẩm tra vẫn còn nhiều tính hình thức, thiếu hiệu quả. Trong khi đó, điều trần ở uỷ ban là một phương thức hoạt động có thể tăng sự hiệu quả, tính thực chất trong hoạt động của uỷ ban. Hơn nữa, về mặt thủ tục, có thể áp dụng điều trần vào hoạt động thẩm tra mà không gặp vướng mắc. Đặc biệt, xét từ góc độ chuyên môn hoá, chuyên nghiệp, phiên điều trần dung hoà tính chất dân chủ rộng rãi của nghị viện với yêu cầu kiến thức chuyên môn chuyên sâu của hoạt động lập pháp và giám sát.

QH các nước thường kết hợp cả hai hình thức làm việc: mở và đóng. Mở là khi báo chí, các chủ thể khác được tham gia phiên họp của UB. Đóng có nghĩa là chỉ các thành viên UB và một số nhân vật trong chính phủ tham dự. QH nhiều nước có những thủ tục liên quan đến nguyên tắc công khai cả trong các phiên họp của các uỷ ban Hình thức mở nhằm tăng tính minh bạch trong họat động của QH. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, hình thức mở có thể làm loãng sự tập trung trong công việc, giảm tính hiệu quả của thiết chế UB. Nhưng QH nước ta chưa phải tranh luận về vấn đề này, vì các UB của QH nước ta chỉ họp theo hình thức đóng.

Hoặc bên cạnh các ủy ban họat động thường xuyên theo nhiệm kỳ của QH, trong một số trường hợp QH có thể thành lập các ủy ban đặc biệt về một vấn đề nào đó. Trong khi các ủy ban thường xuyên đảm nhận công việc hàng ngày của QH, bảo đảm tính liên tục, thì ủy ban đặc biệt có tính chất phản ứng nhanh trước một tình thế chính trị nào đó. Ở nước ta, trong QH khóa XI, lần đầu tiên có ĐB đã kiến nghị thành lập UB đặc biệt điều tra về thực trạng giáo dục hiện hành. Mặc dù không được chấp nhận, nhưng tiền lệ này có thể mở đường cho việc thành lập UB đặc biệt của QH VN. Đặc biệt, cần lưu ý rằng, ở một số nước, các uỷ ban điều tra có vai trò rất lớn trong việc thực hiện chức năng giám sát của QH. Đặc điểm của hoạt động này là điều tra sự lạm dụng công quyền, trong đó không chỉ trong các cơ quan hành pháp.

SOURCE: BLOG CÁ NHÂN CỦA TÁC GIẢ – http://echxanh1968.wordpress.com

Advertisements

Gửi phản hồi

Học luật để biết luật, hiểu luật, vận dụng luật và hoàn thiện luật
%d bloggers like this: