PHÁP ĐIỂN HÓA: TỪ BỘ LUẬT HAMMURABI ĐẾN BỘ LUẬT DÂN SỰ PHÁP

NGUYỄN LÊ

Thuật ngữ Pháp điển hóa (codification) có gốc là một từ Latin “Codex” – là sách đóng gáy – một phát minh của người La Mã nhằm thay thế cho sách ống cuộn trước đó. Như vậy, pháp điển hóa từ thời cổ đại có nghĩa là tập hợp các văn bản pháp lý có cùng một chủ đề dưới hình thức một “Codex”- cuốn sách.

Tuy nhiên, lịch sử của pháp điển hóa còn lâu đời hơn, từ Bộ luật Hammurabi cách đây gần 4.000 năm. Sau đó, vào thế kỷ V trước Công nguyên, xuất hiện Luật 12 tấm bảng (Lex Duodecim Tabularum) ở La Mã cổ đại. Vào thế kỷ VI sau công nguyên, Hoàng đế La Mã Justinianus chủ trì biên soạn Corpus Juris Civilis. Thời đó, luật La Mã cổ đại tập trung pháp điển hóa lĩnh vực dân luật, tức là luật tư mà bỏ qua luật công. Trong nhiều thế kỷ, ở các nước châu âu lục địa, nơi tiếp tục truyền thống của luật La Mã, các luật gia cũng đã gạt luật công sang một bên, vì cho rằng các luật này lẫn lộn với chính trị và không khác nhiều so với khoa học quản trị hành chính. Do xu hướng chú trọng đến dân luật nên có người giải thích rằng, những nước sau này chịu ảnh hưởng của Luật La Mã đều được gọi là các nước dân luật (civil law). Kết quả là ở các nước dân luật, Bộ luật Dân sự là văn bản trung tâm, hạt nhân của hệ thống pháp luật, tạo nên nền tảng mặc định cho tư duy và phương pháp luận pháp lý.

      Về các trường hợp pháp điển hóa nổi tiếng, trước hết phải kể đến các Bộ luật của Napoleon, trong đó Bộ luật dân sự Pháp (1804) là Bộ luật đầu tiên có hình dạng như ngày nay trong các nước dân luật. Đây là bộ luật kinh điển, được soạn thảo với một phong cách và ngôn ngữ tuyệt diệu. Bộ luật dân sự Pháp đã tập hợp gần 14 ngàn văn bản do Chính phủ cách mạng tư sản ban hành từ năm 1789, tinh lược chúng vào ba phần: Địa vị pháp lý cá nhân; Tài sản; Các quyền và nghĩa vụ. Rene David, một học giả người Pháp nhận định, pháp điển hóa thời kỳ cách mạng Pháp đã kết thúc quá trình tiến hoá nhiều thế kỷ của khoa học pháp lý, thể hiện luật pháp thích hợp với lợi ích của xã hội một cách rõ ràng, khác với sự rối rắm của Corpus Juris Civilis. Pháp điển hóa đã chấm dứt nhiều tàn tích cổ hủ của luật pháp, những tập quán cản trở thực tế trước đó. Những điểm này đã phân biệt pháp điển hóa với các bộ biên soạn tư nhân hoặc chính thức trước đây; Mang lại cho luật pháp những điều bổ ích nhưng chỉ thay đổi từng phần nhỏ của luật pháp; Nhưng phạm vi các vấn đề và quy mô áp dụng của chúng không đáp ứng được những yêu cầu của trường phái luật tự nhiên. Do đó, Bộ luật Napoleon có ảnh hưởng rất lớn đến hệ thống pháp luật của rất nhiều nước trên thế giới. Đến giữa thế kỷ XX, đã có trên 70 nước chịu ảnh hưởng từng phần hoặc toàn phần của Bộ luật này.

      Tiếp theo Bộ luật Napoleon ở Pháp, Đức cũng biên soạn Bộ luật dân sự viết tắt là BGB với năm phần: Các nguyên tắc chung; Luật về trái vụ; Luật tài sản; Luật gia đình; Luật thừa kế. Đây được coi là hạt nhân của hệ thống dân luật ở Đức, là một bộ luật thống nhất, tổng quát, hiện đại nhất thời đó, nhưng ngôn ngữ rất chuyên sâu, trừu tượng, khó hiểu với người ngoại đạo. BGB được tiếp thu học hỏi ở một số nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hy Lạp. 
      Một trường hợp pháp điển hóa thú vị là Lagbok-một dạng Bộ luật ở Thụy Điển hoàn toàn do tư nhân biên soạn. Không chỉ ở các nước dân luật, mà ở các nước thuộc hệ thống luật án lệ cũng tiến hành pháp điển hóa, nhất là ở Mỹ; Thậm chí ở ấn Độ, từ năm 1860 đã có Bộ luật Hình sự. Đến nay, trên thế giới có rất nhiều lĩnh vực mới được pháp điển hóa thành các “cuốn sách”-bộ luật như vậy. Đặc điểm của những bộ luật này là không chỉ tập hợp các luật, mà cả các văn bản dưới luật. Còn ở Pháp, pháp điển hóa còn được thể hiện dưới dạng công nghệ thông tin như Magicode.

SOURCE: BÁO NGƯỜI ĐẠI BIỂU NHÂN DÂN

Trích dẫn từ:

http://www.nguoidaibieu.com.vn/Trangchu/VN/tabid/66/

CatID/6/ContentID/36584/Default.aspx

Advertisements

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: