KHÔNG THỂ LẬP MỘT CÔNG TY CỔ PHẦN NẰM NGOÀI LUẬT DOANH NGHIỆP

LG. VŨ XUÂN TIỀN – Chủ tịch HĐTV Công ty Tư vấn VFAM Việt Nam

Sự kiện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đề nghị thành lập một Công ty cổ phần Mua – bán điện (EPTC) đã làm sôi động dư luận trong những ngày qua. Các nhà nghiên cứu, giới luật sư, luật gia và cả Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đã lên tiếng. Vậy EPTC là gì? Nó được sinh ra nhằm những mục đích gì? Phía sau nó là những bài toán gì?

Thực trạng thị trường điện

Để trả lời những câu hỏi trên, chúng ta cần có đôi điều nhận định về thực trạng của thị trường điện Việt Nam hiện nay. Không cần tranh cãi nhiều cũng hoàn toàn có thể kết luận rằng, thị trường điện Việt Nam hiện nay là thị trường độc quyền. Cao hơn nữa, đó là thị trường độc quyền tuyệt đối. Bởi lẽ, thiếu điện phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng đã, đang và sẽ còn là thách thức lớn đối với nhà nước ta. Toàn bộ hệ thống từ sản xuất, truyền tải, phân phối đến bán điện đang nằm trong tay EVN – một doanh nghiệp Nhà nước. Như vậy, về phía cung, EVN là độc quyền. Về phía người tiêu dùng, kể cả tiêu dùng cho sản xuất và sinh hoạt, cũng không thể mua điện ở một địa chỉ nào khác là EVN. Tất nhiên, để thắp sáng, người dân cũng có thể sử dụng đèn dầu hỏa thay cho điện. Song, đến hôm nay, khi khoa học kỹ thuật đang phát triển như vũ bão mà lại khuyến khích người dân dùng đèn dầu hỏa thay cho điện thì cũng đồng nghĩa với việc “kéo Việt Nam quay về thời kỳ đồ đá”. Vì vậy, với việc bán điện, EVN cũng độc quyền tuyệt đối. Sự độc quyền tuyệt đối của EVN từ sản xuất đến tiêu thụ điện đã gây ra biết bao đau khổ cho cả người sản xuất (các nhà máy điện độc lập ngoài EVN) và người tiêu dùng – các nhà máy, công trường và hơn 80 triệu dân Việt Nam. Cho nên, xóa bỏ sự độc quyền này là đòi hỏi cấp bách của sự phát triển và bảo đảm sự minh bạch, công bằng trong đời sống xã hội.

EPTC sinh ra để làm gì?

EPTC – Công ty cổ phần Mua – bán điện sinh ra để làm gì? Đó là câu hỏi quan trọng nhất phải giải đáp để đi đến kết luận là có nên cho EPTC ra đời hay không? Hơn nữa, câu trả lời phải chính xác bởi lẽ, nếu sai, EPTC sẽ chết oan hoặc EPTC sẽ là một “quái thai” mà sau này khó có thể xử lý được. Để trả lời câu hỏi trên, lại có những câu hỏi sau đây cần làm rõ.
Thứ nhất, EPTC là ai? Theo đề án đã “trình làng” của EVN, EPTC là một công ty cổ phần có các cổ đông là EVN, các nhà sản xuất điện, các Tập đoàn, các Tổng công ty lớn có vai trò cung cấp đầu vào hoặc cho vay sản xuất, cung ứng điện hoặc là những hộ tiêu dùng điện lớn. Trong đó, EVN vẫn là cổ đông chi phối. Phần lớn các cổ đông sáng lập là các doanh nghiệp Nhà nước. Do đó, EPTC, dù là một công ty cổ phần nhưng vẫn là một doanh nghiệp Nhà nước!
Thứ hai, từ việc trả lời câu hỏi thứ nhất, câu hỏi tiếp được đặt ra là, EPTC có vị thế như thế nào trong việc mua, bán điện? Chắc chắn rằng, việc mua, bán điện hiện nay hoàn toàn do EVN thao túng sẽ chuyển sang cho EPTC. Nhưng EVN vẫn chi phối EPTC cho nên, ai cũng hiểu là, EPTC sẽ thay thế cho EVN “đối nhân, xử thế” trong việc mua, bán điện. EVN sẽ tránh được sự “rát mặt” với những phản ứng của người bán và người mua vì sự lộng quyền sinh ra từ độc quyền. Nhưng, cách “đối nhân, xử thế” của EVN khác với EPTC. EVN là của Nhà nước, trên EVN còn có sự quản lý của Cục Điều tiết điện lực, của Bộ Công nghiệp và cao hơn là của Thủ tướng Chính phủ. Cho nên, sự lộng quyền dù sao cũng có giới hạn. Còn EPTC là công ty cổ phần, trên văn bản pháp lý, EPTC có thể quá đà trong việc ép giá mua, cửa quyền trong việc bán điện với lý do theo quy luật của kinh tế thị trường và theo quy định về quyền của doanh nghiệp trong Luật Doanh nghiệp. Lúc ấy, EVN vẫn đạt được mục tiêu của mình và vẫn vô can. Nói một cách hình tượng, EPTC chỉ là “cánh tay nối dài” của EVN mà thôi.
Thứ ba, EPTC có thể góp phần hình thành thị trường điện cạnh tranh được không? Xin khẳng định ngay rằng, hoàn toàn không. Vì dù có EPTC hay không thì trên thị trường điện Việt Nam hiện nay, tất cả những người bán đều chỉ được bán cho một người mua và tất cả những người mua đều phải mua của một người bán, đó là EVN. Sau khi ra đời, EPTC sẽ thay thế vị trí của EVN. EPTC chỉ là một nấc trung gian do EVN giật dây. Kể cả những trường hợp EVN không giật dây thì EPTC cũng chẳng dại gì mà không phát huy tối đa thế độc quyền của mình.
Thứ tư, về lâu dài, việc cho ra đời EPTC để làm gì? Có thể nói đây là câu hỏi quan trọng nhất chỉ rõ cái mục tiêu đang giấu kín ở phía sau của đề án thành lập EPTC. Chúng ta đều biết, việc tăng giá điện trong nước để tăng sự hấp dẫn nhằm thu hút đầu tư phát triển nguồn điện là đòi hỏi khách quan. Song, điều đó lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của hơn 80 triệu dân Việt Nam. Đó là một mâu thuẫn đang làm đau đầu các quan chức của Đảng và Nhà nước ta. Nhưng, theo quy luật của thị trường, việc tăng giá điện theo một lộ trình tiệm tiến vẫn là điều không thể tránh khỏi.
Những năm qua, cứ mỗi khi tăng giá điện, EVN đều giải thích rằng, đó là để tăng tích lũy nhằm tái đầu tư, hiện đại hóa hệ thống sản xuất, truyền tải điện và khắc phục dần tình trạng thiếu điện. EVN là một doanh nghiệp Nhà nước thì cách giải thích ấy còn có thể chấp nhận được vì lợi nhuận sau thuế của EVN là của Nhà nước. Nhưng với EPTC thì hoàn toàn khác. EPTC là công ty cổ phần hoạt động theo Luật Doanh nghiệp.Theo Luật này, lợi nhuận sau thuế của công ty cổ phần là của các cổ đông và nó sẽ được chia theo tỷ lệ vốn góp. Không ai, kể cả Thủ tướng Chính phủ, được quyền can thiệp vào công việc của đại hội cổ đông EPTC bằng mệnh lệnh hành chính. Do đó, lợi nhuận sau thuế của EPTC sẽ không thể để tái đầu tư cho ngành điện như lý giải lâu nay của EVN nữa. Nó sẽ được chia cho rất nhiều ngành, nhiều người nếu họ là cổ đông của EPTC. Rõ ràng, “cái bánh ngọt” có được từ những đợt tăng giá điện sắp tới sẽ do các cổ đông của EPTC toàn quyền chia chác. EVN cũng chỉ được hưởng một phần tùy theo số vốn góp của mình. Kết quả là, sự tăng giá ấy sẽ được sang tên, chuyển chủ một cách ngoạn mc, hợp pháp cho các tổ chức, cá nhân có “may mắn” trở thành cổ đông của EPTC! EPTC, một doanh nghiệp được độc quyền mua và độc quyền bán, sẽ không khó gì để tạo ra lợi nhuận tối đa trong “hoạt động kinh doanh”.
Với người tiêu dùng, mặc dù giá bán lẻ điện được Nhà nước quy định nhưng chỉ với biện pháp “ăn theo” hộ khẩu, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất… khi xác định định mức tiêu dùng theo giá tối thiểu cũng sẽ cho EPTC một khoản siêu lợi nhuận.
Với người bán, nỗi khổ của giám đốc các công ty đầu tư xây dựng nhà máy thủy điện nhỏ, độc lập bằng nguồn vốn tư nhân, các nhà máy điện xây dựng theo phương thức BOT… như đàm phán giá bán điện, “xin” điểm đấu nối, đàm phán về chi phí đầu tư xây dựng đường dây tải điện từ nhà máy đến điểm đấu nối, v.v… với EVN hiện nay chắc chắn sẽ tăng lên nhiều lần khi làm việc với EPTC!. Kết quả tất yếu là, họ sẽ bị ép giá đến thấp nhất để cho “miếng bánh lợi nhuận” của EPTC sẽ là cao nhất. Thử hỏi, như thế thì ai dám đầu tư vào sản xuất điện? Tình trạng thiếu điện và liên tục tăng giá bán lẻ điện sẽ kéo dài đến bao giờ?

Thay lời kết

Hình thành một thị trường cạnh tranh trong sản xuất, phân phối điện là tất yếu khách quan. Song, điều ấy không có nghĩa là sẽ làm với bất cứ giá nào. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 26/2006/QĐ-TTg quy định lộ trình hình thành sự cạnh tranh trong phát điện từ năm 2009. Mục đích của lộ trình này là huy động tối đa nguồn lực của các thành phần kinh tế vào việc xây dựng các nhà máy điện, cải thiện cơ bản về nguồn cung, hạn chế việc phải nhập khẩu điện với giá cao như hiện nay. EPTC không thể đáp ứng được yêu cầu quan trọng nêu trên. EPTC chỉ là “hồn Trương Ba” – với lý giải về cái gọi là “xã hội hóa” – để giữ lại cái “da hàng thịt” là sự độc quyền của ENV hiện nay mà thôi. Không thể tạo ra một công ty cổ phần hoạt động ngoài Luật Doanh nghiệp như lý giải của ông Chủ tịch Hội đồng quản trị EVN. Cũng không nên đưa ra những lập luận phi khoa học nhằm che giấu cái ý đồ sâu xa, đằng sau việc thành lập EPTC là thôn tính phần lợi nhuận có được do tăng giá bán điện cho người tiêu dùng. Điều đó có nghĩa là, không thể để EPTC ra đời nhằm tránh những hậu quả khôn lường đã được cảnh báo ngay từ hôm nay.

SOURCE: TẠP CHÍ NHÀ QUẢN LÝ SÔ 49, THÁNG 7 NĂM 2007

Advertisements

3 Responses

  1. Cam on tac gia rat nhieu ! Mot bai viet hay, phan tich chi tiet, da vach tran duoc ban chat cua su viec. Cam on tac gia da viet va chia se bai viet cho moi nguoi

  2. tác giả đã có bài viết phân tích rất xác đáng về thực trạng hiện nay gây bức xúc của EVN. là lời cảnh báo tất cả chúng ta đều quan tâm.

  3. Cảm ơn tác giả vì bài viết rất hữu ích này

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: