THỦ TỤC RÚT GỌN TRONG TỐ TỤNG BỊ BỎ QUÊN?

PHẠM THÁI

Trong hoạt động tố tụng, không nhất thiết phải áp dụng một thủ tục tố tụng chung cho tất cả các loại vụ việc có mức độ phức tạp khác nhau. Xuất phát từ thực tế đó, Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 2.1.2002 của Bộ Chính trị đã xác định: “… quy định và thực hiện thủ tục tố tụng rút gọn đối với những vụ án đơn giản…”. Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2003 và Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2004 đã có những quy định quán triệt chủ trương này. Tuy vậy, thực tiễn tố tụng ở nhiều địa phương đã “bỏ quên” thủ tục này.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) năm 2003 thì thủ tục rút gọn được áp dụng khi có đủ các điều kiện: người thực hiện hành vi phạm tội bị bắt quả tang; sự việc phạm tội đơn giản, chứng cứ rõ ràng; tội phạm ít nghiêm trọng; người phạm tội có căn cước, lai lịch rõ ràng. Viện kiểm sát quyết định áp dụng thủ tục rút gọn theo đề nghị của Cơ quan điều tra, hoặc tự xét thấy vụ án có đủ điều kiện áp dụng thủ tục này. Thời hạn điều tra theo thủ tục rút gọn là mười hai ngày, khi kết thúc điều tra, Cơ quan điều tra không phải làm kết luận điều tra mà ra quyết định đề nghị truy tố. Thời hạn để Viện kiểm sát thực hiện các thủ tục tố tụng trong giai đoạn truy tố là 4 ngày. Thời hạn chuẩn bị xét xử của Tòa án là 7 ngày. Trường hợp ra quyết định đưa vụ án ra xét xử thì trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày ra quyết định, Tòa án phải mở phiên tòa xét xử vụ án. Việc xét xử sơ thẩm được tiến hành theo thủ tục chung.

BLTTHS quy định về thủ tục rút gọn đối với những vụ án hình sự có đủ các điều kiện như đã nêu là rất cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Điều này không chỉ tiết kiệm được thời gian, chi phí tiền của cho các cơ quan tiến hành tố tụng mà còn cho cả những người tham gia tố tụng, nên phải được áp dụng triệt để và thường xuyên. Tuy vậy, ở nhiều tòa án địa phương, thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự đã bị bỏ quên. Năm 2004, khi BLTTHS được triển khai thi hành, thủ tục rút gọn đã được áp dụng như để thử nghiệm đối với một vài vụ án. Sau đó cho đến nay, thủ tục này không được áp dụng, mặc dù không ít vụ án có đủ các điều kiện để áp dụng. Sở dĩ, các cơ quan tiến hành tố tụng không mặn mà trong việc áp dụng thủ tục rút gọn một phần là do các quy định của BLTTHS về thủ tục này còn chung chung, nhất là về mối quan hệ giữa các quy định của thủ tục rút gọn và các thủ tục tố tụng chung bắt buộc phải thực hiện; do lãnh đạo các cơ quan tư pháp ở các địa phương thiếu quan tâm, sâu sát trong chỉ đạo thực hiện. Tuy vậy, nguyên nhân chính vẫn là do thời hạn để thực hiện việc điều tra, truy tố và xét xử quá ngắn, trong khi điều kiện làm việc, quan hệ phối hợp và năng lực công tác của cán bộ còn hạn chế, do đó các cơ quan tiến hành tố tụng không muốn tự làm khó mình.

Đối với tố tụng dân sự, trước đây theo quy định của Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án Dân sự, tất cả các vụ việc có tranh chấp hay không có tranh chấp đều được giải quyết theo một thủ tục tố tụng chung. Hiện nay, theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) thì vụ án dân sự (có tranh chấp) và việc dân sự (không có tranh chấp) được giải quyết theo hai trình tự, thủ tục khác nhau. Tuy BLTTDS không có khái niệm thủ tục rút gọn nhưng thực tế thì bản chất của thủ tục giải quyết việc dân sự là một thủ tục rút gọn so với các quy định trước đây. Hiện nay, hầu hết các việc dân sự đều được giải quyết theo đúng trình tự, thủ tục mà BLTTDS quy định. Tuy nhiên, đi với việc giải quyết thuận tình ly hôn thì chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật. Theo BLTTDS thì đối với việc ly hôn, nếu các đương sự có tranh chấp một hoặc tất cả các quan hệ về hôn nhân, nuôi con, chia tài sản khi ly hôn thì giải quyết theo trình tự vụ án ly hôn; còn nếu đương sự thỏa thuận được với nhau thì giải quyết theo thủ tục việc dân sự yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn. Như vậy, việc có tranh chấp hay không chính là yếu tố quyết định giải quyết ly hôn theo thủ tục vụ án dân sự hay việc dân sự. Tuy vậy, tranh chấp hay thỏa thuận lại phụ thuộc vào ý chí của các đương sự nên không phải là yếu tố bất biến mà luôn có sự chuyển hóa lẫn nhau. Thế nhưng, BLTTDS lại chưa có quy định giải quyết như thế nào khi có sự chuyển hóa này. Nghị quyết 01/2005/NQ-HĐTP ngày 31.3.2005 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã hướng dẫn: Trường hợp các bên yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, nuôi con, chia tài sản khi ly hôn… nhưng sau khi tòa án thụ lý và trong quá trình giải quyết việc dân sự, các bên có sự thay đổi thỏa thuận (một phần hoặc toàn bộ) và có tranh chấp, thì được coi như đương sự rút đơn yêu cầu. Tòa án căn cứ vào Điều 311 và Điều 192 của BLTTDS ra quyết định đình chỉ giải quyết việc dân sự và hướng dẫn cho đương sự khởi kiện vụ án theo thủ tục chung. Trường hợp có tranh chấp và có đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết nếu, sau khi tòa án thụ lý vụ án và trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm các đương sự tự thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết toàn bộ vụ án, thì tòa án lập biên bản về sự thỏa thuận đó và ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự. Như vậy, với hướng dẫn này thì thủ tục chuyển hóa chỉ mới thực hiện được một lần nữa, đó là từ “việc” qua “vụ’, còn từ “vụ” qua “việc” thì chưa được thực hiện theo đúng bản chất của tiêu chí dùng làm căn cứ để phân định hai loại thủ tục này.

Từ sự hướng dẫn trên đã dẫn đến việc “lách luật” tại các tòa án. Cụ thể, hiện nay nhiều tòa án cho rằng giải quyết theo thủ tục việc dân sự là rắc rối vì phải mở phiên họp, phải có sự tham gia của viện kiểm sát nên tìm cách lẩn tránh. Do đó, đã có nhiều trường hợp khi yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn các đương sự đã thỏa thuận được với nhau về tất cả các quan hệ nhưng tòa án không thụ lý theo thủ tục giải quyết việc dân sự mà bày cho đương sự giả vờ tranh chấp một trong các quan hệ để thụ lý vụ án dân sự, sau đó hòa giải, lập biên bản theo những gì các đương sự đã thỏa thuận và ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Với cách làm đó thì tại nhiều tòa án, hàng năm không hề có giải quyết việc dân sự yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn, mặc dù số lượng các trường hợp các đương sự đã thỏa thuận được với nhau về tất cả các quan hệ ngay từ đầu là không ít.

SOURCE: BÁO NGƯỜI ĐẠI BIỂU NHÂN DÂN

Trích dẫn từ: http://news.vibonline.com.vn/Home/xdpl/2010/03/5591.aspx

Advertisements

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: