Bạn sinh ra là một nguyên bản. Đừng chết đi như một bản sao (Khuyết danh)

BÁO CÁO CỦA BỘ TÀI CHÍNH VỀ TÌNH HÌNH THI HÀNH LUẬT CHỨNG KHOÁN VÀ HOẠT ĐỘNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN

(Ngày ban hành Báo cáo chưa xác định)

I. Tình hình thi hành Luật Chứng khoán

1. Kết quả đạt được

Luật Chứng khoán được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2006 và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2007. Luật Chứng khoán đã tạo lập khuôn khổ pháp lý cao cho hoạt động của TTCK, cơ bản loại bỏ những mâu thuẫn, xung đột với các văn bản pháp luật khác có liên quan; tăng cường vai trò quản lý nhà nước đối với TTCK nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư và các tổ chức tham gia thị trường; tạo cơ sở pháp luật để giám sát, cưỡng chế thực thi, bảo đảm các doanh nghiệp tham gia trên thị trường phải hoạt động công khai, minh bạch, từ đó góp phần làm minh bạch hoá nền kinh tế; đồng thời tạo lập các quy định phù hợp với luật pháp, thông lệ quốc tế nhằm tạo điều kiện cho TTCK Việt Nam có khả năng hội nhập với các thị trường vốn quốc tế và khu vực, đặc biệt là đáp ứng được lộ trình thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Để triển khai thi hành Luật Chứng khoán, Bộ Tài chính, UBCKNN đã phối hợp với các cơ quan liên quan soạn thảo, ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Chứng khoán. Cụ thể gồm 02 Nghị định của Chính phủ, 01 Chỉ thị, 09 Thông tư và 24 Quyết định hướng dẫn thực hiện. Đối chiếu với yêu cầu của Luật, số lượng các văn bản hướng dẫn thi hành về cơ bản đầy đủ. Tuy nhiên, vẫn còn một số văn bản chưa được ban hành kịp thời, nguyên nhân chủ yếu do thời gian qua thị trường chứng khoán hoạt động chưa ổn định nên việc xây dựng dự thảo hướng dẫn phải thường xuyên được chỉnh sửa và bổ sung liên tục.

Qua 3 năm thi hành, Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn đã đạt được những kết quả quan trọng, cụ thể như sau:

– Tạo lập được khuôn khổ pháp lý cao, đồng bộ và thống nhất cho hoạt động của TTCK, về cơ bản đã loại bỏ những mâu thuân với các văn bản pháp luật khác có liên quan (về cơ bản thống nhất với Luật doanh nghiệp và Luật đầu tư);

– Các quy định pháp lý hiện hành nhìn chung phù hợp với luật pháp, thông lệ quốc tế, tạo nền móng cho TTCK Việt Nam có khả năng hội nhập với các thị trường vốn quốc tế và khu vực;

– Tăng cường tính công khai, minh bạch của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động thị trường, đặc biệt là các công ty đại chúng, thông qua nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin, tuân thủ quản trị công ty. Nâng cao khả năng quản lý, giám sát thị trường của cơ quan quản lý nhà nước về chứng khoán và TTCK nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, bảo đảm hoạt động thị trường công khai, minh bạch;

– Luật Chứng khoán đã tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển đổi Trung tâm GDCK, Trung tâm Lưu ký Chứng khoán từ đơn vị sự nghiệp có thu thành các pháp nhân thành lập và hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. Quy định này làm tăng tính chủ động trong hoạt động của Sở GDCK, Trung tâm GDCK, Trung tâm LKCK, tạo vai trò độc lập với cơ quan quản lý nhà nước trong việc tổ chức, quản lý, điều hành hoạt động tại Sở GDCK, Trung tâm GDCK, Trung tâm LKCK.

– Tạo cơ sở pháp lý trong việc xây dựng hệ thống các tổ chức trung gian hoạt động trên TTCK và các nhà đầu tư chuyên nghiệp, bao gồm các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát, quỹ đầu tư chứng khoán; nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức này. Đặc biệt, các thủ tục cấp phép thành lập và hoạt động công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ được rút gọn hơn so với trước đây.

– Từng bước nâng cao điều kiện niêm yết phù hợp với quy mô vốn của các công ty niêm yết tương xứng với các TTCk khu vực. Yêu cầu đặt ra đối với tổ chức niêm yết đã từng bước góp phần minh bạch hóa, nâng cao sức cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam trong xu thế hội nhập.

– Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo cơ sở pháp lý để quản lý các công ty đại chúng và hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng: tính đến hết năm 2009, đã có gần 1000 công ty đăng ký là công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán (không bao gồm các công ty niêm yết). Việc đăng ký này tạo cơ sở để các cơ quan quản lý giám sát việc thực hiện các nghĩa vụ công ty đại chúng, bảo vệ quyền lợi của các cổ đông trong công ty.

– Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn mở rộng hơn các quy định về bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư, đặc biệt được áp dụng chung cho các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tham gia đầu tư và hoạt động trên TTCK Việt Nam, không phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài (trừ trường hợp Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định của Luật này thì áp dụng Điều ước quốc tế đó). Do vậy, thị trường đã thu hút được đông đảo các nhà đầu tư tham gia đặc biệt là nhà đầu tư có tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài. Tính đến hết năm 2007, số lượng tài khoản giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài là gần 7.900 tài khoản, tăng gấp 3 lần so với năm 2006.

– Việc quản lý, giám sát TTCK luôn được coi trọng nhằm đảm bảo cho thị trường hoạt động an toàn và ổn định. UBCKNN đã thường xuyên tổ chức các đoàn kiểm tra định kỳ, đột xuất đối với hoạt động của các tổ chức tham gia thị trường. Những trường hợp vi phạm về công bố thông tin, giao dịch cổ phiếu nội bộ… đã được xử lý theo luật định để đảm bảo tính công bằng, công khai, minh bạch của thị trường. Thông qua công tác giám sát hoạt động giao dịch đã phát hiện một số trường hợp vi phạm quy định về giao dịch, công bố thông tin, giao dịch cổ phiếu của cổ đông nội bộ… từ đó kịp thời uốn nắn và cú biện pháp xử lý nghiêm những vụ việc vi phạm, bước đầu đã tạo được lòng tin nơi công chúng.

2. Những tồn tại, hạn chế của hệ thống pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán và một số nguyên nhân

2.1. Những tồn tại, hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được trong thời gian qua, công tác xây dựng và thực thi pháp luật về chứng khoán cũng đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế. Cụ thể:

a) Phạm vi điều chỉnh của Luật còn hẹp, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế

Luật Chứng khoán hiện nay mới chỉ bao hàm những nội dung cơ bản nhất, phù hợp với một thể chế thị trường mới hoạt động với các công cụ chứng khoán, các hoạt động giao dịch cũng như hệ thống quản lý còn đơn giản. Tuy nhiên, khi TTCK ngày càng phát triển, các công cụ phức hợp, hình thức giao dịch phức tạp có xu hướng phát triển, đòi hỏi quy định pháp luật cũng phải được điều chỉnh tương ứng.

Trong quá trình TTCK vận hành, đã phát sinh một số vấn đề mới mà chưa được Luật Chứng khoán điều chỉnh, cụ thể như hoạt động phát hành chứng khoán riêng lẻ; hoạt động phát hành và giao dịch chứng khoán xuyên biên giới, hoạt động kinh doanh chứng khoán của các cá nhân, tổ chức không phải là tổ chức kinh doanh chứng khoán; hoặc các chế tài xử lý đối với một số các hành vi vi phạm quy định trong lĩnh vực chứng khoán.

b) Một số thuật ngữ trong Luật Chứng khoán chưa được định nghĩa hoặc chưa được định nghĩa chính xác dẫn đến các cách hiểu khác nhau hoặc làm hạn chế cho công tác quản lý, giám sát thị trường.

c) Một số quy định tại Luật chưa cụ thể, rõ ràng (như phạm vi các hoạt động mà tổ chức kinh doanh chứng khoán được thực hiện hoặc các tổ chức được thực hiện hoạt động kinh doanh chứng khoán) đã dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp khác không được cấp phép thực hiện hoạt động kinh doanh chứng khoán nhưng vẫn triển khai các nghiệp vụ tương tự hoặc các tổ chức kinh doanh chứng khoán sau khi được cấp giấy phép thành lập và hoạt động đã tận dụng điều kiện trang thiết bị, cơ sở vật chất của mình để thực hiện những nghiệp vụ khác trong khi không có quy định hướng dẫn. Điều này ảnh hưởng đến tính an toàn trong hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, hoạt động của thị trường và ảnh hưởng đến lợi ích nhà đầu tư.

d) Quá trình xây dựng Luật Chứng khoán đã đảm bảo nguyên tắc quy định chi tiết các vấn đề để đảm bảo thi hành ngay. Tuy nhiên, do TTCK vẫn đang trong giai đoạn phát triển và luôn có xu hướng hình thành những yếu tố mới, do vậy, một số quy định pháp lý cụ thể đã hạn chế khả năng phản ứng nhanh trước biến động thị trường của cơ quan quản lý nhà nước. Đặc biệt là các quy định liên quan đến chỉ tiêu, điều kiện hoạt động, tiêu chí giám sát hoạt động thị trường được quy định ngay trong Luật nên đôi khi không thể sửa đổi kịp thời để phù hợp với thực tiễn quản lý thị trường và điều kiện thị trường.

2. 2. Nguyên nhân của hạn chế

– Chứng khoán vẫn còn là lĩnh vực mới với đa số công chúng Việt nam và thị trường chứng khoán vẫn đang trong giai đoạn phát triển, chưa ổn định. Ngày càng xuất hiện nhiều thể chế, sản phẩm, nghiệp vụ chứng khoán… mà Luật Chứng khoán và các văn bản pháp luật liên quan chưa tính đến.

– Việc ban hành các quy định pháp lý nhìn chung đều có độ trễ so với mục tiêu đề ra, đồng thời nhiều quy định tại Luật Chứng khoán chưa được hướng dẫn thực hiện

Quy trình xây dựng các văn bản pháp lý về cơ bản tuân thủ đúng các quy định hiện hành, đặc biệt trong vấn đề lấy ý kiến các thành viên tham gia thị trường, ý kiến của các đơn vị, Bộ ban ngành hữu quan. Tuy nhiên, do các quy định trong lĩnh vực chứng khoán đều là các quy định chuyên ngành, đòi hỏi sự am hiểu về thị trường, kinh nghiệm và trình độ chuyên môn sâu. Việc lấy ý kiến để xây dựng văn bản pháp lý trên cơ sở đòi hỏi sự đồng thuận cao, đặc biệt đối với các nội dung chuyên ngành hẹp, mất rất nhiều thời gian. Điều này ảnh hưởng rất nhiều tới tiến độ ban hành các quy định pháp lý điều hành thị trường.

Ngoài ra, nhiều sản phẩm, hoạt động chứng khoán đã được đề cập tại Luật Chứng khoán nhưng chưa được hướng dẫn thực hiện, cụ thể như: (i) nhóm các sản phẩm của thị trường chứng khoán phái sinh như: quyền chọn, hợp đồng tương lai; (ii) nhóm các nghiệp vụ chứng khoán như giao dịch ký quỹ cho vay mua chứng khoán, bán khống và các dịch vụ tài chính khác; (iii) các quy định hướng dẫn về tổ chức bảo lãnh phát hành trái phiếu; (iv) văn bản hướng dẫn doanh nghiệp Việt Nam chào bán và niêm yết chứng khoán ra nước ngoài.

– Một số quy định của Luật chứng khoán chưa không phù hợp thực tế nên hiệu lực thi hành không cao. Cụ thể như quy định về mức phạt tiền từ 1% đến 5% tổng số tiền đã huy động trái pháp luật, phạt 1 đến 5 lần khoản thu trái pháp luật đối với hành vi vi phạm quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng.

II. Tình hình hoạt động thị trường chứng khoán

Qua ba năm thi hành, Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn là nhân tố quan trọng góp phần đạt được những kết quả của TTCK Việt Nam. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt được một số kết quả như sau:

1. Về hoạt động thị trường sơ cấp (phát hành chứng khoán)

Hoạt động phát hành cổ phiếu huy động vốn bùng nổ vào năm 2007, khi có gần 200 đợt phát hành của 192 công ty và 4 ngân hàng thương mại được đăng ký với UBCKNN với tổng lượng vốn huy động lên đến gần 40.000 tỷ VND. Về đối tượng chào bán cổ phiếu, cổ phiếu chào bán cho cổ đông hiện hữu chiếm 48,9% trong khi tỷ lệ chào bán cho nhà đầu tư chiến lược và thông qua đấu giá lần lượt là 30,45% và 19,09%. Trong năm 2008, do sự sụt giảm của thị trường chứng khoán, tổng số vốn huy động chỉ đạt hơn 14.300 tỷ đồng từ trên 100 đợt chào bán chứng khoán ra công chúng.

Công tác cổ phần hoá DNNN đã được gắn kết với việc huy động vốn từ công chúng đầu tư, góp phần thúc đẩy nhanh việc sắp xếp khu vực DNNN theo tiến trình cải cách nền kinh tế của Chính phủ và huy động vốn cho ngân sách nhà nước. Thực tế, việc gắn kết công tác cổ phần hóa DNNN với công tác tạo hàng cho TTCK là nhân tố chủ đạo quyết định thành công trong việc tạo ra một nguồn hàng phong phú, góp phần thúc đẩy tăng trưởng quy mô của thị trường.

2. Về thị trường thứ cấp (thị trường giao dịch chứng khoán)

Thị trường chứng khoán đã có sự tăng trưởng không chỉ về quy mô niêm yết mà kể cả tính thanh khoản của thị trường. Tính đến cuối năm 2009, số lượng công ty niêm yết đã tăng lên con số 459 (tăng 267 công ty, tương đương 2,4 lần, so với số lượng công ty niêm yết, đăng ký giao dịch năm 2006). Nếu như năm 2005, bình quân có 667.600 cổ phiếu được giao dịch một phiên, thì năm 2006, con số này tăng lên 2,6 triệu đơn vị (tăng 3,93 lần) và tăng lên 9,79 triệu và 18,07 triệu trong hai năm sau đó. Tốc độ luân chuyển thị trường trong giai đoạn này liên tục tăng từ 0.43 lần năm 2006 lên 0.64 vào năm 2007, 0.68 lần vào năm 2008 và ước đạt 1.13 lần năm 2009.

Giai đoạn 2006-2009 cũng chứng kiến những kỷ lục của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tháng 3/2007, các chỉ số chứng khoán đạt được mức cao nhất. VNIndex đạt mức 1,170.67 điểm và HASTC-Index đạt 459.36 điểm. Trong khi đó, xét về khối lượng giao dịch, tháng 5/2009 là tháng có khối lượng giao dịch lớn nhất, bình quân có 77 triệu cổ phiếu được giao dịch mỗi phiên, với giá trị 2.270,57 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sau thời kỳ tăng trưởng nóng và gần như liên tục từ cuối 2006 tới tháng 10/2007, thị trường chứng khoán lại bước sang giai đoạn liên tục giảm mạnh. Các yếu tố tác động mạnh tới thị trường trong giai đoạn này bao gồm các yếu tố kinh tế vĩ mô và yếu tố chính sách. Cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn tại Mỹ lan rộng và có nguy cơ ảnh hưởng nặng tới toàn bộ hệ thống tài chính Mỹ đã dẫn đến một số biến động trong hoạt động đầu tư của các tổ chức nước ngoài tại Việt Nam. Nền kinh tế Việt Nam bắt đầu có những dấu hiệu lạm phát cao, buộc Chính Phủ phải đưa ra các giải pháp để kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế. Các chính sách đưa ra trong thời kỳ này được đánh giá là phù hợp với tình hình thực tế, tuy nhiên, đối với TTCK nói riêng, các chính sách này ít nhiều cũng tác động tới hoạt động thị trường và tâm lý của công chúng đầu tư. Cuối năm 2008 và đầu năm 2009, Chính phủ các nước đưa ra hàng loạt các biện pháp kích thích kinh tế để đối phó với khủng hoảng tài chính thế giới. Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh đó đã áp dụng biện pháp kích cầu trong nền kinh tế thông qua các gói hỗ trợ lãi suất, gói kích cầu. Cho đến nay, các giải pháp này phần nào đã cho thấy tác động tích cực tới nền kinh tế, trong đó có thị trường chứng khoán. Thị trường đã dần hồi phục kể từ cuối tháng 2/2009 tới nay.

Ngoài ra, nhằm từng bước hoàn chỉnh cấu trúc thị trường, mở rộng thị trường có tổ chức, có sự quản lý của Nhà nước, từng bước thu hẹp thị trường tự do, hệ thống giao dịch UpCom trên SGDCK Hà Nội – hệ thống giao dịch cho các chứng khoán của công ty đại chúng chưa niêm yết – cũng đã được đưa vào vận hành vào ngày 24/6/2009. Tới nay, đã có 34 cổ phiếu được giao dịch trên hệ thống Upcom với tổng giá trị giao dịch đạt gần 540 tỷ đồng. Giá trị thị trường ngày 30/12/2009 đạt 4.075 tỷ đồng. Sự mở rộng của các thị trường chính thức, có sự quản lý của nhà nước với số lượng ngày càng lớn các tổ chức đăng ký niêm yết, đăng ký giao dịch đang ngày càng thu hẹp của thị trường tự do. Mặc dù còn nhiều loại cổ phiếu giao dịch thị trường tự do (chủ yếu từ các DNNN cổ phần hóa), tính thanh khoản của thị trường này trong năm 2009 đã sụt giảm rõ rệt. Sự kém thanh khoản của thị trường này, cùng với những rủi ro đã bộc lộ trong hoạt động giao dịch cũng đã góp phần làm thu hẹp thị trường tự do.

3. Về cơ cấu hệ thống các tổ chức quản lý hoạt động thị trường

Trên cơ sở quy định của Luật Chứng khoán, cấu trúc thị trường đang dần được hoàn thiện với sự hình thành hai Sở GDCK và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán, là các pháp nhân hoạt động độc lập với cơ quan quản lý nhà nước trên cơ sở chuyển đổi từ các đơn vị sự nghiệp sang hoạt động theo mô hình công ty TNHH Nhà nước một thành viên.

Việc tách các TTGDCK, TTLKCK ra khỏi cơ quan quản lý nhà nước và chuyển đổi mô hình hoạt động tạo điều kiện cho các Sở GDCK, Trung tâm LKCK chủ động hơn trong quá trình hoạt động, tách biệt hoạt động tổ chức vận hành thị trường ra khỏi chức năng quản lý nhà nước, nâng cao tính tự chủ, độc lập về tài chính, tạo vị thế ngang tầm với các Sở GDCK, TTLKCK trong khu vực, thuận lợi hơn trong quá trình kết nối và hội nhập.

4. Hoạt động của công ty đại chúng

Luật Chứng khoán đưa ra quy định về công ty đại chúng và các nghĩa vụ công ty đại chúng như nghĩa vụ tuân thủ quy định về quản trị công ty, công bố thông tin, chào mua công khai. Đây là một nội dung mới so với trước đây. Việc đặt ra các quy định về công ty đại chúng nhằm đảm bảo tất cả các doanh nghiệp có chứng khoán được công chúng sở hữu rộng rãi (kể cả các doanh nghiệp đã phát hành chứng khoán ra công chúng từ trước khi Luật Chứng khoán có hiệu lực hoặc phát hành riêng lẻ nhiều lần theo quy định của Luật Doanh nghiệp mà trở thành công ty đại chúng) phải tuân thủ nguyên tắc công khai, minh bạch, từ đó có thể bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời tăng tính cạnh tranh của nền kinh tế.

Tính đến 31/12/2009 đã có khoảng 1000 công ty đại chúng đăng ký với UBCKNN (không bao gồm công ty niêm yết), về cơ bản, các công ty đã tuân thủ các quy định của pháp luật, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Cơ quan quản lý nhà nước cũng đã chú trọng tăng cường quản lý công ty đại chúng, nâng cao tiêu chí và chất lượng phát hành, tăng cường tính công khai minh bạch thông qua việc hoàn thiện quy chế công bố thông tin, chủ động đưa vào các yêu cầu soát xét báo cáo tài chính 6 tháng và tăng cường công tác quản trị công ty.

5. Hoạt động của các tổ chức kinh doanh, dịch vụ chứng khoán

Cho tới thời điểm hiện tại, đã có 105 công ty chứng khoán và 46 công ty quản lý quỹ đang hoạt động tại Việt Nam. Số thành viên lưu ký của TTLKCK là 122 thành viên trong đó có 8 ngân hàng lưu ký và 12 tổ chức mở tài khoản trực tiếp (gồm các ngân hàng thương mại là thành viên đặc biệt của thị trường TPCP chuyên biệt và Sở Giao dịch NHNN).

Về hoạt động của công ty chứng khoán, các công ty chứng khoán đã có những bước thay đổi lớn trên tất cả các mặt như số lượng, quy mô vốn, cơ sở vật chất, nhân sự, quy mô cung cấp dịch vụ và chất lượng hoạt động. Tính từ thời điểm cuối năm 2005 đến nay, có thể thấy rõ những thay đổi như sau:

– Số lượng CTCK tăng gấp 7,5 lần. Số CTCK tính đến thời điểm 30/4/2009 là 105 công ty và hầu hết đã triển khai hoạt động (97 công ty). Quy mô vốn tăng khoảng 3 lần.

– Mạng lưới hoạt động của CTCK tăng nhanh. Trước đây, mỗi CTCK gần như chỉ có 1 trụ sở chính thì đến nay, hầu như đều có thêm trên 1 chi nhánh, phòng giao dịch. Nếu như cách đây 5 năm, mạng lưới hoạt động kinh doanh của các CTCK chủ yếu tập trung ở hai thành phố lớn là Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh, thì đến nay các công ty đã triển khai mạnh mạng lưới trên địa bàn các tỉnh thành trong cả nước. Nhìn chung, các CTCK đều quan tâm tới việc hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động kinh doanh của các CTCK. Hầu hết các CTCK đều triển khai những địa điểm khang trang, thuận tiện cho nhà đầu tư và nhiều lợi thế kinh doanh.

– Số lượng người hành nghề tăng nhanh, phù hợp với sự tăng trưởng của các Công ty chứng khoán.

– Các CTCK từng bước triển khai ngày càng đầy đủ và đa dạng các loại hình nghiệp vụ kinh doanh đã được cấp phép; doanh số hoạt động tăng mạnh theo từng năm.

– Về quản trị, điều hành, nhiều công ty, đặc biệt là các công ty đã đi vào hoạt động được một thời gian, đã dần nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động quản trị, điều hành công ty và đã dần đưa công ty vào quỹ đạo hoạt động đúng luật và theo thông lệ quốc tế.

– Về hiệu quả hoạt động của các công ty, có thể thấy rõ là kết quả hoạt động của các công ty chứng khoán phụ thuộc nhiều vào tình hình thị trường: khi thị trường tăng giá, hều hết các công ty đều có lãi, trong đó nhiều công ty có lãi cao và khi thị trường giảm giá mạnh, nhiều công ty thua lỗ. Cho đến thời điểm hiện nay, đã có sự phân nhóm rõ rệt giữa các CTCK, cụ thể 20/105 Công ty chứng khoán lớn nhất nắm giữ tới 80% thị phần các dịch vụ chứng khoán.

– Về hội nhập quốc tế của các CTCK, thể hiện rõ nét nhất ở hoạt động tham gia góp vốn của các tổ chức nước ngoài trong các tổ chức kinh doanh chứng khoán Việt nam:cho đến thời điểm hiện nay, có trên 15 công ty chứng khoán đã chính thức có các tổ chức nước ngoài tham gia góp vốn với tỷ lệ cao nhất là 49% theo quy định hiện hành. Các tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài đầu tư vào các CTCK Việt Nam cũng là những tên tuổi quen thuộc trên các TTCK khác trong khu vực

Đối với các công ty quản lý quỹ, trong giai đoạn đầu phát triển của thị trường chứng khoán từ năm 2000 đến năm 2005 mới chỉ có 6 Công ty quản lý quỹ. Tuy nhiên, số lượng các Công ty quản lý quỹ mới được thành lập tăng nhanh kể từ năm 2006 trở lại đây. Cho tới thời điểm hiện nay, đã có 47 công ty được cấp phép hoạt động. Phần lớn các Công ty quản lý quỹ Việt Nam đã nhanh chóng tiếp cận và thực hiện việc quản trị công ty, quản trị rủi ro cũng như tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cao nhất theo thông lệ quốc tế, đặc biệt là tại các công ty có vốn góp của các tổ chức tín dụng, tổ chức kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm. Các công ty quản lý quỹ đã triển khai hoạt động quản lý quỹ. Kể từ thời điểm Quỹ đầu tư chứng khoán đầu tiên được cấp phép thành lập tháng 5/2004, cho tới nay, đã có 21 quỹ đầu tư chứng khoán trong đó bao gồm 4 quỹ đại chúng đã được thành lập. Ngoài ra các công ty quản lý quỹ còn thực hiện hoạt động quản lý danh mục đầu tư cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Tính tới thời điểm hiện tại, tổng lượng tài sản do các công ty quản lý quỹ quản lý đạt hơn 66.500 tỷ đồng (tương đương hơn 3,8 tỷ USD). Về kết quả hoạt động kinh doanh thì toàn ngành quản lý quỹ nhìn chung vẫn có lợi nhuận, kể cả trong năm 2008 khi TTCK sụt giảm mạnh (lợi nhuận cả năm ước đạt 7,3 tỷ đồng, giảm tới 90% lợi nhuận so với năm 2007). So với hệ thống các CTCK, các CTQLQ được quản lý tương đối chặt chẽ, dựa trên những quy định được xây dựng phù hợp với thông lệ quốc tế. Vì vậy, tránh được các xung đột lợi ích.

6. Một số hạn chế trong hoạt động TTCK, nguyên nhân của những hạn chế

Mặc dù đạt được những kết quả đáng kể, hoạt động thị trường thời gian qua gặp những khó khăn, hạn chế nhất định:

– Đối với hoạt động huy động vốn: hoạt động chào bán chứng khoán của một số công ty đại chúng còn mang tính tự phát, kế hoạch và mục đích sử dụng vốn của công ty chưa rõ ràng làm giảm hiệu quả của phương án chào bán, số lượng chào bán lớn đã vượt cung thị trường làm ảnh hưởng đến giá chứng khoán trên thị trường; công tác giám sát đối với hoạt động chào bán cũng gặp những khó khăn nhất định; trình độ của các cổ đông còn hạn chế, các cổ đông chưa tự thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình nên ảnh hưởng tới quyền lợi của mình… Tiến trình cổ phần hóa trong thời gian dài trước đây chưa minh bạch, rõ ràng cũng là một nguyên nhân ảnh hưởng tới hoạt động thị trường chứng khoán.

– Đối với hoạt động của các công ty niêm yết: thời gian qua, nền kinh tế thế giới có những biến động lớn, Việt nam cũng đã chịu những tác động. Điều này đã ảnh hưởng tới việc huy động vốn cũng như hoạt động của các công ty niêm yết. Một số công ty đã lâm vào tình trạng thua lỗ, dẫn đến không đáp ứng điều kiện niêm yết. Thị trường GDCK đã bị tác động không nhỏ bởi các yếu tố của nền kinh tế vĩ mô.

– Đối với hoạt động của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ: trong thời gian qua, việc tăng nhanh số lượng các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đã gây ra một số khó khăn cho hoạt động quản lý. Số lượng công ty chứng khoán tăng gấp 7,5 lần so với thời điểm cuối năm 2005. Về hiệu quả hoạt động, kết quả hoạt động của các công ty chứng khoán phụ thuộc vào tình hình thị trường nên tình hình kinh doanh biến động lớn; hoạt động của các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ là không đồng đều và có sự phân hóa rõ rệt. Đối với công ty chứng khoán, 20/105 công ty chứng khoán lớn nhất nắm giữ tới 80% thị phần các dịch vụ chứng khoán; đối với công ty quản lý quỹ, hiện nay, mới chỉ có 33/47 công ty triển khai hoạt động quản lý tài sản, trong đó, mới có 14 công ty huy động được quỹ, trong đó 10 Công ty hàng đầu quản lý tới 93% toàn bộ tài sản của ngành. Sở dĩ thị trường có những phân hóa và còn hạn chế trong hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán là do số lượng các tổ chức tăng quá nhanh, không bảo đảm hiệu quả hoạt động, tiềm ẩn rủi ro hệ thống. Sau khi thành lập và đi vào hoạt động một thời gian, nhiều công ty đã bị thua lỗ, nhiều công ty chứng khoán đứng trước nguy cơ không huy động được đủ vốn để duy trì hoạt động kinh doanh. So với các quốc gia trong khu vực, số lượng công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ đã đủ đáp ứng cho hoạt động thị trường với quy mô như Việt Nam. Với 105 Công ty chứng khoán và 47 công ty quản lý quỹ đang hoạt động, Việt Nam hiện đứng đầu các nước trong khu vực về số lượng các tổ chức trung gian thị trường. Tuy nhiên, quy mô thị trường của Việt Nam lại nhỏ hơn rất nhiều so với quy mô hoạt động của các TTCK khác trong khu vực, kể cả về giá trị vốn hóa thị trường, cũng như giá trị giao dịch hàng ngày. Theo kinh nghiệm quốc tế, để quản lý hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán, một yêu cầu đặt ra khi thành lập là phải phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội và thị trường chứng khoán. Vì vậy, cần nâng cao điều kiện thành lập đối với công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ là rất cần thiết, nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo an toàn cho TTCK đồng thời phù hợp với thông lệ áp dụng xét điều kiện cấp phép trên thế giới, củng cố hệ thống tài chính sau khủng hoảng…

Những hạn chế trong hoạt động của TTCK thời gian qua xuất phát từ một số nguyên nhân sau:

– Thứ nhất, hệ thống văn bản pháp luật còn một số bất cập như đã nêu trên, điều này ảnh hưởng đến công tác điều hành của cơ quan quản lý cũng như hoạt động của các tổ chức, cá nhân tham gia TTCK;

– Thị trường tự do có xu hướng hoạt động trở lại cùng với xu hướng phục hồi của TTCK. Tuy nhiên do khuôn khổ pháp lý chưa gắn kết việc phát hành chứng khoán với niêm yết chứng khoán và tính linh hoạt trong thị trường tổ chức chưa cao nên việc kiểm soát và xoá bỏ thị trường này còn cần nhiều thời gian.

– Tác động của khủng hoảng và khó khăn về kinh tế vĩ mô và TTCK, hoạt động cổ phần hoá, phát hành huy động vốn giảm mạnh, hoạt động của các tổ chức trung gian thị trường gặp nhiều khó khăn.

– Công tác thanh tra, giám sát, xử lý vi phạm còn hạn chế do hệ thống công nghệ thông tin, quy định pháp luật chưa phù hợp, chế tài, thẩm quyền xử lý của cơ quan nhà nước còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ quản lý còn trẻ, nhiều cán bộ mới nên việc xây dựng chính sách, thực hiện nghiệp vụ cũng gặp nhiều khó khăn cần phải có thời gian tích luỹ kinh nghiệm.

III. Kiến nghị giải pháp phát triển thị trường chứng khoán

Để Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu quả, cần tập trung thực hiện các giải pháp như hoàn thiện hệ thống pháp luật; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thị trường; xây dựng một cp chế kiểm tra, giám sát doanh nghiệp một cách hợp lý, hiệu quả, nhất là về tài chính, kế toán và công bố thông tin để bảo vệ nhà đầu tư. Các giải pháp cụ thể như sau:

Một là, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về chứng khoán và TTCK: Hoàn thiện hệ thống pháp luật về chứng khoán và TTCK là giải pháp quan trọng hàng đầu và cần tập trung thực hiện trước để giải quyết những hạn chế, vướng mắc trong cơ chế, chính sách. Khuôn khổ pháp lý về TTCK cần quán triệt nguyên tắc quản lý thị trường mà Tổ chức quốc tế các cơ quan quản lý chứng khoán (IOSCO) đã khuyến nghị, đồng thời phải phù hợp với đặc điểm tình hình của Việt Nam theo xu hướng phát triển và hội nhập.

Thực hiện Nghị quyết của Quốc hội và của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Bộ Tài chính đã nỗ lực xây dựng, hoàn chỉnh dự án Luật Chứng khoán để trình Quốc hội ban hành theo đúng tiến độ. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động của thị trường, khắc phục những khó khăn, hạn chế của Luật Chứng khoán hiện hành.

Hai là, cần chú trọng công tác đào tạo, nâng cao năng lực, trình độ của cán bộ quản lý, cán bộ hoạch định chính sách, các nhân viên hành nghề đáp ứng được với yêu cầu phát triển lâu dài của thị trường.

Ba là, tăng cường nhận thức pháp luật về chứng khoán và TTCK: Trong thời gian tới, UBCKNN tiếp tục đẩy mạnh công tác phổ biến, tuyên truyền giáo dục pháp luật về chứng khoán và TTCK thông qua các khoá học phổ cập kiến thức về chứng khoán và TTCK dưới các hình thức khác nhau, làm cho công chúng đầu tư, các doanh nghiệp hiểu được các nội dung của TTCK, các nghiệp vụ liên quan, thậm chí cần trang bị các kiến thức về đầu tư, về rủi ro và biện pháp phòng ngừa cũng như khả năng phân tích dự báo tình hình biến động của TTCK. Đây là giải pháp lâu dài đối với sự phát triển của TTCK trong tương lai.

Bốn là, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát thị trường; xây dựng một cơ chế kiểm tra, giám sát doanh nghiệp niêm yết một cách hợp lý, hiệu quả nhất là về tài chính, kế toán và công bố thông tin để đảm bảo bảo vệ được các nhà đầu tư.

Trên đây là Báo cáo tình hình thi hành Luật Chứng khoán và hoạt động TTCK, Bộ Tài chính xin kính trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan có liên quan của Quốc hội để làm cơ sở cho việc xây dựng Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán./.

BỘ TÀI CHÍNH

Advertisements

Gửi phản hồi

Học luật để biết luật, hiểu luật, vận dụng luật và hoàn thiện luật
%d bloggers like this: