Bạn sinh ra là một nguyên bản. Đừng chết đi như một bản sao (Khuyết danh)

CÔNG NHẬN TẠO SỰ TIN CẬY CHO XÃ HỘI VÀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

VŨ XUÂN THỦY – Giám đốc Văn phòng Công nhận Chất lượng, Bộ KH&CN

Với vai trò đánh giá, công nhận các tổ chức đánh giá sự phù hợp trong chứng nhận sản phẩm/dịch vụ của các cơ sở sản xuất kinh doanh, hoạt động công nhận là một trong những phương cách giúp cho hàng hóa có thể tự do lưu thông giữa các quốc gia, là công cụ hạn chế các rào cản không cần thiết, tạo sự tin cậy cho xã hội và thương mại quốc tế.

Vai trò của hoạt động công nhận

Công nhận được hiểu là: “Việc đánh giá, xác nhận của một tổ chức có thẩm quyền về năng lực của tổ chức đánh giá sự phù hợp cho một hoạt động cụ thể” [ISO/IEC 17011: 2004]. Trong thực tế thì, công nhận là hoạt động của một tổ chức được chính phủ thừa nhận, thực hiện việc đánh giá công nhận các tổ chức chứng nhận (TCCN), phòng thí nghiệm (PTN), tổ chức giám định (TCGĐ) – các tổ chức này được gọi chung là các tổ chức đánh giá sự phù hợp – theo các chuẩn mực quốc tế. Có hai lý do chính dẫn đến việc ra đời và phát triển rộng khắp của hoạt động công nhận hiện nay trên thế giới:

Thứ nhất, do yêu cầu của từng quốc gia trong việc cần phải đánh giá khách quan, độc lập năng lực của các tổ chức đánh giá sự phù hợp. Có thể thấy, người tiêu dùng trong xã hội và các cơ quan quản lý đều muốn biết liệu sản phẩm/dịch vụ trong xã hội có đáp ứng đúng các chỉ tiêu tự công bố của nhà sản xuất hoặc theo các yêu cầu bắt buộc quy định trong quy chuẩn kỹ thuật. Việc kết luận về sự phù hợp hay không của sản phẩm/dịch vụ đều phải dựa trên sự đánh giá của các tổ chức đánh giá sự phù hợp như: Dựa trên báo cáo kết quả thử nghiệm từ phòng thử nghiệm, chứng thư giám định của các TCGĐ hay giấy chứng nhận sản phẩm/chứng nhận hệ thống theo ISO 9001 của các TCCN. Vấn đề đặt ra là, liệu năng lực của các tổ chức đánh giá sự phù hợp có thể tin cậy được hay không và liệu các tổ chức này có hoạt động nghiêm túc không? Cần nói thêm rằng, các tổ chức đánh giá sự phù hợp thường phải hoạt động trong điều kiện cạnh tranh quyết liệt, điều này dễ làm cho yếu tố thương mại được coi trọng quá mức, dẫn đến việc bỏ qua hay xem nhẹ chất lượng hoạt động của các tổ chức này. Để giải quyết vấn đề trên, thế giới đã thiết lập nên cơ chế để đánh giá độc lập các tổ chức đánh giá sự phù hợp, đó là thành lập ra tổ chức công nhận để đánh giá, xác nhận năng lực của các tổ chức trên.

Thứ hai, do yêu cầu của hội nhập và thương mại hoá toàn cầu nên cần phải có phương cách giúp cho hàng hóa có thể tự do lưu thông giữa các quốc gia, hạn chế các rào cản không cần thiết. Để làm được điều này, hiện nay người ta sử dụng cơ chế công nhận. Trên cơ sở các thủ tục đánh giá công nhận thống nhất, cùng với việc tiến hành đánh giá giám sát năng lực lẫn nhau giữa các TCCN (thông qua cơ chế thừa nhận lẫn nhau), các tổ chức đánh giá sự phù hợp đã được công nhận sẽ được tin cậy và kết quả cấp ra từ các tổ chức này sẽ được các cơ quan chức năng chấp nhận. Hay nói một cách khác, công nhận được sử dụng để tạo niềm tin lẫn nhau về năng lực của tổ chức đánh giá sự phù hợp do tin cậy vào sự chính xác, tính xác thực từ kết quả của các tổ chức này. Trên cơ sở của việc thừa nhận lẫn nhau, kết quả đưa ra từ các tổ chức đánh giá sự phù hợp của nước xuất khẩu cũng có thể được nước nhập khẩu chấp nhận. Điều này sẽ đem lại lợi ích cho các nhà sản xuất tại nước xuất khẩu (đảm bảo hàng hóa được lưu chuyển nhanh chóng, tránh bị kiểm tra nhiều lần và rủi ro phải trả lại hàng hóa) và lợi ích của người sử dụng tại nước nhập khẩu (đảm bảo hàng hóa/dịch vụ đáp ứng các yêu cầu vệ sinh, an toàn đã được cơ quan quản lý quy định).

Đây là cơ chế đáng tin cậy và được sử dụng rộng rãi hiện nay trong việc cung cấp sự tin cậy cho các đối tác trong thương mại toàn cầu. Hoạt động công nhận hiện nay đã được coi là nền tảng quan trọng nhất của “cơ sở hạ tầng của hoạt động đánh giá sự phù hợp” và mang tính phổ biến, góp phần thực hiện mục tiêu: “Một tiêu chuẩn, một kết quả đánh giá sự phù hợp, chấp nhận ở mọi nơi”. Cũng cần nói thêm rằng, hiện nay Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã thừa nhận hoạt động công nhận là cơ sở để chấp nhận quốc tế về đánh giá sự phù hợp (thử nghiệm, chứng nhận) và coi công nhận là công cụ để giảm thiểu các rào cản kỹ thuật trong thương mại.

Lợi ích của hoạt động công nhận đối với cơ quan quản lý

Như chúng ta đều biết, vai trò của các cơ quan quản lý là bảo vệ an toàn, sức khỏe cho cộng đồng, cũng như bảo vệ môi trường; đảm bảo các quy định pháp lý cho sản phẩm/dịch vụ. Để làm được các nhiệm vụ này thì cơ quan quản lý phải có được các thông tin chính xác liên quan đến sản phẩm/dịch vụ. Ví dụ, cơ quan quản lý muốn chọn được các phòng thử nghiệm có năng lực đưa ra kết quả thử nghiệm chính xác loại mũ bảo hiểm nào đáp ứng quy chun an toàn để quyết định loại mũ được lưu thông trên thị trường; cơ quan hải quan muốn trưng cầu giám định từ các TCGĐ đáng tin cậy khi cần thiết để xác định đúng chủng loại hàng hóa áp thuế; cơ quan hành chính công muốn được đánh giá ISO 9001 từ các TCCN có năng lực… Để làm được điều đó một cách tốt nhất (rủi ro và chi phí thấp nhất) thì các cơ quan này cần tìm đến các PTN, TCGĐ, TCCN đã được công nhận, bởi các tổ chức này khi được công nhận đã chứng tỏ họ có đủ năng lực thực hiện công việc theo các chuẩn mực quốc tế. Có thể nói, công nhận là công cụ có giá trị nhất trong việc khẳng định năng lực và sự tin cậy của các tổ chức đánh giá sự phù hợp.

Mặc dù hoạt động công nhận trong quá khứ được quan niệm ở hầu khắp các quốc gia là một hoạt động tự nguyện, nhưng hiện nay tại nhiều quốc gia, công nhận đã được các cơ quan chức năng sử dụng và coi đây là hoạt động thuộc diện bắt buộc trong các lĩnh vực thuộc quản lý của nhà nước.

Hoạt động công nhận tại Việt Nam

Tại Việt Nam, Văn phòng Công nhận Chất lượng (tên tiếng Anh là Bureau of Accreditation – BoA) trước đây thuộc Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, nay trực thuộc Bộ KH&CN, thực hiện hoạt động công nhận theo chuẩn mực quốc tế. BoA là thành viên được thừa nhận (ký thỏa ước thừa nhận lẫn nhau) với các tổ chức công nhận của khu vực và quốc tế như: Tổ chức Công nhận khu vực châu Á – Thái Bình Dương (APLAC; PAC); Tổ chức Công nhận Quốc tế (ILAC, IAF). Ngoài ra, BoA cũng được ASEAN thừa nhận trong việc đánh giá làm cơ sở cho cơ quan chức năng của ViệtNam chỉ định tổ chức đánh giá sự phù hợp phục vụ cho các chương trình thừa nhận lẫn nhau cho các sản phẩm trọng điểm của ASEAN. Thông qua việc tham gia vào hoạt động công nhận của BoA, nhiều PTN, TCGĐ, TCCN của Việt Nam đã xây dựng được hệ thống quản lý và nâng cao năng lực kỹ thuật đáp ứng các chuẩn mực quốc tế. Ngày càng có nhiều PTN, TCGĐ, TCCN đã áp dụng và tuân thủ theo các chuẩn mực quốc tế như tiêu chuẩn ISO/IEC 17025 cho PTN, ISO/IEC 17020 cho TCGĐ và ISO/IEC 17021 cho TCCN… Hoạt động công nhận đã góp phần tích cực vào các hoạt động kinh doanh của các tổ chức trên nói riêng, của xã hội nói chung và góp phần thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, nâng cao quản lý chất lượng của các phòng thử nghiệm/hiệu chuẩn, các TCGĐ và TCCN được công nhận.

Hiện nay, BoA đã công nhận được gần 400 PTN, TCCN, TCGĐ trên toàn quốc với đủ các thành phần kinh tế: Khối quản lý, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hoặc liên doanh. Các PTN, TCCN đã được BoA công nhận ngoài việc được sử dụng logo của BoA còn có thể sử dụng logo ILAC MRA và logo IAF MLA của các tổ chức quốc tế. Đây là “thông điệp” mang tính toàn cầu cho các PTN, TCCN để mọi người ở tại các quốc gia có thể hiểu được kết quả thử nghiệm, hiệu chuẩn và giấy chứng nhận mà PTN, TCCN công bố là hoàn toàn tin cậy. Toàn bộ thông tin của các tổ chức đã được BoA đánh giá, công nhận bao gồm địa chỉ liên hệ và các lĩnh vực kỹ thuật được công nhận, được công khai rộng rãi trên mạng để dễ dàng cho việc truy cập (www.boa.gov.vn). Người tiêu dùng, các nhà quản lý có thể sử dụng các dịch vụ hoặc lựa chọn các tổ chức đánh giá sự phù hợp đã được công nhận này, đó là các địa chỉ thật sự tin cậy.

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

Mặc dù hoạt động công nhận của Việt Nam đã đạt được những thành tích nhất định, góp phần quan trọng nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức đánh giá sự phù hợp tại nước ta và hỗ trợ tích cực cho quá trình hội nhập, tuy nhiên để cho hoạt động công nhận đóng góp được nhiều hơn cho xã hội cần thiết phải khẳng định rõ hơn nữa vai trò, tầm quan trọng của hoạt động này cũng như việc thừa nhận vai trò của hoạt động này trong quản lý nhà nước về chất lượng; khẳng định vị trí của hoạt động công nhận trong cả hệ thống đánh giá sự phù hợp và trong hoạt động quản lý nhà nước.

Công nhận cần được coi là một hoạt động đặc biệt, được thiết lập ra nhằm tạo sự kiểm soát năng lực của các tổ chức đánh giá sự phù hợp (thường bị thị trường chi phối) nhằm tạo sự tin cậy vào kết quả đánh giá của các tổ chức này. Với vai trò như vậy, không nên coi công nhận là một dịch vụ kỹ thuật thuần túy mà nên coi đó là dịch vụ kỹ thuật đặc biệt phục vụ đắc lực cho hoạt động quản lý nhà nước và cần được Nhà nước bảo trợ (Cộng đồng châu Âu coi hoạt động này là dịch vụ công – Public service).

Cơ quan quản lý nên sử dụng (chỉ định) các tổ chức được công nhận để phục vụ cho công tác quản lý trong ngành, lĩnh vực mình, có như vậy mới không tạo ra thêm phiền toái cho doanh nghiệp, đem lại hiệu quả cho cơ quan quản lý, từ đó giúp tiết kiệm được chi phí chung của xã hội.

SOURCE: TẠP CHÍ HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC SỐ 610, THÁNG 3 NĂM 2010

Advertisements

Gửi phản hồi

Học luật để biết luật, hiểu luật, vận dụng luật và hoàn thiện luật
%d bloggers like this: