BÁO CÁO SỐ 320/BC-UBTVQH12 NGÀY 12 THÁNG 5 NĂM 2010 CỦA ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI KHÓA 12 GIẢI TRÌNH, TIẾP THU, CHỈNH LÝ DỰ THẢO LUẬT TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI

Kính thưa các vị đại biểu Quốc hội,

Tại kỳ họp thứ 6 của Quốc hội (tháng 11/2009) các vị đại biểu Quốc hội đã thảo luận, cho ý kiến về dự án Luật Trọng tài thương mại. Sau kỳ họp, dưới sự chỉ đạo của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Ủy ban Tư pháp đã phối hợp với Hội luật gia Việt Nam và các cơ quan hữu quan tổ chức nhiều hội nghị lấy ý kiến đóng góp của các chuyên gia trong nước và nước ngoài, gửi xin ý kiến các Đoàn đại biểu Quốc hội, các đại biểu Quốc hội và các cơ quan hữu quan, tổ chức tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật. Ủy ban thường vụ Quốc hội xin báo cáo Quốc hội về việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Trọng tài thương mại như sau:

1. Về tên gọi của dự thảo Luật

Có ý kiến đề nghị lấy tên luật là Luật Trọng tài hoặc Luật thủ tục giải quyết các tranh chấp của Trọng tài thương mại.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, tên gọi của Luật này được quyết định bởi phạm vi điều chỉnh của Luật và phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài. Vì vậy, nếu lấy tên luật là Luật Trọng tài thì phạm vi điều chỉnh quá rộng; còn nếu lấy tên luật là Luật Thủ tục giải quyết các tranh chấp của Trọng tài thương mại, thì không bao quát được hết các nội dung của Luật này vì theo quy định của dự thảo Luật thì ngoài việc quy định trình tự, thủ tục trọng tài; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong tố tụng trọng tài, thi hành phán quyết trọng tài, phạm vi điều chỉnh còn quy định cả những nội dung khác như: thẩm quyền của Trọng tài, hình thức trọng tài, tổ chức trọng tài, thẩm quyền của Tòa án đối với hoạt động Trọng tài. Như vậy, với phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài được quy định trong Luật này là những tranh chấp phát sinh chủ yếu từ hoạt động thương mại nên lấy tên gọi là Luật Trọng tài thương mại là phù hợp.

Vì vậy, Ủy ban thường vụ Quốc hội xin được giữ nguyên tên gọi của dự thảo Luật.

2. Về phạm vi điều chỉnh (Điều 1)

Có ý kiến đề nghị bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên; về tổ chức trọng tài nước ngoài, trọng tài viên nước ngoài hoạt động tại Việt Nam cho phù hợp với quy định tại Chương XII của dự thảo Luật vào phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, đồng thời để phù hợp với nội dung của dự thảo Luật, Điều 1 quy định về phạm vi điều chỉnh được chỉnh lý như sau: “Luật này quy định về thẩm quyền của Trọng tài thương mại, các hình thức trọng tài, tổ chức trọng tài, Trọng tài viên; trình tự, thủ tục trọng tài; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong tố tụng trọng tài; thẩm quyền của Tòa án đối với hoạt động trọng tài, tổ chức và hoạt động của Trọng tài nước ngoài tại Việt Nam, thi hành phán quyết trọng tài.”

3. Về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của Trọng tài (Điều 2)

Nhiều ý kiến tán thành với phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại như quy định trong dự thảo Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị nên mở rộng phạm vi thẩm quyền của Trọng tài thương mại giải quyết cả các tranh chấp liên quan đến quyền và lợi ích của các bên phát sinh từ nghĩa vụ hợp đồng hoặc nghĩa vụ ngoài hợp đồng, không phân biệt tranh chấp thương mại với dân sự, trừ một số tranh chấp liên quan đến các quyền nhân thân, quan hệ hôn nhân và gia đình, thừa kế, phá sản, bất động sản. Một số ý kiến đề nghị chỉ nên quy định phạm vi thẩm quyền của Trọng tài thương mại giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại theo quy định của Luật Thương mại năm 2005.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy việc quy định phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại như quy định trong dự thảo Luật là có cơ sở, phù hợp với điều kiện của hoạt động trọng tài ở nước ta hiện nay. Bởi vì khái niệm “hoạt động thương mại” được quy định tại Điều 2 dự thảo Luật có phạm vi tương đối rộng, đã khắc phục được hạn chế về phạm vi thẩm quyền quy định trong Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003. Mặt khác, ở nước ta, phương thức giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài chưa phổ biến và chưa được nhiều người quan tâm. Uy tín chuyên môn của Trung tâm trọng tài chưa cao. Theo Luật mẫu về Trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật Thương mại quốc tế thì phạm vi điều chỉnh cũng chủ yếu được áp dụng trong lĩnh vực thương mại quốc tế. Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay chưa nên mở rộng phạm vi thẩm quyền của Trọng tài giải quyết cả các tranh chấp về dân sự (theo loại ý kiến thứ hai) mà chỉ giới hạn thẩm quyền của Trọng tài thương mại giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại theo quy định của Luật Thương mại năm 2005, các trường hợp liên quan đến một bên có hoạt động thương mại và một số trường hợp được các luật khác quy định. Mặt khác, nếu chỉ giới hạn phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài theo phạm vi khái niệm thương mại được quy định của Luật Thương mại năm 2005 (theo loại ý kiến thứ ba) thì sẽ không bảo đảm được tính thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật. Bởi vì, nhiều văn bản pháp luật hiện hành đã quy định những trường hợp tranh chấp tuy không phát sinh từ hoạt động thương mại nhưng các bên được quyền lựa chọn hình thức giải quyết tranh chấp đó bằng trọng tài như Bộ luật hàng hải Việt Nam, Luật Đầu tư, Luật Chứng khoán,… Do đó, Ủy ban thường vụ Quốc hội xin được giữ như dự thảo Luật.

4. Về giải thích từ ngữ (Điều 3)

– Có ý kiến đề nghị bổ sung vào Điều này giải thích các khái niệm: “hoạt động thương mại”, “Trọng tài thương mại”,“Hiệp hội trọng tài”, “Trung tâm trọng tài”, “Hội đồng trọng tài”.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy nội dung khái niệm “hoạt động thương mại” đã được quy định trong Luật thương mại năm 2005, một số khái niệm đã được quy định trong dự thảo Luật này như “Trọng tài thương mại”, “Phán quyết trọng tài” được thể hiện tại khoản 1 và khoản 8 Điều 3; “Hiệp hội trọng tài” được thể hiện tại Điều 23, “Trung tâm trọng tài” được thể hiện tại Điều 24, “Hội đồng trọng tài” được thể hiện tại các Điều 40 và 41. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị không sử dụng khái niệm “Phán quyết trọng tài” mà dùng khái niệm “Quyết định trọng tài”.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, trong quá trình tố tụng trọng tài, Hội đồng trọng tài có thẩm quyền ban hành các quyết định về tố tụng, quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, quyết định giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài. Các quyết định nêu trên được gọi chung là quyết định trọng tài và được thi hành. Tuy nhiên, Luật mẫu về Trọng tài thương mại Quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật Thương mại quốc tế, Luật Trọng tài thương mại của nhiều nước trên thế giới đều có sự phân biệt các quyết định của Hội đồng trọng tài. Theo đó, quyết định của Hội đồng trọng tài giải quyết toàn bộ nội dung vụ tranh chấp và chấm dứt tố tụng trọng tài được gọi là phán quyết trọng tài. Vì vậy, Ủy ban thường vụ Quốc hội thấy rằng việc sử dụng khái niệm “Phán quyết trọng tài” trong dự thảo Luật là để phân biệt giữa phán quyết cuối cùng của vụ việc với các quyết định khác của Hội đồng trọng tài. Do vậy, đề nghị cho giữ nguyên như quy định trong dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị giải thích rõ hơn thuật ngữ “Trọng tài viên”; đề nghị bỏ đoạn “Trọng tài viên Việt Nam phải có tiêu chuẩn quy định tại Điều 20 của Luật này”, cũng như giải thích các thuật ngữ khác như: “Địa điểm giải quyết vụ tranh chấp”, “Phán quyết của Trọng tài nước ngoài”, “Trọng tài nước ngoài”.

Tiếp thu ý kiến của Đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được chỉnh lý lại tại các khoản 4, 7, 9 và khoản 10 của Điều 3.

5. Về nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài (Điều 4)

– Có ý kiến đề nghị chỉnh lý lại khoản 1 Điều 4 theo hướng: “Trọng tài viên khi giải quyết tranh chấp phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật và không trái đạo đức xã hội”.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được chỉnh lý lại tại khoản 1 và khoản 2 Điều 4.

– Có ý kiến đề nghị chỉnh lý lại khoản 4 Điều 4 theo hướng “giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được tiến hành không công khai khi có yêu cầu của một trong hai bên đương sự”.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, nguyên tắc giải quyết tranh chấp tại Trọng tài là không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Quy định như vậy cũng phù hợp với Luật mẫu về Trọng tài thương mại Quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật Thương mại quốc tế và Luật Trọng tài thương mại của nhiều nước trên thế giới. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị bỏ khoản 5 Điều 4 hoặc chỉnh lý lại theo hướng “phán quyết của Trọng tài có hiệu lực sau mười lăm ngày nếu các bên không có ý kiến phát sinh” hoặc sửa lại là “phán quyết trọng tài có hiệu lực pháp luật” cho thống nhất với quy định của Bộ luật tố tụng dân sự.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, giải quyết tranh chấp tại Trọng tài là hình thức tài phán tư do các bên lựa chọn. Hội đồng trọng tài không áp dụng nguyên tắc hai cấp xét xử, phán quyết của Hội đồng trọng tài có hiệu lực pháp luật ngay, không có kháng cáo, kháng nghị như giải quyết tranh chấp tại Tòa án. Vì vậy, cần thiết phải khẳng định phán quyết của Trọng tài là chung thẩm và không quy định phán quyết của Trọng tài có hiệu lực sau mười lăm ngày nếu các bên không có ý kiến phát sinh.

– Có ý kiến đề nghị bổ sung nguyên tắc “Các bên phải được đối xử một cách công bằng và mỗi bên phải có cơ hội đầy đủ để trình bày về vụ kiện”.

Tiếp thu ý kiến nêu trên, dự thảo Luật đã bổ sung nguyên tắc này tại khoản 3 Điều 4.

6. Về quy định Tòa án từ chối thụ lý vụ tranh chấp trong trường hợp có thỏa thuận trọng tài (Điều 6)

– Có ý kiến đề nghị bổ sung quy định “trường hợp hai bên có thỏa thuận lại, không yêu cầu trọng tài giải quyết nữa mà kiện tại Tòa án thì Tòa án phải thụ lý giải quyết theo quy định của pháp luật”.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, khi hai bên có thỏa thuận lại không yêu cầu trọng tài giải quyết vụ tranh chấp mà sẽ kiện ra Tòa án thì thỏa thuận lại là thỏa thuận mới, thỏa thuận này đã thay thế thỏa thuận trọng tài của các bên trước đó và các bên có quyền khởi kiện vụ án đó ra Tòa án theo quy định của Luật này và của Bộ Luật tố tụng dân sự. Vì vậy, không cần thiết phải quy định trong trường hợp có thỏa thuận lại.

– Có ý kiến đề nghị quy định cụ thể trường hợp nào “thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được”.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, trong thực tế giải quyết tranh chấp tại trọng tài những trường hợp mà “thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” là rất đa dạng nên không thể liệt kê đầy đủ hết các trường hợp trong Luật này, như thỏa thuận trọng tài chỉ định một Trung tâm trọng tài giải quyết nhưng tại thời điểm tranh chấp thì Trung tâm trọng tài này đã chấm dứt hoạt động; hoặc Trung tâm trọng tài không thể tìm được Trọng tài viên như các bên đã thỏa thuận hoặc thỏa thuận trọng tài chỉ định rõ tên của Trọng tài viên nhưng tại thời điểm xảy ra tranh chấp thì Trọng tài viên này không còn trong danh sách Trọng tài viên của Trung tâm trọng tài đó…theo quy định tại Điều 44 của dự thảo Luật, Hội đồng trọng tài phải xem xét về thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được trước khi xem xét nội dung vụ tranh chấp. Quyết định của Hội đồng trọng tài sẽ là căn cứ để Tòa án thụ lý vụ án đó. Đối với trường hợp Hội đồng trọng tài không thành lập được (có thể do Trung tâm trọng tài không còn tồn tại vì lý do đã chấm dứt hoạt động) thì các bên sẽ có nghĩa vụ chứng minh về thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được trước Tòa án và Tòa án sẽ xem xét, quyết định việc thụ lý vụ án. Vì vậy, xin được giữ như quy định tại Điều 6 của dự thảo Luật.

7. Về thương lượng, hòa giải trong tố tụng trọng tài (Điều 9)

– Có ý kiến đề nghị sửa lại Điều 9 như sau: “Trong quá trình tố tụng trọng tài phải thực hiện việc hòa giải, đồng thời khuyến khích các bên giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải.”

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, khác với tố tụng dân sự, việc giải quyết bằng trọng tài được tiến hành theo sự tự thỏa thuận của các bên tranh chấp về chọn quy tắc tố tụng trọng tài, Trọng tài viên, ngôn ngữ… do đó, chỉ nên quy định việc hòa giải giữa các bên tranh chấp là quyền của họ (do các bên tự quyết định có hòa giải hay không) mà không nên quy định là trình tự bắt buộc trong tố tụng trọng tài. Tuy nhiên, dự thảo Luật đề cao nguyên tắc tự do thương lượng, hòa giải giữa các bên tranh chấp; đồng thời, quy định trách nhiệm của Hội đồng trọng tài tiến hành hòa giải về việc giải quyết vụ tranh chấp khi các bên có yêu cầu. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị sửa lại Điều 9 như sau: “Các bên có thể giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải thương mại trước khi đưa ra giải quyết bằng trọng tài. Trong trường hợp thương lượng hoặc hòa giải không thành, nếu có thỏa thuận trọng tài, tranh chấp được giải quyết theo quy định của Luật này.”

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, dự thảo Luật chỉ quy định trình tự, tố tụng trọng tài từ khi nhận được đơn khởi kiện của nguyên đơn. Do đó, việc tiến hành hòa giải, thương lượng giữa các bên tranh chấp trước khi đưa vụ án ra giải quyết bằng trọng tài là quyền đương nhiên của các bên mà không cần phải quy định trong dự thảo Luật này. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

8. Về địa điểm giải quyết tranh chấp bằng trọng tài (Điều 11)

Có ý kiến đề nghị quy định về địa điểm giải quyết tranh chấp bằng trọng tài như quy định tại Điều 7 của dự thảo Luật.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, việc xác định Toà án có thẩm quyền đối với hoạt động của Trọng tài quy định tại Điều 7 được căn cứ vào Bộ luật tố tụng dân sự. Còn việc xác định địa điểm tiến hành tố tụng trọng tài do các bên lựa chọn và không phụ thuộc vào nơi cư trú, nơi có trụ sở của các bên. Theo thông lệ quốc tế thì địa điểm giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là do các bên thỏa thuận lựa chọn. Do đó, việc xác định địa điểm giải quyết vụ tranh chấp bằng trọng tài không thể áp dụng tương tự như việc xác định thẩm quyền của Tòa án nhân dân quy định tại Điều 7 của dự thảo Luật. Vì vậy, xin được giữ như quy định tại Điều 11 của dự thảo Luật.

9. Về mất quyền phản đối (Điều 13)

Có ý kiến đề nghị bỏ quy định tại Điều này; có ý kiến đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của các bên, về thời hạn cụ thể bị mất quyền phản đối tại Trọng tài hoặc Tòa án; ý kiến khác đề nghị quy định rõ hơn thuật ngữ “mất quyền phản đối”.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, quy định này có ý nghĩa quan trọng đối với các bên nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ cũng như nhắc nhở các bên phải chủ động, kịp thời phát hiện các vi phạm trong tố tụng trọng tài để yêu cầu Hội đồng trọng tài xử lý. Tham khảo Luật mẫu về trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật thương mại quốc tế cũng có quy định tương tự. Vì vậy, cần thiết phải có quy định này trong Luật trọng tài thương mại. Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của các bên, về thời hạn cụ thể bị mất quyền phản đối tại Trọng tài hoặc Tòa án; đồng thời, quy định rõ hơn thuật ngữ “mất quyền phản đối”, dự thảo Luật đã được chỉnh lý lại tại Điều 13.

10. Về quản lý nhà nước về trọng tài (Điều 15)

– Có ý kiến đề nghị quy định cụ thể hơn chức năng của Bộ Tư pháp và bổ sung quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về trọng tài của cơ quan tư pháp địa phương giúp Bộ Tư pháp quản lý hoạt động trọng tài trên địa bàn.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, dự thảo Luật đã quy định nguyên tắc đối với nội dung quản lý nhà nước về Trọng tài, trách nhiệm của Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về Trọng tài và quy định Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về Trọng tài; dự thảo Luật cũng có quy định về chức năng của Sở Tư pháp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thực hiện một số nhiệm vụ nhất định. Còn việc quy định và hướng dẫn chi tiết thực hiện các chức năng cụ thể của Bộ Tư pháp, trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước về Trọng tài của các cơ quan tư pháp địa phương sẽ được quy định cụ thể trong Nghị định của Chính phủ. Đồng thời, để có cơ sở cho Chính phủ quy định và hướng dẫn thi hành trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật được bổ sung thêm khoản 4 Điều 15.

– Có ý kiến đề nghị giao trách nhiệm quản lý nhà nước về Trọng tài cho Trung tâm trọng tài.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, về nguyên tắc việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở nước ta được giao cho cơ quan nhà nước tiến hành. Trong khi đó, Trung tâm trọng tài là tổ chức nghề nghiệp, không phải là cơ quan hành chính nhà nước. Vì vậy, nếu giao cho Trung tâm trọng tài thực hiện chức năng quản lý nhà nước thì sẽ không phù hợp với nguyên tắc quản lý của Nhà nước ta. Do đó, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị không giao Bộ Tư pháp thực hiện chức năng bồi dưỡng, đào tạo Trọng tài viên mà giao cho các Trung tâm trọng tài hoặc Hiệp hội trọng tài.

Tiếp thu ý kiến nêu trên, dự thảo Luật được chỉnh lý lại theo hướng không quy định chức năng tổ chức việc đào tạo, bồi dưỡng Trọng tài viên cho Bộ Tư pháp mà Bộ Tư pháp chỉ thực hiện chức năng “hướng dẫn việc đào tạo, bồi dưỡng Trọng tài viên”. Việc đào tạo, bồi dưỡng Trọng tài viên giao cho Trung tâm trọng tài. Quy định như vậy vừa phù hợp với thực tiễn hoạt động của Trọng tài vừa phù hợp với thông lệ quốc tế và tính chất của Tổ chức trọng tài. Các Trung tâm trọng tài, Hiệp hội trọng tài là tổ chức xã hội – nghề nghiệp, các tổ chức này được toàn quyền tự chủ trong việc tổ chức đào tạo, bồi dưỡng Trọng tài viên cho tổ chức mình.

– Có ý kiến đề nghị bổ sung vào Điều này một khoản quy định Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong lĩnh vực hoạt động trọng tài thương mại; đề nghị quy định Trung tâm trọng tài phải gửi các phán quyết cho Viện kiểm sát nhân dân.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, theo quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân thì Viện kiểm sát nhân dân có chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp. Trong khi đó, giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thuộc hình thức giải quyết tranh chấp bằng tài phán tư. Trọng tài không phải là cơ quan tư pháp như Tòa án. Do đó, hoạt động tố tụng của Trọng tài không phải là hoạt động tư pháp nên không thuộc phạm vi kiểm sát của Viện kiểm sát nhân dân. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

11. Về tiêu chuẩn Trọng tài viên (Điều 20)

– Nhiều ý kiến tán thành với quy định cụ thể về tiêu chuẩn của Trọng tài viên trong dự thảo Luật. Có ý kiến đề nghị không nên quy định tiêu chuẩn của Trọng tài viên trong dự thảo Luật.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, việc quy định cụ thể về tiêu chuẩn của Trọng tài viên trong dự thảo Luật là cần thiết. Bởi vì, quy định như vậy là kế thừa quy định của Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003. Mặt khác, các quyết định của Trọng tài viên là rất quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tố tụng trọng tài, do đó việc quy định tiêu chuẩn của Trọng tài viên trong Luật này là nhằm tăng thêm uy tín và độ tin cậy của khách hàng đối với Trọng tài viên và các Tổ chức Trọng tài. Tham khảo Luật Trọng tài thương mại của một số nước như Canada, Singapore, Hàn Quốc,… tuy không có quy định về tiêu chuẩn Trọng tài viên trong luật, nhưng các Trung tâm trọng tài ở các nước này đều quy định các điều kiện tuyển chọn Trọng tài viên rất cụ thể và chặt chẽ. Thực tiễn lập pháp của nước ta cũng quy định tiêu chuẩn cụ thể đối với các chức danh như công chứng viên, giám định viên, hòa giải viên… Mặt khác, việc giải quyết tranh chấp thương mại bằng con đường Trọng tài ở nước ta còn ít, các tổ chức Trọng tài còn mới mẻ, vì vậy trong giai đoạn hiện nay việc quy định tiêu chuẩn của Trọng tài viên trong Dự thảo Luật là cần thiết nhằm bảo đảm cho các Trung tâm trọng tài Việt Nam xây dựng được những tổ chức trọng tài viên có uy tín và chất lượng.

– Có ý kiến đề nghị bổ sung thêm điều kiện Trọng tài viên phải có chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật và chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ trọng tài; phải qua lớp bồi dưỡng đào tạo Trọng tài viên; trường hợp Trọng tài viên không có bằng đại học Luật thì phải có chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật và chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ trọng tài; tiêu chuẩn về kiến thức pháp luật và thương mại đối với Trọng tài viên; tiêu chuẩn đạo đức của Trọng tài viên…

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, dự thảo Luật chỉ nên quy định những tiêu chuẩn cơ bản để một người có thể trở thành Trọng tài viên. Đối với những tiêu chuẩn khác thì nên để các Trung tâm trọng tài quy định để bảo đảm tính cạnh tranh và linh hoạt của mỗi Trung tâm trọng tài. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị bỏ quy định Trung tâm trọng tài có thể quy định thêm các tiêu chuẩn cao hơn tiêu chuẩn quy định tại khoản 1 Điều 20 đối với Trọng tài viên của tổ chức mình.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, dự thảo Luật chỉ quy định những tiêu chuẩn cơ bản để một người có thể trở thành Trọng tài viên. Việc cho phép Trung tâm trọng tài có thể quy định thêm các tiêu chuẩn cao hơn để bảo đảm tính chủ động, linh hoạt, cạnh tranh, tự chịu trách nhiệm, xây dựng đội ngũ Trọng tài viên có uy tín, nâng cao chất lượng hoạt động của các Trung tâm Trọng tài. Việc quy định như vậy, cũng không mâu thuẫn với các quy định của dự thảo Luật. Vì vậy, xin được giữ như quy định trong dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị cân nhắc tiêu chuẩn có trình độ chuyên môn cao và có nhiều kinh nghiệm thực tiễn quy định tại điểm c khoản 1 Điều 20.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, hoạt động trọng tài có tính đặc thù là các tranh chấp xảy ra trong nhiều lĩnh vực khác nhau, có thể có những lĩnh vực rất mới, không phải ai cũng có trình độ và có am hiểu sâu. Trong khi đó những người được các bên chọn để giải quyết tranh chấp cho họ phải là những người có uy tín, có kinh nghiệm chuyên sâu đối với lĩnh vực mà các bên tranh chấp yêu cầu giải quyết. Tuy nhiên, nhiều người trong số họ có thể không có trình độ đại học nhưng lại là những người được thừa nhận có nhiều kinh nghiệm thực tiễn, có trình độ chuyên môn cao trong một lĩnh vực cụ thể được Trung tâm trọng tài và các bên lựa chọn làm Trọng tài viên. Đây là những trường hợp đặc biệt, vì vậy Luật này cũng cần quy định cho phép họ được chọn làm Trọng tài viên. Do đó, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật và có chỉnh sửa lại cho phù hợp.

12. Về phạm vi trách nhiệm của Trọng tài viên (Điều 22)

Có ý kiến đề nghị sửa lại nội dung Điều này cho chặt chẽ theo hướng Trọng tài viên phải chịu trách nhiệm về phán quyết của mình cả trong trường hợp do lỗi cố ý, lỗi vô ý.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, Trọng tài viên là người do các bên lựa chọn để giải quyết vụ tranh chấp. Trong quá trình giải quyết tranh chấp tại trọng tài, Trọng tài viên một mặt phải tôn trọng sự thỏa thuận của các bên, mặt khác phải tuân thủ các quy định của pháp luật có liên quan, bảo đảm công bằng và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Trong quá trình giải quyết vụ tranh chấp cũng không loại trừ việc Trọng tài viên có thể có sai sót. Do đó, nếu là sai sót do lỗi vô ý thì không nên xác định trách nhiệm của Trọng tài viên. Quy định như vậy là phù hợp với thông lệ quốc tế. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

13. Về tư cách pháp nhân và cơ cấu của Trung tâm trọng tài (Điều 28)

Có ý kiến đề nghị xem xét lại quy định tại khoản 2 Điều 28 vì “Trung tâm trọng tài là tổ chức phi lợi nhuận” nhưng lại thu phí và các khoản thu hợp pháp khác.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, Trung tâm trọng tài không phải là doanh nghiệp, không tiến hành các hoạt động kinh doanh để thu lợi nhuận. Tuy nhiên, vì Trung tâm trọng tài không được ngân sách nhà nước hỗ trợ kinh phí cho hoạt động. Vì vậy, khoản 6 Điều 29 dự thảo Luật quy định Trung tâm trọng tài có quyền thu phí trọng tài và các khoản thu hợp pháp khác có liên quan đến hoạt động trọng tài nhưng khoản thu này không có tính chất lợi nhuận như đối với doanh nghiệp và chủ yếu là nguồn thu để phục vụ cho hoạt động của Trung tâm trọng tài. Tuy nhiên, để làm rõ hơn bản chất của Trung tâm Trọng tài thì khoản 2 Điều 28 dự thảo Luật xin được chỉnh lý lại như sau: “Trung tâm trọng tài hoạt động không vì mục đích lợi nhuận.”

14. Về phí trọng tài (Điều 35)

Có ý kiến đề nghị bỏ các điểm a, b, c, d và đ khoản 1 Điều 35 và giao Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định bằng một văn bản riêng; đề nghị không giao Trung tâm trọng tài, Hội đồng trọng tài ấn định mức phí mà cần quy định cụ thể mức phí trọng tài trong Luật này.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, cần thiết phải quy định cụ thể phí trọng tài gồm những loại gì như tại khoản 1 Điều 35 của dự thảo Luật để dễ áp dụng, tránh tùy tiện khi Luật này được ban hành. Xét về bản chất phí trọng tài là khoản tiền chi trả cho việc cung cấp dịch vụ trọng tài. Vì vậy, mức phí cụ thể là bao nhiêu sẽ do các bên tự thỏa thuận với Trung tâm trọng tài trên cơ sở biểu phí trọng tài do Trung tâm trọng tài ấn định. Mặt khác, thực tiễn hoạt động trọng tài ở nước ta và thông lệ quốc tế cho thấy các Trung tâm trọng tài khi ban hành biểu phí trọng tài phải xem xét các yếu tố trong đó có yếu tố cạnh tranh để ban hành biểu phí trọng tài hợp lý. Vì vậy trong dự thảo Luật không nên quy định mức phí trọng tài cụ thể mà cho phép Trung tâm trọng tài xây dựng biểu phí riêng trên cơ sở các nguyên tắc quy định tại Điều 35 của dự thảo Luật. Do đó, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

15. Về khiếu nại và giải quyết khiếu nại quyết định của Hội đồng trọng tài về thẩm quyền (Điều 45)

Có ý kiến đề nghị sửa lại khoản 5 Điều 45 theo hướng: trong khi Tòa án giải quyết đơn khiếu nại về việc Trọng tài thụ lý giải quyết vụ việc không đúng thẩm quyền, Hội đồng trọng tài phải tạm hoãn việc giải quyết tranh chấp, chờ kết quả Tòa án giải quyết đơn.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, đặc thù của Hội đồng trọng tài là các Trọng tài viên có thể ở các địa phương hoặc các nước khác nhau được các bên đương sự lựa chọn. Vì vậy, trong quá trình giải quyết tranh chấp, một trong các bên có khiếu nại về quyết định của Hội đồng trọng tài về thẩm quyền mà Hội đồng trọng tài phải tạm hoãn để chờ kết quả giải quyết đơn khiếu nại của Tòa án thì rất khó khăn cho Hội đồng trọng tài và gây tốn kém cho các bên. Quy định như vậy là phù hợp với quy định của Luật mẫu về Trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật thương mại quốc tế. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

16. Về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài thu thập chứng cứ (Điều 47)

– Có ý kiến đề nghị không quy định trong dự thảo Luật về Toà án hỗ trợ Hội đồng trọng tài thu thập chứng cứ như quy định tại khoản 5 Điều 47.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, trong quá trình giải quyết vụ tranh chấp, các bên đương sự và Hội đồng trọng tài phải chủ động tiến hành thu thập chứng cứ. Trong trường hợp đương sự và Hội đồng trọng tài không thể tự mình thu thập được chứng cứ mà cần phải yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được hoặc hiện vật khác liên quan đến việc giải quyết vụ việc thì có thể yêu cầu Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ. Bởi vì, trên thực tế yêu cầu của Hội đồng trọng tài đối với cá nhân, cơ quan, tổ chức khác (không phải là các bên đương sự trong vụ tranh chấp) đang giữ các chứng cứ phải giao nộp, cung cấp cho Hội đồng trọng tài hiệu quả không cao. Hội đồng trọng tài không có quyền ra quyết định có tính chất cưỡng chế đối với người thứ ba liên quan đến việc giải quyết tranh chấp. Mặt khác, theo quy định của một số Luật chuyên ngành như: Luật Ngân hàng nhà nước, Luật các tổ chức tín dụng… thì chỉ có cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới có quyền yêu cầu cung cấp thông tin, không phải bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng có thể có quyền yêu cầu cung cấp thông tin. Vì vậy, quy định Tòa án hỗ trợ Hội đồng trọng tài thu thập chứng cứ trong trường hợp nêu trên là phù hợp với pháp luật có liên quan và thực tiễn hoạt động trọng tài, bảo đảm cho Hội đồng trọng tài giải quyết vụ tranh chấp có hiệu quả, đồng thời cũng phù hợp với thông lệ quốc tế và Luật mẫu về Trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật thương mại quốc tế. Vì vậy xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị cần quy định rõ người chịu trách nhiệm thanh toán chi phí cho người làm chứng trong trường hợp Hội đồng trọng tài yêu cầu người làm chứng có mặt tại phiên họp giải quyết tranh chấp.

Tiếp thu ý kiến nêu trên, dự thảo Luật đã bổ sung quy định này vào cuối khoản 1 Điều 48.

17. Về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời (Điều 50)

Có ý kiến cho rằng chỉ có Tòa án mới có thẩm quyền áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm bảo đảm hiệu lực và tính khả thi của các biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, việc quy định Hội đồng trọng tài cũng có quyền áp dụng một số biện pháp khẩn cấp tạm thời như quy định tại Điều 50 của dự thảo Luật để bảo đảm cho việc giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài có hiệu quả, mặc dù đây là quy định mới so với Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003, nhưng phù hợp với thực tiễn hoạt động của Trọng tài thương mại, đặc biệt là yêu cầu tăng cường vai trò, hiệu lực của Trọng tài; mở rộng, khuyến khích phát triển cơ chế giải quyết bằng con đường trọng tài, một thiết chế tài phán tư ở Việt Nam. Mặt khác, Luật mẫu về Trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật Thương mại quốc tế và Luật Trọng tài của nhiều nước cũng quy định cho Trọng tài có thẩm quyền này. Vì vậy, việc giao Trọng tài có thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời là cần thiết, phù hợp với hoạt động của Trọng tài và thông lệ quốc tế. Do đó, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

18. Về việc vắng mặt của các bên (Điều 57)

Có ý kiến đề nghị quy định cụ thể về việc vắng mặt có lý do chính đáng là bao nhiêu lần, nếu vẫn vắng mặt tiếp thì Hội đồng trọng tài quyết định giải quyết tranh chấp.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, khác với thủ tục giải quyết tranh chấp tại Tòa án, quy tắc tố tụng trọng tài được áp dụng do các bên lựa chọn. Phiên họp giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vẫn được tiến hành khi các bên được triệu tập hợp lệ tham dự phiên họp mà vắng mặt không phụ thuộc vào việc họ vắng mặt lần đầu hay lần thứ hai. Do đó, trong tố tụng trọng tài, không có quy định về số lần đương sự được vắng mặt. Hơn nữa, để tạo điều kiện thuận lợi cho các bên, trong trường hợp vắng mặt có lý do chính đáng thì một hoặc các bên có thể yêu cầu Hội đồng trọng tài hoãn phiên họp giải quyết tranh chấp theo quy định tại Điều 58 của dự thảo Luật. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

19. Về đăng ký phán quyết Trọng tài vụ việc (Điều 63)

Có ý kiến đề nghị không nên quy định phán quyết của trọng tài vụ việc phải đăng ký tại Tòa án.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, việc quy định phán quyết Trọng tài vụ việc phải được đăng ký tại Tòa án là cần thiết. Tuy Trọng tài vụ việc và Trọng tài quy chế đều hoạt động như một cơ quan tài phán độc lập và có thẩm quyền ra phán quyết như nhau nhưng Trọng tài vụ việc có điểm đặc thù so với Trọng tài quy chế. Trọng tài quy chế là hình thức trọng tài được tiến hành tại một Trung tâm trọng tài và theo quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài, do vậy phán quyết của Trọng tài quy chế được sử dụng con dấu, bảo đảm bằng trách nhiệm và uy tín của Trung tâm trọng tài, có sự giám sát của Trung tâm trọng tài. Còn Trọng tài vụ việc là hình thức Trọng tài do các bên thành lập để giải quyết vụ tranh chấp theo trình tự, thủ tục do họ thỏa thuận. Vì vậy, việc đăng ký phán quyết Trọng tài vụ việc tại Tòa án (khi có yêu cầu của đương sự) là nhằm ràng buộc về trách nhiệm pháp lý giữa các bên và trách nhiệm của Trọng tài viên đối với phán quyết của mình, tạo cơ sở để cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thi hành phán quyết này. Trên thế giới, hầu hết các nước áp dụng Luật mẫu về Trọng tài thương mại quốc tế của Ủy ban Liên hiệp quốc về Luật thương mại quốc tế đều quy định trong Luật Trọng tài thương mại của nước mình thủ tục công nhận và thi hành phán quyết trọng tài. Theo đó các phán quyết trọng tài không phân biệt đó là phán quyết của Trọng tài vụ việc hay của Trọng tài quy chế đều phải chuyển qua Tòa án để Tòa án ra lệnh thi hành phán quyết đó khi có yêu cầu của bên được thi hành.

Ở nước ta, xuất phát từ thực tiễn Pháp lệnh trọng tài thương mại năm 2003 quy định quyết định của Trọng tài quy chế được thi hành ngay mà không cần Tòa án công nhận. Xét tính đặc thù của Trọng tài vụ việc và tham khảo kinh nghiệm của nước ngoài, Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy rằng việc quy định đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc tại Tòa án có thẩm quyền trong dự thảo Luật này là cần thiết. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định việc đăng ký phán quyết của Hội đồng trọng tài vụ việc tại Tòa án. Tuy nhiên, việc quy định thủ tục đăng ký phán quyết Trọng tài vụ việc tại Tòa án cần cụ thể, đơn giản, nhanh chóng, tạo điều kiện thuận lợi cho bên yêu cầu đăng ký và không được làm thay đổi nội dung và tính pháp lý của phán quyết trọng tài.

20. Về căn cứ hủy phán quyết trọng tài (Điều 69)

– Có ý kiến đề nghị quy định cụ thể các hành vi cấm trong dự thảo Luật để làm căn cứ hủy phán quyết trọng tài.

Ủy ban thường vụ Quốc hội nhận thấy, tại Điều 69 dự thảo Luật đã quy định các nội dung cụ thể để khi phán quyết trọng tài có vi phạm thì Tòa án căn cứ vào đó để hủy phán quyết trọng tài. Vì vậy, xin được giữ như quy định của dự thảo Luật.

– Có ý kiến đề nghị quy định rõ nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam là nguyên tắc nào.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận thấy các Bộ luật, Luật khi được Quốc hội ban hành đều có quy định về nguyên tắc cơ bản áp dụng đạo luật đó, như Luật Thương mại quy định nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật của thương nhân trong hoạt động thương mại; nguyên tắc tự do, tự nguyện thoả thuận trong hoạt động thương mại…. Các giao dịch thương mại, giao dịch dân sự, hay giao dịch trong các lĩnh vực khác đều phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản đã được xác định trong văn bản pháp luật có liên quan. Việc tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật có liên quan là điều kiện để công nhận giao dịch, thỏa thuận trọng tài, phán quyết trọng tài có hiệu lực là cần thiết. Tuy nhiên, dự thảo Luật quy định phán quyết trọng tài bị hủy nếu phán quyết đó trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì rất chung và khó áp dụng trong thực tiễn, dễ dẫn đến tùy tiện của các Thẩm phán khi xét hủy phán quyết trọng tài. Do đó, điểm d khoản 2 Điều 69 dự thảo Luật đã được chỉnh lý lại như sau: Phán quyết trọng tài bị hủy nếu trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam có liên quan.

21. Về Tòa án xét đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài (Điều 72)

Có ý kiến đề nghị quy định việc xét đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài được thực hiện bởi một Hội đồng gồm ba Thẩm phán và quyết định này có hiệu lực thi hành ngay.

Tiếp thu ý kiến nêu trên, Điều 72 dự thảo Luật đã được chỉnh lý quy định Hội đồng xét đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài gồm ba Thẩm phán, trong đó có một Thẩm phán làm chủ tọa. Quyết định của Tòa án là quyết định cuối cùng và có hiệu lực thi hành. Trường hợp phán quyết của Tòa án có sai sót làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của các bên đương sự, được Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao hoặc Chánh án Tòa án nhân dân tối cao kháng nghị sẽ được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Việc xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm được thực hiện theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự. Về vấn đề này (khoản 11 Điều 72) Hội luật gia Việt Nam (cơ quan chủ trì soạn thảo) và một số đại biểu Quốc hội đề nghị cân nhắc thêm vì tố tụng trọng tài có tính đặc thù, vụ việc xét xử ở trọng tài cần được xem xét, giải quyết nhanh chóng.

Kính thưa các vị đại biểu Quốc hội,

Ngoài các nội dung đã được giải trình, tiếp thu, chỉnh lý trên đây, dự thảo Luật còn tiếp thu nhiều ý kiến khác như: xác định Tòa án có thẩm quyền đối với hoạt động của Trọng tài; ngôn ngữ trong tố tụng trọng tài; điều kiện và thủ tục thành lập Trung tâm trọng tài; thẩm quyền của Hội đồng trọng tài về triệu tập người làm chứng; thẩm quyền, trình tự, thủ tục của Tòa án áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời; gửi thông báo và trình tự gửi thông báo; thành phần Hội đồng Trọng tài; thay đổi Trọng tài viên; đình chỉ giải quyết vụ tranh chấp; Chi nhánh và Văn phòng đại diện của tổ chức trọng tài nước ngoài tại Việt Nam…. và được chỉnh lý tại các điều tương ứng. Dự thảo Luật cũng được rà soát, hoàn thiện về mặt bố cục, kỹ thuật văn bản bảo đảm phù hợp với các văn bản pháp luật có liên quan. Dự thảo Luật Trọng tài thương mại trình Quốc hội xem xét thông qua gồm 13 chương, 83 điều.

Trên đây là Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý Dự thảo Luật Trọng tài thương mại. Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin kính trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Nơi nhận:

– Như trên;

– Lưu VPQH.

TM. ỦY BAN THƯỜNG VỤ QUỐC HỘI

PHÓ CHỦ TỊCH

(đã ký)

UÔNG CHU LƯU

Advertisements

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: