NGƯỜI VIỆT CÓ TRUYỀN THỐNG BẤT TUÂN PHÁP LUẬT?

THS. ĐINH THẾ HƯNG – Vin Nhà nước và Pháp lut

  Dân hai lăm triệu ai người lớn

Nước bốn ngàn năm vẫn trẻ con.(Tản Đà)

Cách đây vài năm không ít người Trung Quốc đã từng bị sốc khi cuốn “Người Trung Quốc xấu xí” của nhà văn Bá Dương ra đời. Sốc là phải thôi bởi từ lâu người ta đã quá quen với “những từ có cánh” để cho “cả nhà đều vui” khi nói về dân tộc mình .Thói thường “tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại” là cách ứng xử đã trở thành chuẩn mực giữa người với người và giữa mình với chính mình. Thế nhưng, một dân tộc mạnh phải biết nhìn thấy và dũng cảm thừa nhận những nhược điểm của mình. Nói cách khác, biết mình yếu ở chỗ nào tức là đã mạnh thêm được một ít. Còn thói xấu của người Việt mình không phải là không có chỉ có điều nó chưa được chỉ mặt đặt tên chính xác thôi. Bất tuân pháp luật – là một thói xấu như vậy.

Pháp luật- chắc nó trừ mình ra

   Biểu hiện của việc bất tuân pháp luật trước hết có thể tìm trong lịch sử. Đó là những cuộc khởi nghĩa nông dân liên miên của người Việt chống lại sự thống trị của ngoại bang trong đêm dài Bắc thuộc, trong những giai đoạn mà triều đình phong kiến đang suy vong và lòng dân không yên…Ngay cả bây giờ, tuy không phải là trào lưu nhưng ý thức tuân thủ pháp luật của dân mình còn kém lắm- có thể kể cả ngày không hết. Nhẹ thì vi phạm luật giao thông, mắt trước mắt sau không thấy cảnh sát đâu là vượt đền đỏ. Cao hơn tý nữa là lấn chiếm đất đai, rồi xây dựng trái phép… Điều đáng buồn nhất là người ta coi việc vi phạm ấy là cái gì đó có vẻ hay ho. Có chị mấy lần vượt đèn đỏ bị công an bắt hụt coi đó là chiến tích âm ỉ sung sướng mấy ngày chưa hết gặp ai cũng khoe. Những người nghành toà án có lẽ không ai là không cảm thấy chua chát khi đương sự của mình gọi mãi không đến hỏi tại sao thì họ bảo các cụ dạy “vô phúc đáo tụng đình” bởi “chờ được vạ thì má đã sưng”. Người ta đã đồng nghĩa pháp luật và toà án với xử phạt và trừng trị. Chính vì vậy, có làm ngành toà mới  có thể chia sẻ với Chánh án TANDTC đương nhiệm khi ông bày tỏ mơ ước trước Quốc hội có một ngày, ngành toà có  những “đương sự tốt, bị cáo tốt”. Có nghĩa là người dân thay vì chống đối hãy coi toà án là người bảo vệ công lý. Cho dù toà có phạt ai đi chăng nữa cũng không ngoài mục đích đem đến sự an toàn pháp lý cho xã hội và bảo vệ con người. Nghe nói ở một số nước, luật bảo vệ môi trường và động vật cũng như ý thức tuân thủ pháp luật của họ cao đến mức chim bồ câu có thể thanh thản dạo chơi và kiếm ăn hàng đàn trên các quảng trường thành phố và được con người coi ngươi đối xử như những người bạn. Trộm nghĩ nếu như ở nước mình quảng trường có nuôi chim là mơ ước của mấy ông ông bợm nhậu . Chỉ có thịt chim ngon và bổ là có thật còn pháp luật này nọ – chắc nó trừ mình ra.

Nguyên nhân- tìm trong lịch sử 

Một giáo sư nổi tiếng đã dày công nghiên cứu lịch sử và pháp luật Việt Nam sau khi quả quyết về cái “truyền thống” không quý báu nói trên của người Việt mình đã lý giải thuyết phục nguyên nhân của nó. Đó là do dân ta phải sống quá lâu trong chế độ đô hộ, phong kiến, thực dân . Pháp luật theo họ là công cụ của kẻ thống trị, của ngoại bang chỉ để trấn áp, trừng trị và phục vụ thiểu số người. Bất tuân pháp luật là sự phản ứng của người Việt  trước kiểu pháp luật ấy. Chính vì vậy họ không tìm thấy trong pháp luật những giá trị phản ánh lợi ích của mình nên đã hình thành nên một phản xạ luôn đặt pháp luật trong tư thế đối lập với mình. Pháp luật là của nhà nước, nhà nước không phải của dân. Còn người dân Việt, họ đã quay về cố thủ sau luỹ tre làng và bằng lòng với những lệ làng, hương ước tuy giản dị đơn sơ và có phần hoang dã nhưng lại phản ánh được ý chí của họ. Cố Giáo sư Trần Quốc Vượng đã hơn một lần khẳng định. “người Việt mất nước chứ không mất làng” là vì thế. Phải chăng cái tâm lý coi pháp luật luôn là một giá trị đối lập vớI mình còn rơi rớt đến bây giờ?

     Để người dân không còn bất tuân pháp luật cần phải khẳng định đó là kiểu pháp luật gì. Tôi nghĩ rằng người Việt mình sẽ không có truyền thống bất tuân pháp luật khi họ nhận thấy cái pháp luật hiện hữu đang điều chỉnh họ là kiểu pháp luật phù hợp với quy luật khách quan, khi nó “vang vọng tiếng dân” chứ không phải là sự áp đặt của thiểu số người trong xã hội. Để kết bài viết này chúng tôi xin phép được nhắc lại một câu của PGS.TS Phạm Duy Nghĩa- Khoa Luật -Đại học Quốc gia Hà NộI trong bài viết của ông đăng trên tạp chí Dân chủ và pháp luật năm 2001 đó là : Trong một xã hội phương Đông như Việt Nam, thiếu luật chưa hẳn là  một điều gì  đó đáng lo ngại, điêù nguy hiểm nhất là người dân thờ ơ với pháp luật.

SOURCE: Người Việt phẩm chất và thói hư tật xấu. NXB Thanh Niên 2009

Advertisements

2 Responses

  1. Nguoi Viet minh dung co nhieu tat xau that. Co the ke ra vai tat xau dien hinh nhu: to mo (dieu nay thi ai cung biet, di duong he cu thay gi la la tum nam, tum bay lai xem lam tac nghen ca giao thong, tham chi co the co nhung tai nan dang tiec xay ra do khong tap trung quan sat…); thoi xau nua chac ai cung biet do la so nguoi khac noi xau ve minh (he o co quan nhin thay ai do to nho, thu thi sau lung minh … la nghi ngay ho dang noi xau ve minh…); neu nhin duoi goc do phap luat thi bat tuan phap luat cung la mot tat xau lon, dac biet khi chung ta dang tien toi xay dung nha nuoc phap quyen. Tuy nhien, noi di thi cung phai noi lai, toi da nghe ai do noi rang chinh nho truyen thong bat tuan phap luat, phep vua thua le lang do ma chung ta moi chong choi duoc voi 1000 nam, Bac thuoc voi su tham nho cua giac tau ma chung ta van la chung ta. Ai do cung noi dua rang o Viet Nam co le khong so khung bo boi ban tinh to mo cua nguoi Viet, nguoi Viet cu thay ai do hanh vi khong ro rang la gay su chu y ngay, nen cac am muu khung bo rat de bi phat hien…hii. Noi gi thi noi de co mot trat tu xa hoi thi can phai co Nha nuoc va phap luat, ke ca khi xa hoi dan su da phat trien thi viec tuan thu phap luat hay dieu le cua cac to chuc xa hoi van la dieu kien tien quyet giu vung on dinh xa hoi va phat trien. Dieu quan trong nhat trong van de nay toi cho rang phap luat do phai mang hoi tho cua cuoc song, phu hop voi thuc tai cuoc song cua chung ta.

  2. Sống trong xã hội nào, thời đại nào cũng vậy thôi, mọi thứ “Không có gì là hoàn hảo” nhưng chúng ta có thể biết cái gì là hợp lý. Xét về phương diện Triết học thì vật chất nào, quan hệ xã hội nào, chế độ xã hội nào (tạm gọi chung là vấn đề)….. còn tồn tại được, vẫn có người chấp nhận nó có nghĩa là vấn đề đó còn hợp lý, vì nó còn hợp lý nên nó còn tồn tại – chưa bị thay thế. Một vấn đề càng hợp lý thì được càng nhiều người chấp nhận, và nó sẽ càng có sức mạnh lấn áp những vấn đề khác, cũng tương tự như các nhà Triết học, khoa học tranh cãi về chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản ấy (nhưng cả hai đều tồn tại vì mỗi chế độ đều có những lý do tồn tại). Mỗi khi vấn đề đó đã tồi tàn, không còn phù hợp, chống đối lại mọi người… thì sớm hay muộn cũng sẽ bị thay đổi bởi vấn đề hợp lý hơn, không kể vấn đề đó là khách quan hay chủ quan.
    Pháp luật cũng là một vấn đề do con người ban hành ra, mang tính chủ quan, thậm chí chỉ là ý chí của một nhóm người (Tổ biên tập, Ban soạn thảo, hoặc người đứng đầu) nên không tránh khỏi sự phiến diện, thiếu sót. Nếu càng có nhiều ý kiến ở nhiều lĩnh vực, đa dạng nhóm người, cơ quan tham gia ý kiến thì văn bản được ban hành sẽ phản ánh càng nhiều, càng đầy đủ quyền, lợi ích, nghĩa vụ của công dân, đảm bảo hài hòa giữa quyền và nghĩa vụ, tức là văn bản đó sẽ có tính hợp lý cao hơn – tuổi thọ của văn bản đó sẽ tồn tại lâu hơn. Bất cứ một Nhà nước nào, phạm vi hẹp hơn là Cơ quan ban hành văn bản không ai không muốn văn bản được mình ban hành ra không hợp tình hợp lý cả. Điều này phụ thuộc vào trình độ lập pháp của một Quốc gia (thậm chí cũng chịu ảnh hưởng lớn từ các điều kiện khác như sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế, phát sinh những quan hệ xã hội mới… xét ở phạm vi rộng thì các yếu tố này nằm trong yếu tố trình độ lập pháp- nếu trình độ cao thì sẽ có những quy định bao quát, toàn diện phản ánh đúng, đủ tất cả những quan hệ xã hội hiện tại và tương lai….). Nhưng trình độ lập pháp và lập quy của nước ta hiện nay còn những hạn chế nhất định nên văn bản được ban hành không những chưa bảo vệ tốt quyền lợi của công dân mà thậm chí còn quy định nghĩa vụ nặng nè cho họ, dẫn đến văn bản thiếu tính khả thi (không hợp tình hợp lý). Và như vậy, người dân không tuân thủ là đúng, mặt khác, một số văn bản pháp luật nước ta có chế tài chưa đủ mạnh hoặc văn bản đó có tính khả thi nhưng khâu tuyên truyền, phổ biến chưa tốt, cộng thêm ý thức tự giác của người dân kém (ý thức này đi đôi với trình độ phát triển kinh tế- khi người dân đói, kém, thấy bất lợi thì họ chấp nhận làm một số việc để kiến sống) nên dẫn đến vi phạm pháp luật, thậm chí là tội phạm, có những người biết pháp luật quy định “cấm” nhưng vẫn cố tình thực hiện (có người lợi dụng kẽ hở của văn bản pháp luật). Tuy nhiên, đa số người dân không biết những gì mình làm là hợp pháp hay vi phạm….
    Tóm lại, một phần do văn bản pháp luật của nước ta chưa hoàn thiện, khâu tuyên truyền, phổ biến chưa tốt, ý thức chấp hành pháp luật của người dân kém nên việc bất tuân pháp luật là không tránh khỏi. Để khắc phục việc bất tuân pháp luật thì cần khắc phục các nguyên nhân trên.

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: