QUI CHẾ NỀN KINH TẾ PHI THỊ TRƯỜNG TRONG PHÁP LUẬT CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ CỦA EU VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRONG CÁC VỤ KIỆN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA VIỆT NAM

image THS. TRẦN THU HƯỜNG – Bộ Tư pháp

Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới từ năm 2007 và chấp nhận thời hạn 12 năm cho quy chế nền kinh tế phi thị trường kể từ ngày gia nhập và không muộn hơn 31/12/2018. Hệ quả trực tiếp cam kết này đó là việc áp dụng quy chế nền kinh tế phi thị trường trong điều tra chống bán phá giá đối với hàng hóa của Việt Nam trên thị trường thế giới. Tuy nhiên trước đó hàng hóa của Việt Nam đã phải đối mặt với quy chế nền kinh tế phi thị trường trong quá trình điều tra chống bán phá của US và EU.

Bài viết này nghiên cứu các quy định của EU về chống bán phá giá đối với các nước có nền kinh tế thị trường qua việc phân tích các vụ điều tra đã thực hiện đối với hàng hóa của Việt Nam, cụ thể là chốt cải thép không gỉ (2004), xe đạp (2005) và giày mũ da (2006). Từ thực tiễn giải quyết các vụ kiện chống bán phá giá đối với Việt Nam của EU, bài viết được hy vọng là làm rõ các vấn đề pháp lý mà các doanh nghiệp Việt Nam nên lưu tâm khi tham gia các vụ kiện chống bán phá giá cũng như khi đưa ra các phản biện hợp lý và trong một chừng mực nào đó phù hợp với các tiêu chí xem xét của EU.

Quy chế nền kinh tế phi thị trường áp dụng trong điều tra chống bán phá giá được nêu tại Điều 2(7) Quy định của Hội đồng số 384/96 ngày 22/12/1995 về việc bảo vệ chống lại hàng nhập khẩu bán phá giá từ các quốc gia không phải là thành viên của Cộng đồng Châu Âu (sau đây gọi là Quy định số 384/96). Đến Quy định của Hội đồng số 905/98 ngày 27/4/1998 sửa đổi Quy định của Hội đồng số 384/96, các quy chế đối với nền kinh tế thị trường đã được bổ sung thêm với việc mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp được áp dụng quy chế điều tra thông thường trong trường hợp đáp ứng các điều kiện nhất định. Và trong Quy định này, Việt Nam có tên trong danh sách các quốc gia có nền kinh tế phi thị trường đang trong quá trình chuyển đổi. Tiếp theo, ngày 5/11/2002, Quy định của Hội đồng số 1972/2002 sửa đổi Quy định số 384/96 quy định về nguyên tắc thuế chống bán phá giá sẽ được áp dụng theo mức phù hợp cho mọi vụ việc, trên cơ sở không phân biệt đối xử đối với hàng hóa nhập khẩu từ các nguồn khác nhau bị kết luận là có bán phá giá và gây thiệt hại. Tuy nhiên nếu như doanh nghiệp thuộc các quốc giá có nền kinh tế phi thị trường đáp ứng được các yêu cầu theo quy định thì sẽ được áp mức thuế riêng cho từng doanh nghiệp (gọi là individual treatment – IT).

Như vậy, cho đến nay, các quy định đặc thù về chống bán phá giá đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia có nền kinh tế phi thị trường được quy định tại các Điều 2(7) và Điều 9(5) trong Quy định số 1225/2009 ngày 30/11/2009 về chống bán phá giá của EU. Theo đó quy chế gồm có các nội dung cơ bản sau:

– Trường hợp hàng chống bán phá giá có nguồn gốc từ nền kinh tế phi thị trường thì giá trị thông thường (normal value) sẽ được xác định dựa trên giá của quốc gia thay thế hoặc giá do cơ quan điều tra xác định trên cơ sở giá của quốc gia thay thế;
– Trường hợp các nhà sản xuất nếu cung cấp đủ các bằng chứng về việc doanh nghiệp hoạt động theo các quy luật của kinh tế thị thì việc xác định giá thông thường sẽ được áp dụng như trường hợp của nền kinh tế thị trường (market economy treatment – MET);

– Về cơ bản việc áp thuế chống bán phá giá cho sản phẩm từ mọi doanh nghiệp trong quốc gia, tuy nhiên doanh nghiệp xuất khẩu từ nước có nền kinh tế phi thị trường có thể có cơ hội được hưởng mức thuế riêng (individual treatment – IT).
1. Phương pháp tiếp cận quốc gia thay thế trong quy chế áp dụng đối với nền kinh tế phi thị trường

Điểm quan trọng nhất của quy chế nền kinh tế phi thị trường theo quy định của Luật chống bán phá của EU đó là phương pháp tiếp cận bằng quốc gia thay thế. Theo đó, giá trị thông thường của sản phẩm sẽ không được xác định dựa trên giá và chi phí sản xuất thực tế tại quốc gia xuất khẩu mà sẽ dựa trên giá và chi phí của một quốc gia khác được cho là tương tự, phù hợp và là nền kinh tế thị trường.
Tuy nhiên, trên thực tế việc lựa chọn các quốc gia thay thế lại không giống như cách hiểu từ việc sử dụng thuật ngữ tương tự, phù hợp và là nền kinh tế thị trường. Điều 2(7)(a) quy định:
Một nước thứ ba có nền kinh tế thị trường phù hợp sẽ được lựa chọn không theo một cách thức không hợp lý, có xem xét tới bất kỳ thông tin đáng tin cậy nào có được tại thời điểm lựa chọn.
Có thể thấy ngay trong cách quy định của Luật chống bán phá giá của EU, định nghĩa về quốc gia thay thế cũng không rõ ràng. Thay vì cách quy định khẳng định việc lựa chọn dựa trên cách thức hợp lý, EU quy định khẳng định một cách gián tiếp. ‘Lựa chọn không theo một cách thức không hợp lý’ không hoàn toàn đồng nghĩa với ‘lựa chọn cách thức hợp lý’. Nếu quy định theo hướng khẳng định trực tiếp thì EU sẽ đưa ra các tiêu chí cụ thể và sẽ dễ dàng cho bị đơn trong việc đưa ra các lập luận của mình. Tuy nhiên, việc quy định theo hướng khẳng định gián tiếp này, EU không cần thiết phải có những quy định cụ thể và hoàn toàn chủ động xem xét và bác bỏ lập luận của bị đơn.
Xem xét các vụ kiện của Việt Nam, các quốc gia đã được lựa chọn bao gồm Đài Loan (chốt cài thép không gỉ), Mexico (xe đạp) và Brazil (giày mũ da). Một vài quốc gia đã được đề xuất lựa chọn bao gồm Nhật (ống tuýp thép), Ấn Độ (chốt cài thép không gỉ), Ấn Độ, Thái Lan (xe đạp) và Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ (giày mũ da). Qua các vụ kiện này có thể thấy các tiêu chí để lựa chọn quốc gia thay thế được các cơ quan điều tra của EU áp dụng bao gồm:
Thứ nhất là việc tồn tại thị trường cạnh tranh đối với sản phẩm tương tự đang được điều tra tại quốc gia thay thế. Qua các vụ kiện của Việt Nam có thể thấy EU đã xem xét tính cạnh tranh bao gồm việc tồn tại các nhà sản xuất khác nhau, bao gồm cả nội địa và nhập khẩu; sản phẩm có thể được bán tại thị trường trong nước hoặc xuất khẩu. Ví dụ như việc lựa chọn Đài Loan là quốc gia thay thế trong vụ kiện chốt cài thép không gỉ, EU lý giải Đài Loan là quốc gia sản xuất chốt cài thép không gỉ lớn nhất thế giới. Thị trường Đài Loan mang tính cạnh tranh bởi tồn tại một số lượng lớn các nhà sản xuất và phân phối sản phẩm chốt cài thép không gỉ. Tương tự đối với việc lựa chọn Brazil trong vụ kiện giày mũ da. Trong phán quyết của EU, Brazil được coi là một lựa chọn hợp lý vì sự tồn tại của các nhà sản xuất trong nước và một loạt các sản phẩm nhập khẩu tạo ra một thị trường cạnh tranh đối với sản phẩm giày mũ da. Sản phẩm giày mũ da của Brazil cũng được xuất khẩu đi các thị trường Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Châu Âu.
Thứ hai là tính đại diện của sản phẩm tương tự đang được điều tra. Tiêu chí này liên quan đến việc xác định giá trị thông thường của sản phẩm (normal value) làm căn cứ để xác định biên độ chống bán phá giá và thuế chống bán phá giá. Theo đó, sản phẩm được bán tại thị trường nội địa tại quốc gia thay thế cần phải chiếm ít nhất 5% khối lương sản phẩm đang bị điều tra bán tại thị trường EU. Ví dụ như Đài Loan được lựa chọn là quốc gia thay thế trong vụ kiện chốt cài thép không gỉ. Tuy nhiên, trong vụ kiện xe đạp, Đài Loan lại không được lựa chọn vì phần lớn sản phẩm để xuất khẩu, khối lượng bán sản phẩm tại thị trường nội địa không đáng kể và không đủ để so sánh. Thái Lan cũng không được EU chấp nhận là quốc gia thay thế trong vụ kiện chốt cài thép không gỉ vì không có sản phẩm này bán tại thị trường nội địa.
Thêm vào đó, việc lựa chọn quốc gia thay thế phụ thuộc vào sự hợp tác của các doanh nghiệp tại các quốc gia được lựa chọn. Sự hợp tác giúp cho các cơ quan điều tra có thể thu thập được thông tin đáng tin cậy để tính giá thông thướng của sản phẩm. Trong trường hợp của Việt Nam, một số quốc gia thay thế như Italia, Hàn Quốc và Ấn Độ được các bị đơn đề xuất nhưng do các doanh nghiệp của các quốc gia này không hợp tác nên Ủy ban Châu Âu đã từ chối đề xuất các bị đơn.
Thực tế, các doanh nghiệp của Việt Nam đã đưa ra nhiều lập luận chứng minh các quốc gia thay thế liên quan đến sự tương tự về điều kiện kinh tế xã hội cũng như quy trình sản xuất kinh doanh đối với sản phẩm. Tuy vậy, phần lớn các lập luận này đều bị Ủy ban Châu Âu từ chối. Qua đó có thể hiểu rằng Ủy ban Châu Âu không thực sự quan tâm đến sự chênh lệch hay phù hợp về mức độ phát triển giữa các quốc gia khi lựa chọn. Ví dụ như Mexico được lựa chọn là quốc gia thay thế trong vụ kiện xe đạp. Tuy nhiên, năm 2004, tổng sản phẩm GNP của Việt Nam là 2.700 USD, trong khi đó Mexico là 9.640 USD. Hoặc trong trường hợp lựa chọn Nhật Bản, sự khác biệt có thể thấy ngay từ vị thế của một quốc gia phát triển và quốc gia đang phát triển. Một trong những lý do được hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam viện dẫn đó là chi phí lao động. Nếu như trong quá trình điều tra, Mỹ thừa nhận những cải cách tích cực của Việt Nam đối với lao động và tiền lương thì ngược lại EU vẫn không đánh giá cao những cải cách đó. Ủy ban Châu Âu vẫn cho rằng chi phí lao động của Việt Nam chưa thực sự phản ánh theo đúng điều kiện thị trường.
Trên cơ sở kết quả lựa chọn, EU sẽ tính toán giá trị thông thường và xác định biên độ chống bán phá giá theo thông tin của quốc gia thay thế. Hệ quả to lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam đó là biên độ chống bán phá giá thường được nâng lên cao hơn so với cách tính toán dựa trên giá trị thực tế của quốc gia xuất khẩu. Ví dụ như trong vụ kiện xe đạp, đối với doanh nghiệp được hưởng MET thì mức thuế chống bán phá giá là 15,8% so với mức thuế 34, 5% áp dụng cho các doanh nghiệp bị tính toán theo quy chế phi thị trường thông qua quốc gia thay thế. Phần tiếp theo sẽ phân tích các tiêu chí để doanh nghiệp được hưởng MET trong điều tra chống bán phá giá của EU.

2. Các tiêu chí để các doanh nghiệp Việt Nam được hưởng MET

Quy định về chống bán phá giá của EU không có những định nghĩa cụ thể về một nền kinh tế thị trường hay nền kinh tế phi thị trường tuy nhiên đưa ra 5 tiêu chí để xác định nếu như doanh nghiệp có thể thỏa mãn các tiêu chí này thì việc xác định giá thông thường sẽ được áp dụng như trong nền kinh tế thị trường. Điều 2(7)(c) quy định việc xác định doanh nghiệp được hưởng MET sẽ được thực hiện sau khi tham vấn Hội đồng tư vấn và sau khi ngành công nghiệp của EU cho ý kiến về việc hưởng MET này.
Các tiêu chí này về cơ bản được nêu trong các kết luận điều tra chống bán phá giá như sau:
a) Các quyết định kinh doanh và giá cả được đưa ra dựa theo các tín hiệu của thị trường và không có sự can thiệp quá nhiều từ phía Chính phủ
Dựa trên quan niệm về nền kinh tế phi thị trường là nền kinh tế mà ở đó giá cả và việc cung cấp hàng hóa được xác định theo kế hoạch của nhà nước hơn là dựa trên yêu cầu của thị trường, tiêu chí này đòi hỏi doanh nghiệp phải tự chủ trong hoạt động và không chịu bất cứ sự can thiệp hay ảnh hưởng nào của Nhà nước. Liên quan đến tính tự chủ của doanh nghiệp, Điều 2(7)(c) yêu cầu các doanh nghiệp phải tự chủ trong việc quyết định giá cả, chí phí, đầu vào (bao gồm nguyên liệu thô) chi phí về công nghệ và lao động, đầu ra, việc bán hàng và đầu tư.
Tuy vậy, Điều 2(7)(c) lại không quy định rõ thế nào là sự can thiệp của nhà nước. Dựa trên thực tế xem xét các vụ kiện chống bán phá giá đã áp dụng đối với Việt Nam, các dạng can thiệp của nhà nước mà cơ quan điều tra của EU không chấp nhận cho doanh nghiệp được hưởng MET rất khác nhau. Một là, ảnh hưởng của nhà nước được hiểu là doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước hoặc thuộc sở hữu của doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước. Trong trường hợp này, rất dễ dàng các doanh nghiệp sẽ không được coi là đáp ứng tiêu chí thứ nhất để được hưởng MET. Ví dụ trong vụ kiện chống bán phá giá đối với giày mũi da, trong số 8 doanh nghiệp yêu cầu được hưởng MET thì hai doanh nghiệp bị cho là thuộc sở hữu nhà nước.
Một dạng khác cũng bị coi là có sự ảnh hưởng của nhà nước được thấy trong các vụ kiện đó là giới hạn về xuất khẩu, cụ thể là việc quy định tỷ lệ tối thiểu phải xuất khẩu cho các doanh nghiệp thuộc các Khu công nghiệp, Khu chế xuất. Trong trường hợp đối với xe đạp của Việt Nam, các cơ quan điều tra cho rằng phần lớn các sản phẩm phải xuất khẩu đã được quy định như một điều kiện để cấp giấy phép đầu tư. Thực tế rằng, các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp, khu chế xuất phải có nghĩa vụ xuất khẩu ít nhất là 80% sản phẩm của họ. Trường hợp tương tự như vậy cũng được tìm thấy trong trường hợp đối với giày mũi da của Việt Nam.
Các cơ quan điều tra cũng viện dẫn đến các quyền thuê đất được xác định cụ thể trong giấy phép đầu tư là một trong những biểu hiện của sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động của doanh nghiệp.
b) Hệ thống sổ sách kế toán tuân theo các tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IAS), được kiểm toán độc lập và được áp dụng cho mọi mục đích
IAS được ban hành bởi Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế bao gồm các nguyên tắc chung và các nguyên tắc cụ thể trong việc xây dựng và lập báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Một khi báo cáo tài chính được xây dựng phù hợp với IAS, các thông tin báo cáo được cho là thiết thực, đáng tin cậy và có thể sử dụng để so sánh, đối chiếu thông tin. Luật chống bán phá giá yêu cầu hệ thống sổ sách kế toán của doanh nghiệp phải tuân theo các tiêu chuẩn kế toán quốc tế, được kiểm toán độc lập và áp dụng cho moi mục đích. Tiêu chí này được đưa ra với mục đích để có thể kiểm tra tính xác thực trong thông tin của doanh nghiệp.
Trong trường hợp của Việt Nam, phần lớn các doanh nghiệp đều không thực hiện theo IAS. Cụ thể, trong trường hợp giày mũi da, 7/8 doanh nghiệp không áp dụng IAS. Tương tự trong vụ kiện xe đạp, 4/5 doanh nghiệp yêu cầu được hưởng MET không áp dụng IAS. Doanh nghiệp cũng bị tìm thấy là những hóa đơn không minh bạch, không được kiểm toán. Trong vụ kiện chốt cài thép không gỉ, các doanh nghiệp không áp dụng IAS có phản đối cho rằng họ áp dụng tiêu chuẩn kế toán của Việt Nam và đã được sự cho phép của Bộ Tài chính. Tuy nhiên, cơ quan điều tra đã từ chối lý do này và cũng nêu ra rằng việc trì hoãn hoặc không thực hiện IAS chỉ bằng một văn bản của Bộ Tài chính cho thấy rõ ràng rằng IAS đã không được áp dụng trên thực tế một cách thích hợp.
Thực tế rằng, IAS được coi như một công cụ để bảo đảm tính tin cậy trong thông tin cung cấp của doanh nghiệp. Trường hợp doanh nghiệp không tuân thủ IAS thì không những không được hưởng MET mà ngay cả các thông tin do họ cung cấp liên quan đến các yếu tố khác như giá xuất khẩu cũng bị coi là không đáng tin cậy và không được sử dụng trong quá trình điều tra. Điều này có thể thấy rõ trong các trường hợp điều tra đối với chốt cài thép không gỉ, xe đạp và giày da của Việt Nam. Trong trường hợp này, các doanh nghiệp bị điều tra sẽ gặp nhiều bất lợi vì số liệu được sử dụng là các ‘fact available’ và thường là từ Eurostat hoặc được thu thập, kiểm chứng trên cơ sở các số liệu của ngành công nghiệp EU.
Trong vụ kiện xe đạp, cơ quan điều tra kết luận:
‘các doanh nghiệp không được hưởng MET gia xuất khẩu được xác định dựa trên fact avaible bởi vì giá xuất khẩu của một vài doanh nghiệp đưa ra là không đáng tin cậy. Và do vậy, giá xuất khẩu do các doanh nghiệp đã được nêu ở đoạn 43 [doanh nghiệp không tuân thủ IAS] sẽ không được xem xét khi xác định giá xuất khảu, và chỉ coi giá xuất khẩu của các doanh nghiệp mà giá xuất khẩu được coi là đáng tin cậy được sử dụng cho mục đích này’
c) Không có những biến dạng đáng kể từ hệ thống kinh tế phi thị trường trước đó
Một cách khái quát, Điều 2(7)(c) Luật chống bán phá giá của EU yêu cầu chi phí sản xuất và tình hình tài chính của doanh nghiệp không bị bóp méo nghiêm trọng bởi hệ thống kinh tế phi thị trường trước đó. Khác với tiêu chí thứ nhất xem xét giá cả và chi phí của sản phẩm có bị ảnh hưởng tại trong quá trình sản xuất và đưa ra thị trường tiêu thụ, tiêu chí này xem xét có hay không giá cả và chi phí của sản phẩm bị ảnh hưởng bởi quá trình chuyển đổi, tức là không phản ánh trung thực bởi những yếu tố của nền kinh tế phi thị trường. Cụ thể như trong trường hợp các vụ kiện của Việt Nam, một trong những yếu tố được nhắc đến nhiều đó là ‘biến dạng’ trong giá đất. Nói một cách khác, cơ quan điều tra chống bán phá giá cho rằng không có thị trường tự do trong lĩnh vực đất đai tại Việt Nam. Theo đó, giá đất được xác định bởi các cơ quan có thẩm quyền. Trong một vài trường hợp, các doanh nghiệp chỉ bắt đầu việc sản xuất sau khi xây dựng cơ sở hạ tầng hoặc được miễn tiền thuê đất trong một thời gian nhất định. Đây đều bị coi là những biến dạng ảnh hưởng đến giá cả và chi phí của sản phẩm được mang sang từ nền kinh tế phi thị trường.
Liên quan đến các doanh nghiệp nhà nước đã tiến hành cổ phần hóa, các doanh nghiệp này không được hưởng MET mặc dù đã cố gắng chứng minh hoạt động của mình không được hưởng bất cứ một ưu đãi nào của nhà nước. Lý do được cơ quan điều tra của EU nêu ra đó là việc xác định giá trị tài sản của doanh nghiệp khi cổ phần hóa. Đồng thời, một vấn đề là các doanh nghiệp không đưa ra được bằng chứng hoặc chứng từ cho việc ai đã trả cái gì tại thời điểm cổ phần hóa.
Việc cần thiết phải chứng minh không có biến dạng nào liên quan đến giá và chí phi của sản phẩm được mang sang từ nền kinh tế phi thị trường có mối liên hệ với những cam kết của các quốc gia khi gia nhập WTO. Tức là nó đòi hỏi các quốc gia khi gia nhập WTO phải bảo đảm mình đang hoạt động trong một điều kiện kinh tế thị trường nhất định. Nó lý giải không phải ngẫu nhiên mà EU dành một điều khoản riêng quy định việc cho hưởng MET chỉ đối với các quốc gia có nền kinh tế phi thị trường nhưng là thành viên của WTO.
d) Pháp luật về phá sản và tài sản phải bảo đảm sự ổn định và chắc chắn về mặt pháp lý cho hoạt động của doanh nghiệp
Nền kinh tế thị trường luôn đòi hỏi sự canh tranh để phát triển. Các doanh nghiệp nào làm ăn tốt, ‘khỏe mạnh’ thì sẽ tồn tại. Doanh nghiệp nào làm ăn kém hiệu quả, dần dần không canh tranh được và không thể tồn tại. Luật phá sản doanh nghiệp tạo cơ sở pháp lý cho doanh nghiệp có thể chết khi nó không thể hoạt động. Sẽ là không hợp lý nếu như doanh nghiệp không thể duy trì hoạt động kinh doanh nhưng doanh nghiệp bắt buộc phải hoạt động, sản xuất kinh doanh dù cho nó không mang lại lợi nhuận để qua đó làm giảm thiểu thiệt hại. Trường hợp này dễ dẫn đến việc bán phá giá sản phẩm. Tương tự yêu cầu đối với luật về tài sản, trường hợp doanh nghiệp đang bị điều tra có thể sử dụng tài sản không thuộc doanh nghiệp mà không phải trả phí, điều này có thể xem xét như một dạng trợ cấp. Tuy nhiên, nếu nhà nước có quyền sử dunngj tài sản của doanh nghiệp, nó có thể không cấu thành trợ cấp. Có thể khó khăn khi tranh luận rằng thiếu luật tài sản sẽ ảnh hưởng đến giá của sản phẩm hoặc làm thế nào để nó dẫn đến việc doanh nghiệp bán phá giá.
Trong các điều tra chống bán phá giá cho doanh nghiệp Việt Nam, cơ quan điều tra chống bán giá không xem xét các tiêu chí này để từ chối cho các doanh nghiệp được hưởng MET. Trong vụ kiện chống bán phá giá đối với giày da Việt Nam, các doanh nghiệp Việt Nam được xem xét là đáp ứng được với tiêu chí này.
đ) Sự chuyển đổi của đồng nội tệ theo tỷ giá của thị trường
Việc chuyển đổi của đồng nội tệ ám chỉ rằng nếu doanh nghiệp có thể sử dụng tỷ giá phi thị trường, nghĩa là nhà nước trợ giá cho doanh nghiệp trong việc xuất khẩu và nhập khẩu (phụ thuộc vào mối quan hệ giữa vấn đề tỷ giá phi thị trường và thi trường). Trường hợp tỷ giá được xác định ở một mức cố định có thể coi là tỷ giá của thị trường. Trong các vụ kiện đối với Việt Nam, cơ quan điều tra kết luận về cơ bản các doanh nghiệp Việt Nam đáp đứng được tiêu chí này.

3. Các tiêu chí để được hưởng IT

Về nguyên tắc, biên độ phá giá sẽ được tính cho tất cả các doanh nghiệp, tuy nhiên nếu doanh nghiệp được hưởng IT thì sẽ được hưởng hưởng mức thuế riêng áp dụng cho doanh nghiệp đó. Các tiêu chí để được hưởng IT bao gồm:
– Số lượng hàng, giá xuất khẩu, các điều kiện và nguyên tắc bán hàng được tự do thỏa thuận.
– Phần lớn cổ phần thuộc sở hữu tư nhân (trong trường hợp nhà nước có đại diện trong Hội đồng quản trị hoặc chiếm giữ vị trí quản lý thì phải là thiểu số hoặc doanh nghiệp phải chứng minh được mình vẫn hoạt động độc lập, không chịu sự can thiệp của nhà nước);
– Tỷ giá chuyển đổi ngoại tệ được thực hiện theo giá thị trường;
– Sự can thiệp của nhà nước không ở mức độ làm biến dạng biện pháp chống bán phá giá khi các nhà sản xuất, xuất khẩu liên quan được áp dụng mức thuế riêng;
– Trường hợp xuất khẩu là công ty liên doanh hoặc có một phần hoặc toàn bộ vốn đầu tư nước ngoài thì xuất khẩu đó phải được tự do chuyển vốn và lợi nhuận về nước
Các tiêu chí này có những điểm tương đồng nhưng không hoàn toàn là các tiêu chí để được hưởng MET ở khía cạnh chúng tập trung chủ yếu vào các vấn đề liên quan đến xuất khẩu, không quan tâm đến giá và chi phí sản xuất trong nước. Doanh nghiệp đề nghị được hưởng IT phải đưa ra các bằng chứng doanh nghiệp không thuộc sở hữu nhà nước; hoặc thành viên của Hội đồng quản trị, Ban giám đốc hoặc thành viên khác có vị trí quyết định trong doanh nghiệp, nếu là viên chức nhà nước thì không có quyền can thiệp vào quyết định xuất khẩu. Nếu các doanh nghiệp Việt Nam được hưởng IT, một biên độ bán phá giá sẽ được tính dựa trên giá trị xuất khẩu thực tế của doanh nghiệp so sánh với giá trị thông thường của sản phẩm của quốc gia thay thế. Tuy nhiên, chưa có một doanh nghiệp nào được hưởng IT trong các vụ điều tra chống bán phá giá của EU. Mặc dù trong vụ kiện đối với xe đạp, Always Co. Ltd là doanh nghiệp được hưởng MET nhưng lại không được hưởng IT. Ủy ban Châu Âu cho rằng doanh nghiệp này vẫn chịu ảnh hưởng của nhà nước liên quan đến khối lượng xuất khẩu. Qua ví dụ này có thể thấy không có tiêu chí rõ ràng cho việc cho hưởng MET hoặc IT hoặc không được hưởng cả hai.

4. Cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam

GATT/WTO cũng như Hiệp định về chống bán phá giá của WTO không quy định các tiêu chí cho việc xác định nền kinh tế thị trường. Với cam kết của Việt Nam khi gia nhập WTO, các quốc gia được tự quy định về các tiêu chí của nền kinh tế thị trường trong pháp luật của quốc gia. Do vậy, Luật chống bán phá giá với sự phân biệt đối xử dành cho các quốc gia có nền kinh tế phi thị trường không bị xem là vi phạm quy định của WTO.
Với Nghị định thư về việc gia nhập WTO, các doanh nghiệp Việt Nam chấp nhận tính hợp pháp của quy chế nền kinh tế phi thị trường trong các điều tra chống bán phá giá đối với hàng hóa xuất khẩu vào EU. Tuy nhiên các tiêu chí xem xét cho hưởng MET đã tạo ra một cơ hội tốt cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc không bị phân biệt đối xử nếu như họ chứng tỏ được đang hoạt động theo điều kiện của nền kinh tế thị trường và không chịu ảnh hưởng lớn từ nhà nước. Câu hỏi được đặt ra là có bao nhiêu cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam được hưởng MET hoặc IT. Phần lớn các doanh nghiệp yêu cầu được hưởng MET thì gần như trong số đó không chứng minh được họ không chịu ảnh hưởng của Nhà nước trong quá trình sản xuất kinh doanh. Số liệu thống kê của 3 vụ kiện chống bán phá giá của Việt Nam cho thấy, chỉ có 1 trong số 16 doanh nghiệp của Việt Nam được xét đến trong các quyết định của EU là được hưởng MET (Always. Co. Ltd trong vụ kiện xe đạp). Hội đồng chỉ nêu rằng sau khi tham vấn Hội đồng tư vấn, họ quyết định trao MET cho Always trên cơ sở doanh nghiệp này đáp ứng được với các tiêu chí trong Điều 2(7)(c) Luật chống bán phá giá của EU. Như vậy, tính tỷ lệ thực tế, cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam chỉ là 6% (1/16). Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với 38% doanh nghiệp (75/200) có thể claim MET trong giai đoạn 2000 đến 2005.
Thực tế các doanh nghiệp Việt Nam thường không đưa ra được đủ các bằng chứng rằng họ đang thực hiện theo IAS cũng như là không có sự tồn tại đáng kể các ảnh hưởng của nền kinh tế phi thị trường và của nhà nước đến quá trình hoạt động, kinh doanh. Việc EU đánh giá các quy định về thị trường không tham vấn đến các cam kết của Việt Nam trong quá trình gia nhập IMF và WTO. Các cải cách cần thiết phải tiến hành, bao gồm sự minh bạch hóa và cải cách trong tỷ giá hối đoái, thương mại, sở hữu nhà nước, tư nhân hóa, chính giá giá, quyền tài sản, trợ cấp xuất khẩu, chính sách công nghiệp bao gồm cả chính sách xuất khẩu và cạnh tranh, cơ chế đầu tư.
Sẽ rất khó cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc đưa ra các lập luận cụ thể để chứng minh cho mình đang hoạt động trong nền kinh tế thị trường. Cách quy định chung chung của các tiêu chí, đặc biệt là về việc can thiệp của nhà nước. Không chỉ đặc biệt nhạy cảm với các trường hợp doanh nghiệp của nhà nước hay các thành viên của Hội đồng quản trị, Ban giám đốc hoặc các thành viên khác tham gia vào các quyết định của doanh nghiệp là các viên chức nhà nước mà EU cũng nhạy cảm đối với các chính sách về khuyến khích, ưu đãi đầu tư hoặc quy định giá cả của một số mặt hàng. Nếu xem xét một cách cụ thể các tiêu chí này, thì ngay cả các nước có nền kinh tế thị trường cũng không đáp ứng được. Minh chứng khác là tiêu chí về việc tuân thủ IAS, thực tế hiện nay có khoảng hơn 100 quốc gia chấp nhận và áp dụng IAS. Ngay cả Brazil, quốc gia đã từng được lựa chọn là quốc gia thay thế cho Việt Nam trong vụ kiện giày mũ da thì hiện nay cũng đang trong quá trình triển khai để áp dụng IAS.
Quay trở lại với việc đưa Nga và Ukraina ra khỏi danh sách các quốc gia có nền kinh tế phi thị trường, bản thân EU cũng không có lý giải cụ thể về mối liên hệ giữa việc đưa các quốc gia này ra khỏi danh sách áp dụng và việc thỏa mãn như thế nào đối với các tiêu chí để chứng minh hoạt động dưới điều kiện nền kinh tế thị trường như đã được quy định trong Luật chống bán phá giá. Với tỷ lệ thấp và không có những quy định cụ thể về các tiêu chí, việc được hưởng MET là rất khó khăn. Tuy nhiên, đây là vấn đề của cá nhân có thể nỗ lực trong phạm vi của từng doanh nghiệp. Bên cạnh việc đi tìm các bằng chứng chứng minh, các doanh nghiệp cần phải tiến hành ngay các cải cách cần thiết trong hoạt động của mình để ngày càng tiến gần hơn với việc được hưởng MET trong lúc chờ đợi thời hạn 12 năm chấm dứt theo cam kết khi gia nhập WTO.

SOURCE: CHƯA XÁC ĐỊNH

Trích dẫn từ: http://ibla.org.vn/?cate=n&id=7424

Advertisements

One Response

  1. Quyền ưu tiên mua cổ phần: hiểu như thế nào?
    Cổ đông phổ thông ñöôïc öu tieân mua coå phaàn môùi chaøo baùn töông öùng vôùi tyû leä coå phaàn cuûa töøng coå ñoâng trong coâng ty. ÔÛ ñaây coù vaøi ñieàu caàn chuù yù:
    + Moät laø, quyeàn öu tieân mua coå phaàn môùi chaøo baùn cuûa coâng ty chæ ñaët ra khi moät CTCP kinh doanh coù lôïi nhuaän vaø phaùt haønh theâm coå phaàn môùi ñeå goïi theâm voán coå phaàn, khi ñoù, coå ñoâng cuûa coâng ty seõ ñöôïc öu tieân mua soá coå phaàn coâng ty môùi chaøo baùn naøy.
    + Hai laø, chæ coù nhöõng coå ñoâng hieän höõu taïi thôøi ñieåm CTCP goïi theâm voán coå phaàn môùi ñöôïc höôûng quyeàn naøy.
    + Ba laø, quyeàn öu tieân mua coå phaàn môùi ñöôïc ñaët ra ñeå baûo veä quyeàn lôïi cho caùc coå ñoâng hieän höõu, hoï laø nhöõng ngöôøi ñaõ gaén boù vôi coâng ty, vaø khi coâng ty kinh doanh coù hieäu quaû hoï cuõng phaûi laø nhöõng ngöôøi ñaàu tieân ñöôïc höôûng lôïi töø keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh naøy. Söï öu tieân naøy theå hieän ôû hai khía caïnh sau ñaây:
    Öu tieân veà giaù: Theo quy ñònh taïi Ñieàu 87.1 Luaät doanh nghieäp 2005, giaù chaøo baùn coå phaàn khoâng ñöôïc thaáp hôn giaù thò tröôøng taïi thôøi ñieåm chaøo baùn… ngoaïi tröø moät soá tröôøng hôïp, trong ñoù coù tröôøng hôïp coå phaàn chaøo baùn cho taát caû caùc coå ñoâng hieän höõu theo tyû leä coå phaàn hieän coù cuûa hoï trong coâng ty.
    Nhö vaäy, giaù chaøo baùn coå phaàn cho caùc coå ñoâng hieän höõu coù theå thaáp hôn giaù thò tröôøng (daønh cho moïi ñoái töôïng khaùc trong xaõ hoäi). Nghóa laø ñeå sôû höõu moät löôïng coå phaàn nhö nhau thì caùc coå ñoâng hieän höõu seõ boû ra moät soá tieàn nhoû hôn so vôùi nhöõng ngöôøi khaùc phaûi mua theo giaù thò tröôøng, vì giaù mua coå phaàn chaøo baùn cuûa caùc coå ñoâng hieän höõu thaáp hôn giaù mua coå phaàn (giaù thò tröôøng) cuûa caùc chuû theå khaùc. Söï öu tieân veà giaù mua coå phaàn môùi chaøo baùn cuûa coå ñoâng hieän höõu chính laø ôû ñieàu naøy.
    Öu tieân veà thöù töï mua coå phaàn: theo ñoù soá coå phaàn môùi chaøo baùn seõ phaûi baùn cho nhöõng coå ñoâng hieän höõu tröôùc, nghĩa laø hoï ñöôïc öu tieân mua tröôùc, sau ñoù phaàn coøn laïi coâng ty môùi coù theå chaøo baùn roäng raõi cho caùc nhaø ñaàu tö khaùc.
    ÔÛ ñaây chuùng ta thaáy, neáu xeùt döôùi goùc ñoä quaûn lyù coâng ty, quyeàn öu tieân treân cuûa caùc coå ñoâng hieän höõu goùp phaàn baûo ñaûm cho coâng ty khoâng bò xaùo troän trong vieäc quaûn lyù khi goïi theâm voán coå phaàn môùi, bôûi vì neáu khoâng öu tieân vieäc mua coå phaàn môùi cho caùc coå ñoâng hieän höõu coù theå daãn ñeán vieäc moät soá coå ñoâng ban ñaàu maát quyeàn kieåm soaùt coâng ty bôûi caùc coå ñoâng môùi coù theå mua vôùi soá löôïng lôùn coå phaàn môùi phaùt haønh vaø coù theå giaønh quyeàn chi phoái coâng ty, laøm thay ñoåi trong boä maùy quaûn lyù, aûnh höôûng ñeán hoaït ñoäng bình thöôøng cuûa coâng ty vaø cuõng khoâng loaïi tröø tröôøng hôïp ñoái thuû caïnh tranh cuûa coâng ty nhaûy vaøo thoân tính coâng ty.
    Tuy nhieân, Luaät doanh nghieäp 2005 khoâng quy ñònh khi coå ñoâng hieän höõu khoâng coù khaû naêng taøi chính ñeå mua theâm coå phaàn môùi chaøo baùn cuûa coâng ty, nghóa laø khoâng coù khaû naêng thöïc hieän quyeàn öu tieân naøy (vaø coøn vì caùc coå ñoâng khoâng ñöôïc nôï coå phaàn) thì quyeàn öu tieân ñoù coù maát ñi khoâng? . Caâu traû lôøi ôû ñaây laø duø Luaät doanh nghieäp 2005 khoâng quy ñinh, nhöng coù theå hieåu vieäc ñöôïc höôûng quyeàn vaø vieäc thöïc hieän quyeàn ñoù treân thöïc teá laø hai vaán ñeà khaùc nhau, moät khi coå ñoâng hieän höõu khoâng coù khaû naêng thöïc hieän quyeàn cuûa mình thì quyeàn öu tieân ñoù seõ maát ñi vaø khi ñoù coâng ty coù theå baùn coå phaàn môùi ñoù cho ngöôøi khaùc (moät phaàn vì muïc ñích cuûa vieäc phaùt haønh coå phaàn môùi laø ñeå taêng voán ñieàu leä, do ñoù coå phaàn môùi naøy caàn phaûi ñöôïc baùn cho ngöôøi khaùc khi caùc coå ñoâng hieän höõu khoâng mua duø ñaõ ñöôïc öu tieân mua trước.)
    Vì vaäy, quy ñònh quyeàn öu tieân naøy coù veû nhö laø ñeå baûo veä quyeàn lôïi cuûa caùc coå ñoâng hieän höõu trong ñoù coù coå ñoâng thieåu soá, nhöng thöïc ra quy ñònh naøy cuõng chæ höôùng ñeán baûo veä quyeàn lôïi cuûa caùc coå ñoâng hieän höõu coù khaû naêng taøi chính, coøn caùc coå ñoâng “yếu thế” trong coâng ty vì theá seõ caøng yeáu theá hôn.
    Treân theá giôùi, phaùp luaät cuûa moät soá nöôùc coù quy ñònh veà vieäc chuyeån nhöôïng quyeàn öu tieân naøy, trong ñoù quyeàn tieân ñöôïc theå hieän döôùi hình thöùc moät “giaáy baûo ñaûm quyeàn mua coå phaàn” maø CTCP caáp cho coå ñoâng. Trong giaáy naøy coù ghi roõ soá löôïng coå phaàn ñöôïc quyeàn öu tieân mua. Neáu coå ñoâng khoâng muoán höôûng quyeàn öu tieân naøy thì hoï seõ baùn giaáy ñoù ñi. Giaáy baûo ñaûm naøy ñöôïc mua baùn treân thò tröôøng chöùng khoaùn nhö laø moät loaïi chöùng khoaùn. . Quy ñònh naøy chuùng ta coù theå tham khaûo ñeå cho quy ñònh cuûa Luaät doanh nghieäp 2005 veà quyeàn öu tieân mua coå phaàn môùi chaøo baùn thöïc söï phaùt huy ñöôïc taùc duïng treân thöïc teá, baûo veä höõu hieäu quyeàn lôïi cuûa caùc coå ñoâng hieän höõu cuûa CTCP.
    Từ Thảo – Cố vấn cty Nam An Law

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: