THẾ NÀO LÀ ĐỒNG TÁC GIẢ?

VŨ THỊ PHƯƠNG ANH

Vụ tai tiếng về "đạo văn" mới đây làm nảy sinh ra một câu hỏi mà theo tôi lẽ ra phải được đặt ra từ lâu, ngay từ khi VN bắt đầu thực hiện đào tạo sau đại học trong nước, đó là: Thế nào là đồng tác giả (co-authorship)?

Câu hỏi này cần được đặt ra là vì trong vụ việc được báo chí đề cập đến gần đây, mặc dù bài báo ghi đến 4 tác giả (đồng nghĩa với việc cả 4 người cùng hưởng danh tiếng và có thể cả những quyền lợi khác nữa), nhưng đến lúc bài báo bị kết án là có đạo văn thì các tác giả khác lại nói rằng thực ra chỉ có một tác giả chính, còn những người khác không tham gia gì (tức sẽ không chịu trách nhiệm về việc đạo văn!)

Để trả lời câu hỏi đã đặt ra, tôi đã tìm trên mạng, và tìm được một bài viết rất đầy đủ, rõ ràng có tựa là "What is authorship, and what should it be? A survey of prominent guidelines for determining authorship in scientific publications", đăng trên tạp chí mạng Practical Assessment, Research and Evaluation. Bài báo rất hữu ích cho những người làm công tác quản lý khoa học công nghệ vì các tác giả đã bỏ công tổng hợp hết những hướng dẫn về "đồng tác giả" từ các tạp chí và hiệp hội lớn của các lĩnh vực khác nhau.

Dưới đây tôi chỉ đưa ra một định nghĩa về "co-authorship" mà tôi thấy là khá trùng với những gì tôi biết qua kinh nghiệm thời tôi đi học nước ngoài. Định nghĩa này cũng rút từ bài báo trên, ở trang 5, định nghĩa của Hiệp hội xã hội học Anh Quốc:

Everyone who is listed as an author should have made a substantial direct academic contribution to at least two of the four main components of a typical scientific project or paper; a) conception or design, b) data collection and processing, c) analysis and interpretation of the data, and d) writing substantial sections of the paper. Authorship should be reserved for those, and only those, who have made significant intellectual contribution to the research.

(Những người được liệt kê là tác giả phải có những đóng góp đáng kể và trực tiếp về mặt học thuật trên ít nhất hai trong bốn khía cạnh chính yếu của một đề tài hoặc bài báo khoa học tiêu biểu như sau: a) hình thành ý tưởng hoặc thiết kế; b) thu thập dữ liệu và xử lý; c) phân tích và diễn giải số liệu; và d) chắp bút những phần đáng kể trong bài viết. Quyền tác giả phải được dành riêng cho những người, và chỉ những người đó mà thôi, có đóng góp tri thức đáng kể vào công trình nghiên cứu.)

Kèm theo định nghĩa này, có thêm phần diễn giải về quyền được tính công là tác giả (authorship credit) mà theo tôi là rất đáng được các nhà khoa học cũng như các nhà quản lý chú trọng, vì Việt Nam dường như đang làm rất khác với thế giới:

Participation solely in the acquisition of funding or general supervision of the research group is not sufficient for authorship. Honorary authorship is not acceptable.

(Sự tham gia vào đề tài chỉ thông qua việc xin tài trợ hoặc giám sát tiến trình công việc của nhóm nghiên cứu thì không đủ để được tính là tác giả. Không chấp nhận tác giả danh dự.)

Theo kinh nghiệm của tôi, thì hiện nay có rất nhiều vị làm quản lý nhưng vẫn tham gia các đề tài khoa học theo cách chỉ đứng tên cho có (đề tài dễ được duyệt), hoặc chỉ nhắc nhở, giám sát nhóm nghiên cứu nhưng không thực sự làm bất cứ điều gì. Tóm lại là vi phạm hoàn toàn phần diễn giải in đậm ở trên.

Khái niệm "tác giả danh dự" cũng đáng quan tâm suy nghĩ. Ở đây, tôi thấy rõ ràng có liên quan tới văn hóa, vì chính tôi cũng đã vô tình vi phạm vào điều này – mặc dù đã rất lâu rồi (cách đây khoảng 15 năm). Hồi ấy, tôi mới đi học ở nước ngoài về, và làm việc tại trường đại học. Còn trẻ và năng nổ, tôi rất hăng hái tham gia các hoạt động khoa học, và có viết bài, làm đề tài để khuấy động phong trào khoa học ở Khoa lúc ấy. Nhưng làm một mình thì không khả thi nên tôi có mời một số đồng nghiệp khác cùng làm. Một vài đồng nghiệp lớn tuổi không quen với việc nghiên cứu (trước đó không thấy yêu cầu bắt buộc về nghiên cứu), thấy bọn tôi làm thì … ngượng và tránh. Thế là tôi cho luôn tên một vài người vào trong nhóm tác giả, mặc dù đóng góp của họ chỉ đơn giản là đánh máy, tìm tài liệu (hồi đó còn rất khó kiếm, phải nhờ người đi học nước ngoài photo dần và đem về)… Tóm lại là động cơ hai bên cùng trong sáng, vả lại đó cũng chỉ là những đề tài nho nhỏ cấp Khoa. Nhưng xét theo định nghĩa ở trên thì rõ ràng là đã vi phạm, dù có thể liệt vào loại “không cố ý”.

Nói ra để biết là chúng ta cần phải thay đổi nhiều lắm, để thoát ra khỏi “văn hóa đạo văn” hiện nay, và hội nhập với thế giới! Không lẽ cứ chấp nhận người ta bảo mình là có văn hóa đạo văn, thậm chí “văn hóa gian lận” (cheating culture), mãi như thế này hay sao?

SOURCE: TẠP CHÍ TIA SÁNG ĐIỆN TỬ

Trích dẫn từ:

http://www.tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=110&CategoryID=36&News=3616

Advertisements

2 Responses

  1. Bài viết khá thú vị 🙂

  2. Giá mà tác giả bài viết đi từ tiêu chuẩn chung để xác định một đồng tác giả (Điều này không quá khó khăn vì tương đối dễ tìm trong các tài liệu tham khảo nước ngoài), rồi sau đó áp dụng cụ thể phân tích đồng tác giá cho bài viết, công trình nghiên cứu khoa học như đã làm, thì tác dụng còn lớn hơn nữa.

    Tuy nhiên, phải lưu ý tác giả rằng khi bạn công nhận ai đó là cùng đồng tác giả với mình thì ko phải là bạn phạm luật. Mà người được bạn công nhận là đồng tác giả vẫn là đồng tác giả dù công sức, vai trò của người đó không đáp ứng tiêu chuẩn như bạn đã dẫn ở trên. Vì trường hợp này chỉ liên quan đến một quan hệ dân sự khác: ý chí tự nguyện của bạn. Trong trường hợp có tranh chấp, trước hết Tòa án sẽ không xem xét liệu đồng tác giả có đóng góp quan trọng gì vào việc hình thành tác phẩm mà là liệu tuyên bố công nhận người đó là đồng tác giả của bạn còn có hiệu lực hay không? Hoặc khi tuyên bố công nhận như vậy bạn có bị ép buộc, nhầm lẫn, ngộ nhận v…v hay không?

Gửi phản hồi

%d bloggers like this: