MỘT SỐ Ý KIẾN GÓP Ý ĐỐI VỚI Nghị quyết 01/2003/NQ-HĐTP ngày 16/4/2003 và Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

NGUYỄN NHƯ BÍCH – Nguyên Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao

Theo quy định tại Điều 2 và Điều 17 của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 thì Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao là văn bản quy phạm pháp luật được ban hành để hướng dẫn các Tòa án áp dụng thống nhất pháp luật. Trong những năm vừa qua Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao đã ban hành nhiều Nghị quyết hướng dẫn áp dụng các quy định của pháp luật trong việc giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính, lao động… giúp cho Tòa án nhân dân các cấp áp dụng thống nhất pháp luật trong công tác xét xử; do đó, chất lượng xét xử của Tòa án nhân dân các cấp không ngừng được nâng cao.

Tuy nhiên, việc hướng dẫn áp dụng pháp luật của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao cũng còn có trường hợp chưa được kịp thời khi có đạo luật mới được ban hành hoặc được sửa đổi, bổ sung; hoặc có trường hợp chưa chính xác theo quy định của pháp luật.

Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi xin nêu một số ý kiến góp ý đối với Nghị quyết số 01/2003/NQ-HĐTP ngày 16/4/2003 hướng dẫn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết một số loại tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 hướng dẫn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao.

Một là: Bộ luật dân sự năm 2005 được ban hành thay thế cho Bộ luật dân sự năm 1995 và đã có hiệu lực từ ngày 01/01/2006, nhưng cho đến nay vẫn có hai Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao về hướng dẫn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình được ban hành từ trước năm 2005 đang được TAND các cấp áp dụng (đó là các Nghị quyết số 01/2003/NQ-HĐTP ngày 16/4/2003 và số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004), mặc dù tại hai Nghị quyết này các điều luật được hướng dẫn áp dụng hoặc được viện dẫn đều là các điều luật của Bộ luật dân sự năm 1995.

Sở dĩ có tình trạng này là vì nội dung hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao tại hai Nghị quyết nêu trên không trái với các quy định tương ứng của Bộ luật dân sự năm 2005 và vẫn có hiệu lực thi hành (vì Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao chưa ban hành Nghị quyết sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ hoặc bãi bỏ đối với hai Nghị quyết nêu trên và hai Nghị quyết nêu trên cũng không bị đình chỉ việc thi hành, hủy bỏ hoặc bãi bỏ bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền – như quy định tại khoản 1 Điều 9 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008).

Tuy nhiên, việc Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực đã gần 9 năm mà Hội đồng Thẩm phán TAND vẫn chưa ban hành các Nghị quyết mới về hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 để sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế cho hai Nghị quyết nêu trên là không phù hợp với các quy định tại Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật dân sự năm 2005; cụ thể là:

Theo quy định tại điểm a và điểm b Điều 2 Nghị quyết của Quốc hội về thi hành Bộ luật dân sự năm 2005 thì “Đối với giao dịch dân sự được xác lập trước ngày Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực và đang được thực hiện, nếu có nội dung và hình thức phù hợp với quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 thì áp dụng các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005; nếu có nội dung và hình thức khác với quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 hoặc giao dịch đã được thực hiện xong trước ngày Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực mà có tranh chấp xảy ra thì áp dụng quy định của Bộ luật dân sự năm 1995 và các văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật dân sự năm 1995 để giải quyết”.

Như vậy, đối với các giao dịch dân sự được xác lập sau ngày Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực (tức là sau ngày 01/01/2006) mà có tranh chấp xảy ra, thì về nguyên tắc, không thể áp dụng các văn bản hướng dẫn áp dụng Bộ luật dân sự năm 1995 để giải quyết.

Theo quy định tại Điều 4 Nghị quyết của Quốc hội về thi hành Bộ luật dân sự năm 2005 thì Tòa án nhân dân tối cao có trách nhiệm tự mình hoặc phối hợp với các cơ quan hữu quan tổ chức việc rà soát các quy định của pháp luật về dân sự hiện hành để hủy bỏ, sửa đổi, bổ sung, ban hành văn bản mới… cho phù hợp với quy định của Bộ luật dân sự năm 2005.

Như vậy, lẽ ra Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao phải sớm ban hành các Nghị quyết mới về hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 để thay thế cho hai Nghị quyết nêu trên, hoặc ban hành Nghị quyết mới sửa đổi, bổ sung đối với hai Nghị quyết nêu trên cho phù hợp với quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 (cho dù chỉ là sửa đổi các điều luật của Bộ luật dân sự năm 1995, mà hai Nghị quyết nêu trên viện dẫn, thành các điều luật tương ứng của Bộ luật dân sự năm 2005).

Hai là: Về giải quyết hậu quả của hợp đồng mua bán nhà ở vô hiệu, tại điểm c.1 tiểu mục 2.4 mục 2 phần I của Nghị quyết số 01/2003/NQ-HĐTP ngày 16/4/2003, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao có hướng dẫn về việc xác định thiệt hại như sau: “… Trong trường hợp hợp đồng mua bán nhà ở không có đặt cọc và các bên không có thỏa thuận khác về việc áp dụng biện pháp phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại quy định tại điều 379 Bộ luật dân sự để bảo đảm thực hiện hợp đồng, thì thiệt hại còn bao gồm khoản tiền chênh lệch giữa giá nhà gắn liền với giá trị quyền sử dụng đất do các bên thoả thuận với giá nhà gắn liền với giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm xét xử sơ thẩm hoặc các thiệt hại khác, nếu có”.

Mặc dù trong trường hợp này Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao không hướng dẫn cụ thể là nếu thiệt hại không bao gồm khoản tiền chênh lệch giữa giá nhà gắn liền với giá trị quyền sử dụng đất… thì hậu quả ca hợp đồng vô hiệu được giải quyết như thế nào; nhưng căn cứ theo suy luận logic từ nội dung của hướng dẫn nêu trên, phải hiểu và chỉ có thể hiểu là: trong trường hợp hợp đồng mua bán nhà ở có đặt cọc và các bên có thỏa thuận khác về việc áp dụng biện pháp phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại quy định tại Điều 379 Bộ luật dân sự để bảo đảm thực hiện hợp đồng, thì các bên phải thực hiện đúng theo các điều khoản về  đặt cọc, về phạt vi phạm hợp đồng và về bồi thường thiệt hại… mà các bên đã thỏa thuận. Và như vậy thì nội dung hướng dẫn nêu trên của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao không đúng với quy định của Bộ luật dân sự về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu; bởi vì:

– Theo quy định tại khoản 1 điều 137 Bộ luật dân sự năm 2005 về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu thì giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ của các bên kể từ thời điểm xác lập (và tại khoản 1 Điều 146 Bộ luật dân sự năm 1995 cũng quy định “giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên từ thời điểm xác lập”) và hệ quả tất yếu của quy định này là: nếu giao dịch dân sự vô hiệu thì mọi điều khoản do các bên thỏa thuận đều vô hiệu ngay từ thời điểm giao dịch được xác lập.

– Trong khi đó, theo hướng dẫn nêu trên của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao thì mặc dù hợp đồng mua bán nhà ở vô hiệu nhưng một số điều khoản (về đặt cọc, về phạt vi phạm hợp đồng và về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng) mà các bên thỏa thuận khi giao kết hợp đồng, lại vẫn có hiệu lực và vẫn làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên.

(Tương tự như hướng dẫn nêu trên, tại điểm c.3 tiểu mục 2.3 mục 3 Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao cũng có hướng dẫn về xác định thiệt hại của hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất vô hiệu không đúng theo quy định của Bộ luật dân sự về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự vô hiệu).

Để thực hiện đúng một trong các nguyên tắc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật là bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật (như quy định tại khoản 1  Điều 3 của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008), theo chúng tôi, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết mới về hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 thay thế cho hai Nghị quyết số 01/2003/NQ-HĐTP ngày 16/4/2003 và số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004, hoặc ban hành Nghị quyết mới sửa đổi, bổ sung đối với hai Nghị quyết này cho phù hợp quy định của Bộ luật dân sự năm 2005.

SOURCE: CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TÒA ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO

Trích dẫn từ:

http://toaan.gov.vn/portal/page/portal/tandtc/Baiviet?p_page_id=1754190&p_cateid=1751909&item_id=46874538&article_details=1

ĐỌC CÁC BÀI VIẾT CÙNG TÁC GIẢ TẠI ĐÂY

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: